Week 1
zondag 18 januari 2026 16:26
Leerdoelen 2 Page 1
,Introductie
zondag 18 januari 2026 16:28
Waarom kwalitatief onderzoek?
Sinds 2010 is de waardering voor kwalitatief onderzoek sterk gegroeid. Voorheen was het underrated. Cijfers
vertellen namelijk niet het hele verhaal.
Het voorbeeld van de brandwonden:
• Kwantitatief zoekt naar wat is de werkelijkheid: Artsen keken naar hoe de littekens eruitzagen (uiterlijk).
• Kwalitatief probeerd leefwereld van mensen te begrijpen in diepte: Door met patiënten te praten,
ontdekten onderzoekers dat jeuk een veel grotere impact had op de kwaliteit van leven dan hoe het
litteken eruitzag.
• Conclusie: Zonder de kwalitatieve 'waarom-vraag' was deze belangrijke factor (jeuk) nooit naar voren
gekomen als prioriteit voor de zorg.
1. Het Kernverschil: Kwantitatief vs. Kwalitatief Onderzoek
Kwalitatief onderzoek wordt vaak gebruikt als vooonderzoekstechniek, het is vaa verkennend van aard.
De keuze voor een benadering wordt altijd bepaald door de onderzoeksvraag.
Kenmerk Kwantitatief Onderzoek Kwalitatief Onderzoek
Doel Verklaren en toetsen van Vraagstelling gaan over complexe thema's of sociale
hypothesen. processen
Dagelijkse werkelijkheid van onderzochten staat centraal
Onderzoeksdesign Vaststaand en Flexibel, gericht op natuurlijke omgeving en holisitsch
gestructureerd proces. begrijpen van context
Dataverzamelingsm Cijfers, relaties en Vaak langdurig en intens contact met het veld
ethode invloeden. Methodegebruik is flexibel
Vaak meerdere methoden in een onderzoek
Uitgebreid gamma aan dataverzamelingsmethoden ter
beschikking
Analyse Lineair (stap voor stap). Iteratief (voortdurend terugkeren naar eerdere stappen).
Eerder met tekst dan cijfers
Doel van analyse is betekenis achterhalen en diepte begrijpen,
niet representatief beschrijven
Proces staat centraal
Rol onderzoeker Afstandelijk en objectief. Betrokken; bouwt een relatie op met de respondent.
Relatie staat niet los van elkaar.
Overzicht kenmerken kwalitatief onderzoek van Mortelmans
Leerdoelen 2 Page 2
,2. De Onderzoeksvraag
In kwalitatief onderzoek staat de beleving centraal.
• Vraagwoorden: Begint vaak met Hoe, Wat vinden, beweeg redenen of Waarom.
• Geen "invloed": Vermijd woorden als "beïnvloedt", omdat dit duidt op een kwantitatieve oorzaak-gevolg
relatie. Je zoekt niet naar de mate van invloed, maar naar de aard van de ervaring.
• Voorbeeld: "Hoe ervaren vrouwen die stoppen met roken tijdens hun zwangerschap dit proces?"
• Niet alleen kijken naar HOEVAAK maar, ook HOE SOCIALE betekenisgeving tot stand komt
3. Belangrijke Begrippen Uitgelegd
• Iteratief proces: Dit betekent dat het onderzoek geen rechte lijn is. Terwijl je data verzamelt (interviews),
begin je al met analyseren. Wat je leert in het eerste interview, kan de focus van je tweede interview
veranderen.
• Semi-gestructureerd interview: Een interviewvorm waarbij je een lijst met onderwerpen hebt (interview
guide), maar niet vastzit aan een volgorde. Er is ruimte voor de respondent om een eigen verhaal te
vertellen en voor de onderzoeker om door te vragen.
• Transcriptie: Het letterlijk uittypen van opgenomen interviews zodat de tekst geanalyseerd kan worden.
• Context: Kwalitatief onderzoek vindt plaats in de 'echte wereld' (in real life). De omgeving en de dagelijkse
situatie van de respondent zijn essentieel om de data te kunnen begrijpen.
4. Data-analyse: De Thematische Analyse
In kwalitatief onderzoek presenteer je quotes (citaten) in plaats van grafieken. Om van een lang gesprek naar
resultaten te komen, gebruik je codering:
1. Open coderen: De tekst in stukjes breken en labels (codes) geven aan belangrijke fragmenten. Wat wordt
hier precies gezegd?
2. Axiaal coderen: Verbanden leggen tussen de codes. Welke codes horen bij elkaar? Zo ontstaan
categorieën.
3. Selectief coderen: De belangrijkste thema's selecteren die de onderzoeksvraag beantwoorden.
4. Codeboom: Een visueel schema dat laat zien hoe alle codes en thema's met elkaar verbonden zijn.
5. Casus: Dementie en Zingen (Gastcollege)
Dit voorbeeld illustreert waarom kwalitatief onderzoek waardevol is:
• Probleem: Dementie is ongeneeslijk en heeft enorme impact. Er is meer nodig dan alleen medische zorg;
culturele interventies (zoals koren) kunnen helpen, maar er was nog weinig onderzoek naar de ervaring
hiervan in Nederland.
• Methode: De onderzoekers gebruikten een interview guide en semi-gestructureerde interviews om
naasten en mantelzorgers te bevragen. Door ruimte te geven voor het eigen verhaal, kwamen zij tot
diepere inzichten dan een enquête had gekund.
Leerdoelen 2 Page 3
, Paradigma's
dinsdag 3 februari 2026 15:55
In dit college verschuift de focus van wat we onderzoeken naar de filosofische basis: hoe we naar de wereld kijken en hoe dat onze kennis beïnvloedt.
In de wetenschappelijke traditie wordt er in kwantitatief onderzoek vaak minder gesproken over paradigma's vergeleken met kwalitatief onderzoek. Bij kwalitatief onderzoek is dit echter essentieel, omdat je dit
altijd doet vanuit bepaalde aannames over jouw rol als onderzoeker.
Het expliciet maken van deze aannames (je "rugzak") helpt je bij het denkproces en dwingt je om goed te argumenteren waarom je specifieke keuzes maakt. Kennis over paradigma's zorgt voor een bewuste link
tussen wetenschapsfilosofie en je uiteindelijke onderzoeksdesign.
De dominantie van één 'standaard' (Positivisme)
Kwantitatief onderzoek is bijna volledig geworteld in het positivisme of post-positivisme. Omdat bijna alle kwantitatieve onderzoekers vanuit dezelfde basisassumpties werken namelijk dat er één objectieve
werkelijkheid is die we met cijfers kunnen vangen wordt dit paradigma vaak als de 'standaard' gezien. Er valt simpelweg minder te kiezen of te verantwoorden, omdat de methode (meten is weten) nauw verbonden is
met dat ene wereldbeeld.
Omdat deze 'brillen' tot totaal andere resultaten leiden, móet een kwalitatief onderzoeker expliciet maken welk paradigma hij gebruikt. Zonder die uitleg weet een lezer niet hoe hij de resultaten moet interpreteren.
De rol van de onderzoeker
• Kwantitatief: De onderzoeker probeert een afstand te bewaren tot het object (dualisme) om objectief en neutraal te blijven. Het paradigma wordt gezien als een vaststaand kader waarbinnen je werkt.
• Kwalitatief: De onderzoeker erkent dat hij zelf onderdeel is van de "kennisproductie". Omdat de onderzoeker en het onderzoeksobject elkaar beïnvloeden, is het noodzakelijk om te reflecteren op de eigen
theoretische en filosofische uitgangspunten.
Binnen elk paradigma bepaal je eerst de grondvorm van je onderzoek. Daarna volgt het design, waarbij je uit het 'wiel van mogelijkheden' de juiste dataverzamelingsmethode kiest. Als laatste stap selecteer je de
passende analysemethode. Door deze stappen te doorlopen, ontstaat er een grote diversiteit aan mogelijke onderzoeksaanpakken.
Dus, een proces van 'breed' naar 'specifiek', waarbij elke keuze voortvloeit uit de vorige.
Stappen:
• Binnen elk paradigma: Alles begint bij je paradigma (je filosofische bril). Dit bepaalt hoe je naar de werkelijkheid kijkt en wat je als 'kennis' beschouwt.
• Welke grondvorm/design: Zodra je paradigma vaststaat, kies je een grondvorm of design. Dit is het algemene bouwplan van je onderzoek, zoals een etnografie, een casestudy of een interviewstudie.
• Methode (het wiel dat kan draaien): Binnen een gekozen design heb je de vrijheid om specifieke methoden van dataverzameling te kiezen. Het 'wiel' symboliseert dat je hier keuzes kunt maken: ga je voor
interviews, observaties, focusgroepen of een combinatie daarvan (triangulatie)?
• Als laatste kies je de analysemethode: Pas als je weet welk design en welke dataverzamelingsmethode je gebruikt, bepaal je hoe je die data gaat analyseren (bijvoorbeeld via een thematische analyse of
coderen).
• Tenslotte: Diverse onderzoeksmethoden: Het resultaat is dat er niet één juiste manier is; door de verschillende combinaties van paradigma's, designs en methoden ontstaan er diverse manieren om onderzoek
te doen.
De Drie Grondvragen van Onderzoek
Voordat je een methode kiest, moet je drie fundamentele vragen beantwoorden. Zie dit als een ui die je afpelt: van abstract naar concreet.
Ontologie (De 'Zijn'-vraag): Wat is de werkelijkheid?
• Wat is de werkelijkheid? Bestaat er één objectieve realiteit buiten de mens om (objectivisme), of is de realiteit een product van onze eigen verbeelding en sociale interactie (subjectivisme)?
• Voorbeeld (Het pad): Is een pad pas een pad als het meetbaar is (Objectief), of is het een pad omdat een groep mensen besluit daar een shortcut te nemen (Subjectief)?
Epistemologie (De 'Kennis'-vraag): Hoe kunnen we die realiteit kennen?
Hoe kunnen we die realiteit kennen? Wat is de relatie tussen de onderzoeker en het object? Kunnen we neutraal blijven (dualisme), of ontstaat kennis alleen in interactie?
• Positivistische benadering (Positivisme Fenomenologie, Post-postivisme)
• Hier hoort Erklären bij: het verklaren van wetmatigheden (vaak kwantitatief).
○ Objectivistisch (Dualisme): De onderzoeker blijft neutraal en op afstand. De onderzoeker en het object beïnvloeden elkaar niet.
• Interpretatieve benadering (Fenomenologie, Sociaal Constructivisme, Kritische Theorie, participatief)
• Hier hoort Verstehen bij: het begrijpen van betekenisgeving en ervaringen (kwalitatief).
○ Subjectivistisch (Transactioneel): Kennis ontstaat door interactie tussen de onderzoeker en de deelnemer.
• Waarden-gebonden: Kennis is nooit neutraal, maar wordt beïnvloed door de waarden van de onderzoeker.
Methodologie (De 'Hoe'-vraag): Hoe komen we achter die kennis?
Hoe komen we praktisch achter die kennis? Dit omvat het design, de dataverzameling en de analyse.
• Experimenteel / Manipulatief: Hypothesen testen en cijfers verzamelen om bewijs te vinden (Positivisme).
• Dialogisch / Hermeneutisch: In gesprek gaan (interviews) of teksten interpreteren om betekenis te achterhalen (Constructivisme/Kritische theorie).
• Participatief: Samen met de doelgroep actie ondernemen om de praktijk te verbeteren.
Belangrijke Paradigma's op een Rij
Een paradigma is een "bril" waardoor je kijkt. Het bepaalt wat je ziet en hoe je het interpreteert.
Positivisme Fenomenologie Sociaal Constructivisme Kritische Theorie
Gericht op herhaalbaarheid Gericht op de zuivere, individuele ervaring. Gericht op hoe kennis ontstaat in interactie. Gericht op machtsstructuren en maatschappelijke
verandering
- Wetmatig: er is een objectieve - Focus op ervaring van individu - Kennis is afhankelijk van politieke , sociale en historische - Kennis is verkregen door sociale structuren (klasse, ras en
werkelijkheid onderhevig aan - Zintuigelijk en pre-reflexief: geleefde context gender)
natuurwetten die je kan meten ervaring. Het gaat om de ervaring zoals - Man-made: Kennis en de werkelijkheid zijn geen - Normatief : wat de standaard is
- Dualisme: onderzoeker en die is, voordat men er rationeel over gaat vaststaande feiten, maar worden "gemaakt" door - Justice oriented: bevorderen van gelijkheid in de wereld,
onderzochte staan los van elkaar, ze nadenken. mensen in interactie met elkaar. opnemen voor de onderbelichte
beïnvloeden elkaar niet - Stock of knowledge: ideeen en waarden van - Kennis wordt geconstrueerd tijdens onderzoek - Intersectionaliteit: positie in de maatschappij wordt
- Unity of methods: methode zijn eerdere generaties die je hebt meegekregen - Kenner en gekende zijn met elkaar verbonden, kennis bepaald door je eigenschappen (geslacht, inkomen)
reproduceerbaar en controleerbaar ontstaat door interactie tussen onderzoeker en - Deconstrueren
- Waardevrij: Onderzoek is objectief, onderzoeksobject - Macht: Wetenschap is nooit neutraal. Kennis wordt
rationeel en neutraal vaak bepaald door machtsstructuren.
Disclaimer: - Emancipatie: In de Kritische Theorie is het doel van
Sociaal constructivisme ≠ relativisme onderzoek vaak emancipatie. Je wilt niet alleen begrijpen
waarom iets fout gaat, maar je wilt de mensen die het
Sociaal constructivisme stelt dat kennis en werkelijkheid door minder goed hebben helpen om hun situatie te
sociale interactie en taal worden geconstrueerd, terwijl veranderen.
relativisme beweert dat waarheid en waarden relatief zijn aan
cultuur, individu of context. Constructivisme richt zich op het
proces van betekenisgeving, terwijl relativisme stelt dat geen
enkel standpunt objectief superieur is
Wat heb je aan kennis over epistemologische benaderingen als kwalitatief onderzoeker
Het is je kompas (Richting geven)
Je paradigma is niet alleen een theoretisch praatje; het bepaalt je hele praktische plan.
• Keuze: Het geeft direct richting aan het type onderzoek, je design en welke methoden je gebruikt om data te verzamelen.
• Voorbeeld: Als je vanuit het Sociaal Constructivisme werkt, móét je wel voor interviews kiezen om te ontdekken hoe mensen samen betekenis bouwen.
Transparantie (Inzicht voor anderen)
Door expliciet te benoemen welke 'bril' je op hebt, begrijpen collega-onderzoekers waarom je bepaalde keuzes hebt gemaakt.
• Het geeft hen inzicht in je specifieke werkwijze en invalshoek.
• Zonder deze uitleg kunnen anderen je resultaten niet goed op waarde schatten, omdat ze niet weten vanuit welk wereldbeeld je bent gestart.
Reflexiviteit (Jouw rol in de fabriek)
Kwalitatief onderzoekers 'vinden' niet simpelweg de waarheid; zij helpen deze te maken.
• Kennisproductie: Paradigma's dwingen je om na te denken over jouw eigen rol in het maken van kennis (kennisproductie).
• Reflectie: Je moet kritisch naar jezelf kijken: hoe beïnvloeden jouw eigen achtergrond en waarden de resultaten van het onderzoek?.
Kortom: Deze slide vertelt je dat je als onderzoeker nooit 'blanco' ergens naar kijkt. Je moet weten wat er in je rugzak zit, zodat je kunt verantwoorden hoe dat je onderzoek heeft gevormd.
Leerdoelen 2 Page 4
zondag 18 januari 2026 16:26
Leerdoelen 2 Page 1
,Introductie
zondag 18 januari 2026 16:28
Waarom kwalitatief onderzoek?
Sinds 2010 is de waardering voor kwalitatief onderzoek sterk gegroeid. Voorheen was het underrated. Cijfers
vertellen namelijk niet het hele verhaal.
Het voorbeeld van de brandwonden:
• Kwantitatief zoekt naar wat is de werkelijkheid: Artsen keken naar hoe de littekens eruitzagen (uiterlijk).
• Kwalitatief probeerd leefwereld van mensen te begrijpen in diepte: Door met patiënten te praten,
ontdekten onderzoekers dat jeuk een veel grotere impact had op de kwaliteit van leven dan hoe het
litteken eruitzag.
• Conclusie: Zonder de kwalitatieve 'waarom-vraag' was deze belangrijke factor (jeuk) nooit naar voren
gekomen als prioriteit voor de zorg.
1. Het Kernverschil: Kwantitatief vs. Kwalitatief Onderzoek
Kwalitatief onderzoek wordt vaak gebruikt als vooonderzoekstechniek, het is vaa verkennend van aard.
De keuze voor een benadering wordt altijd bepaald door de onderzoeksvraag.
Kenmerk Kwantitatief Onderzoek Kwalitatief Onderzoek
Doel Verklaren en toetsen van Vraagstelling gaan over complexe thema's of sociale
hypothesen. processen
Dagelijkse werkelijkheid van onderzochten staat centraal
Onderzoeksdesign Vaststaand en Flexibel, gericht op natuurlijke omgeving en holisitsch
gestructureerd proces. begrijpen van context
Dataverzamelingsm Cijfers, relaties en Vaak langdurig en intens contact met het veld
ethode invloeden. Methodegebruik is flexibel
Vaak meerdere methoden in een onderzoek
Uitgebreid gamma aan dataverzamelingsmethoden ter
beschikking
Analyse Lineair (stap voor stap). Iteratief (voortdurend terugkeren naar eerdere stappen).
Eerder met tekst dan cijfers
Doel van analyse is betekenis achterhalen en diepte begrijpen,
niet representatief beschrijven
Proces staat centraal
Rol onderzoeker Afstandelijk en objectief. Betrokken; bouwt een relatie op met de respondent.
Relatie staat niet los van elkaar.
Overzicht kenmerken kwalitatief onderzoek van Mortelmans
Leerdoelen 2 Page 2
,2. De Onderzoeksvraag
In kwalitatief onderzoek staat de beleving centraal.
• Vraagwoorden: Begint vaak met Hoe, Wat vinden, beweeg redenen of Waarom.
• Geen "invloed": Vermijd woorden als "beïnvloedt", omdat dit duidt op een kwantitatieve oorzaak-gevolg
relatie. Je zoekt niet naar de mate van invloed, maar naar de aard van de ervaring.
• Voorbeeld: "Hoe ervaren vrouwen die stoppen met roken tijdens hun zwangerschap dit proces?"
• Niet alleen kijken naar HOEVAAK maar, ook HOE SOCIALE betekenisgeving tot stand komt
3. Belangrijke Begrippen Uitgelegd
• Iteratief proces: Dit betekent dat het onderzoek geen rechte lijn is. Terwijl je data verzamelt (interviews),
begin je al met analyseren. Wat je leert in het eerste interview, kan de focus van je tweede interview
veranderen.
• Semi-gestructureerd interview: Een interviewvorm waarbij je een lijst met onderwerpen hebt (interview
guide), maar niet vastzit aan een volgorde. Er is ruimte voor de respondent om een eigen verhaal te
vertellen en voor de onderzoeker om door te vragen.
• Transcriptie: Het letterlijk uittypen van opgenomen interviews zodat de tekst geanalyseerd kan worden.
• Context: Kwalitatief onderzoek vindt plaats in de 'echte wereld' (in real life). De omgeving en de dagelijkse
situatie van de respondent zijn essentieel om de data te kunnen begrijpen.
4. Data-analyse: De Thematische Analyse
In kwalitatief onderzoek presenteer je quotes (citaten) in plaats van grafieken. Om van een lang gesprek naar
resultaten te komen, gebruik je codering:
1. Open coderen: De tekst in stukjes breken en labels (codes) geven aan belangrijke fragmenten. Wat wordt
hier precies gezegd?
2. Axiaal coderen: Verbanden leggen tussen de codes. Welke codes horen bij elkaar? Zo ontstaan
categorieën.
3. Selectief coderen: De belangrijkste thema's selecteren die de onderzoeksvraag beantwoorden.
4. Codeboom: Een visueel schema dat laat zien hoe alle codes en thema's met elkaar verbonden zijn.
5. Casus: Dementie en Zingen (Gastcollege)
Dit voorbeeld illustreert waarom kwalitatief onderzoek waardevol is:
• Probleem: Dementie is ongeneeslijk en heeft enorme impact. Er is meer nodig dan alleen medische zorg;
culturele interventies (zoals koren) kunnen helpen, maar er was nog weinig onderzoek naar de ervaring
hiervan in Nederland.
• Methode: De onderzoekers gebruikten een interview guide en semi-gestructureerde interviews om
naasten en mantelzorgers te bevragen. Door ruimte te geven voor het eigen verhaal, kwamen zij tot
diepere inzichten dan een enquête had gekund.
Leerdoelen 2 Page 3
, Paradigma's
dinsdag 3 februari 2026 15:55
In dit college verschuift de focus van wat we onderzoeken naar de filosofische basis: hoe we naar de wereld kijken en hoe dat onze kennis beïnvloedt.
In de wetenschappelijke traditie wordt er in kwantitatief onderzoek vaak minder gesproken over paradigma's vergeleken met kwalitatief onderzoek. Bij kwalitatief onderzoek is dit echter essentieel, omdat je dit
altijd doet vanuit bepaalde aannames over jouw rol als onderzoeker.
Het expliciet maken van deze aannames (je "rugzak") helpt je bij het denkproces en dwingt je om goed te argumenteren waarom je specifieke keuzes maakt. Kennis over paradigma's zorgt voor een bewuste link
tussen wetenschapsfilosofie en je uiteindelijke onderzoeksdesign.
De dominantie van één 'standaard' (Positivisme)
Kwantitatief onderzoek is bijna volledig geworteld in het positivisme of post-positivisme. Omdat bijna alle kwantitatieve onderzoekers vanuit dezelfde basisassumpties werken namelijk dat er één objectieve
werkelijkheid is die we met cijfers kunnen vangen wordt dit paradigma vaak als de 'standaard' gezien. Er valt simpelweg minder te kiezen of te verantwoorden, omdat de methode (meten is weten) nauw verbonden is
met dat ene wereldbeeld.
Omdat deze 'brillen' tot totaal andere resultaten leiden, móet een kwalitatief onderzoeker expliciet maken welk paradigma hij gebruikt. Zonder die uitleg weet een lezer niet hoe hij de resultaten moet interpreteren.
De rol van de onderzoeker
• Kwantitatief: De onderzoeker probeert een afstand te bewaren tot het object (dualisme) om objectief en neutraal te blijven. Het paradigma wordt gezien als een vaststaand kader waarbinnen je werkt.
• Kwalitatief: De onderzoeker erkent dat hij zelf onderdeel is van de "kennisproductie". Omdat de onderzoeker en het onderzoeksobject elkaar beïnvloeden, is het noodzakelijk om te reflecteren op de eigen
theoretische en filosofische uitgangspunten.
Binnen elk paradigma bepaal je eerst de grondvorm van je onderzoek. Daarna volgt het design, waarbij je uit het 'wiel van mogelijkheden' de juiste dataverzamelingsmethode kiest. Als laatste stap selecteer je de
passende analysemethode. Door deze stappen te doorlopen, ontstaat er een grote diversiteit aan mogelijke onderzoeksaanpakken.
Dus, een proces van 'breed' naar 'specifiek', waarbij elke keuze voortvloeit uit de vorige.
Stappen:
• Binnen elk paradigma: Alles begint bij je paradigma (je filosofische bril). Dit bepaalt hoe je naar de werkelijkheid kijkt en wat je als 'kennis' beschouwt.
• Welke grondvorm/design: Zodra je paradigma vaststaat, kies je een grondvorm of design. Dit is het algemene bouwplan van je onderzoek, zoals een etnografie, een casestudy of een interviewstudie.
• Methode (het wiel dat kan draaien): Binnen een gekozen design heb je de vrijheid om specifieke methoden van dataverzameling te kiezen. Het 'wiel' symboliseert dat je hier keuzes kunt maken: ga je voor
interviews, observaties, focusgroepen of een combinatie daarvan (triangulatie)?
• Als laatste kies je de analysemethode: Pas als je weet welk design en welke dataverzamelingsmethode je gebruikt, bepaal je hoe je die data gaat analyseren (bijvoorbeeld via een thematische analyse of
coderen).
• Tenslotte: Diverse onderzoeksmethoden: Het resultaat is dat er niet één juiste manier is; door de verschillende combinaties van paradigma's, designs en methoden ontstaan er diverse manieren om onderzoek
te doen.
De Drie Grondvragen van Onderzoek
Voordat je een methode kiest, moet je drie fundamentele vragen beantwoorden. Zie dit als een ui die je afpelt: van abstract naar concreet.
Ontologie (De 'Zijn'-vraag): Wat is de werkelijkheid?
• Wat is de werkelijkheid? Bestaat er één objectieve realiteit buiten de mens om (objectivisme), of is de realiteit een product van onze eigen verbeelding en sociale interactie (subjectivisme)?
• Voorbeeld (Het pad): Is een pad pas een pad als het meetbaar is (Objectief), of is het een pad omdat een groep mensen besluit daar een shortcut te nemen (Subjectief)?
Epistemologie (De 'Kennis'-vraag): Hoe kunnen we die realiteit kennen?
Hoe kunnen we die realiteit kennen? Wat is de relatie tussen de onderzoeker en het object? Kunnen we neutraal blijven (dualisme), of ontstaat kennis alleen in interactie?
• Positivistische benadering (Positivisme Fenomenologie, Post-postivisme)
• Hier hoort Erklären bij: het verklaren van wetmatigheden (vaak kwantitatief).
○ Objectivistisch (Dualisme): De onderzoeker blijft neutraal en op afstand. De onderzoeker en het object beïnvloeden elkaar niet.
• Interpretatieve benadering (Fenomenologie, Sociaal Constructivisme, Kritische Theorie, participatief)
• Hier hoort Verstehen bij: het begrijpen van betekenisgeving en ervaringen (kwalitatief).
○ Subjectivistisch (Transactioneel): Kennis ontstaat door interactie tussen de onderzoeker en de deelnemer.
• Waarden-gebonden: Kennis is nooit neutraal, maar wordt beïnvloed door de waarden van de onderzoeker.
Methodologie (De 'Hoe'-vraag): Hoe komen we achter die kennis?
Hoe komen we praktisch achter die kennis? Dit omvat het design, de dataverzameling en de analyse.
• Experimenteel / Manipulatief: Hypothesen testen en cijfers verzamelen om bewijs te vinden (Positivisme).
• Dialogisch / Hermeneutisch: In gesprek gaan (interviews) of teksten interpreteren om betekenis te achterhalen (Constructivisme/Kritische theorie).
• Participatief: Samen met de doelgroep actie ondernemen om de praktijk te verbeteren.
Belangrijke Paradigma's op een Rij
Een paradigma is een "bril" waardoor je kijkt. Het bepaalt wat je ziet en hoe je het interpreteert.
Positivisme Fenomenologie Sociaal Constructivisme Kritische Theorie
Gericht op herhaalbaarheid Gericht op de zuivere, individuele ervaring. Gericht op hoe kennis ontstaat in interactie. Gericht op machtsstructuren en maatschappelijke
verandering
- Wetmatig: er is een objectieve - Focus op ervaring van individu - Kennis is afhankelijk van politieke , sociale en historische - Kennis is verkregen door sociale structuren (klasse, ras en
werkelijkheid onderhevig aan - Zintuigelijk en pre-reflexief: geleefde context gender)
natuurwetten die je kan meten ervaring. Het gaat om de ervaring zoals - Man-made: Kennis en de werkelijkheid zijn geen - Normatief : wat de standaard is
- Dualisme: onderzoeker en die is, voordat men er rationeel over gaat vaststaande feiten, maar worden "gemaakt" door - Justice oriented: bevorderen van gelijkheid in de wereld,
onderzochte staan los van elkaar, ze nadenken. mensen in interactie met elkaar. opnemen voor de onderbelichte
beïnvloeden elkaar niet - Stock of knowledge: ideeen en waarden van - Kennis wordt geconstrueerd tijdens onderzoek - Intersectionaliteit: positie in de maatschappij wordt
- Unity of methods: methode zijn eerdere generaties die je hebt meegekregen - Kenner en gekende zijn met elkaar verbonden, kennis bepaald door je eigenschappen (geslacht, inkomen)
reproduceerbaar en controleerbaar ontstaat door interactie tussen onderzoeker en - Deconstrueren
- Waardevrij: Onderzoek is objectief, onderzoeksobject - Macht: Wetenschap is nooit neutraal. Kennis wordt
rationeel en neutraal vaak bepaald door machtsstructuren.
Disclaimer: - Emancipatie: In de Kritische Theorie is het doel van
Sociaal constructivisme ≠ relativisme onderzoek vaak emancipatie. Je wilt niet alleen begrijpen
waarom iets fout gaat, maar je wilt de mensen die het
Sociaal constructivisme stelt dat kennis en werkelijkheid door minder goed hebben helpen om hun situatie te
sociale interactie en taal worden geconstrueerd, terwijl veranderen.
relativisme beweert dat waarheid en waarden relatief zijn aan
cultuur, individu of context. Constructivisme richt zich op het
proces van betekenisgeving, terwijl relativisme stelt dat geen
enkel standpunt objectief superieur is
Wat heb je aan kennis over epistemologische benaderingen als kwalitatief onderzoeker
Het is je kompas (Richting geven)
Je paradigma is niet alleen een theoretisch praatje; het bepaalt je hele praktische plan.
• Keuze: Het geeft direct richting aan het type onderzoek, je design en welke methoden je gebruikt om data te verzamelen.
• Voorbeeld: Als je vanuit het Sociaal Constructivisme werkt, móét je wel voor interviews kiezen om te ontdekken hoe mensen samen betekenis bouwen.
Transparantie (Inzicht voor anderen)
Door expliciet te benoemen welke 'bril' je op hebt, begrijpen collega-onderzoekers waarom je bepaalde keuzes hebt gemaakt.
• Het geeft hen inzicht in je specifieke werkwijze en invalshoek.
• Zonder deze uitleg kunnen anderen je resultaten niet goed op waarde schatten, omdat ze niet weten vanuit welk wereldbeeld je bent gestart.
Reflexiviteit (Jouw rol in de fabriek)
Kwalitatief onderzoekers 'vinden' niet simpelweg de waarheid; zij helpen deze te maken.
• Kennisproductie: Paradigma's dwingen je om na te denken over jouw eigen rol in het maken van kennis (kennisproductie).
• Reflectie: Je moet kritisch naar jezelf kijken: hoe beïnvloeden jouw eigen achtergrond en waarden de resultaten van het onderzoek?.
Kortom: Deze slide vertelt je dat je als onderzoeker nooit 'blanco' ergens naar kijkt. Je moet weten wat er in je rugzak zit, zodat je kunt verantwoorden hoe dat je onderzoek heeft gevormd.
Leerdoelen 2 Page 4
