Geschiedenis tijdvak 5: ontdekkers en hervormers
1500-1600 vroegmoderne tijd
Ka18: de Renaissance
Renaissance: vernieuwing van de Europese cultuur van de 15 e eeuw met een herboren belangstelling
voor de Grieks-Romeinse cultuur (wedergeboorte)
Veel rijkdom in Venetië -> kooplieden waren rijk geworden door handel -> lieten dat duidelijk zien en
leefden een luxeleven.
Steden zoals Milaan, Rome en Florence werden ook enorm rijk -> ze gingen veel meer van het leven
genieten en minder bezig zijn met goden en de dood -> nieuw mensenbeeld, nieuw wereldbeeld,
nieuw levensgevoel. -> levensmotto ging van memento mori: gedenk te sterven naar carpe diem:
pluk de dag
De renaissance begon allemaal bij de verspreiding in en rondom Europa: dit kwam door
- Boekdrukkunst en onderlinge contacten
Erasmus is een voorbeeld hiervan, hij vond dat de kerk dieper op het christendom in moest
gaan. Een ander voorbeeld is Thomas More, hij schreef in 1516 het boek Utopia, een boek
over een denkbeeldig eiland over een ideale samenleving
Leergierigheid en kritische instelling stimuleerde de (natuur)wetenschap in de 16 e eeuw ->
Copernicus ontwierp in de 16e eeuw een model waarin de aarde om de zon heen draaide in
plaats van andersom.
Schilders werden breder in hun schilderijen -> niet alleen dingen van geloof, maar ook portretten,
landschappen en mythologische figuren.
Ka19: de nieuwe belangstelling voor de klassieke oudheid
Mensen kregen meer interesse in de klassieke oudheid, maar op de positieve manier -> de Grieks-
Romeinse cultuur wordt nu bewonderd en de middeleeuwen wordt gezien als een donkere
tussenperiode -> dit noemen we de renaissance
Humanisten probeerden de oude teksten weer in juiste staat te brengen -> geleerden namen veel
Griekse manuscripten en kennis meer van de Griekse oudheid
In 1453 veroverde de turken Constantinopel en vluchtte veel geleerden naar Italië
Later waren niet alleen humanisten geïnteresseerd maar ook burgers, zo veranderen het mens- en
wereldbeeld. -> een voorbeeld hiervan is Leonardo da Vinci, hij onderzocht alles waaronder het
menselijk lichaam
Ook beeldhouwers en architecten bestudeerden de oudheid -> namaken in de vorm van perfecte
symmetrie -> beelden moesten zo realistisch mogelijk zijn -> door middel van lijnen, kleuren en
schaduwen
Ze keken in de renaissance vooral terug op de klassieke oudheid, en dan voornamelijk naar de bouw-
en beeldhouwkunst.
,Ka20: het begin van de Europese overzeese expansie
1494: Paus Alexander VI de wereld in tweeën. -> door de Atlantische oceaan. Alles ten westen van
Spanje en alles ten oosten was van Portugal.
De meeste Europeanen wisten niks af van Azië en Amerika.
Oosterse producten als zijde, en specerijen waren zeer gewild, veel van deze producten kwamen uit
Constantinopel, maar dat veranderde toen het land na 1453 werd ingenomen door de turken.
Europeanen moest deze producten nu zelf ter zee gaan halen.
Portugezen waren samen met de Spanjaarden de eerste die buiten Europa gingen varen. In 1498 in
India en 1510 in Indonesië
In 1492 dacht de ontdekkingsreiziger Columbus een route naar India gevonden te hebben. Later vond
Amerigo Vespucci uit dat het een nieuw werelddeel was en noemde het Amerika in 1507
Economisch: handel in producten zoals zijde en specerijen
Polities: gebieden innemen voor meer macht
Religieus: het geloof, in dit geval het christendom verspreiden
Gevolgen van de kolonisatie voor de inheemse bevolking:
Slavenwerk doen en op de plantages werken
veel doden door Europese ziektes die ze niet gewend waren
Er kwam ook een einde aan dit slavenwerk, slaven werden nou eenmaal gekerstend, en mensen
laten werken als slaaf was niet echt iets wat in het Christendom mocht.
Ka21: de protestantse kerkhervorming
Erasmus bestudeerde oude Griekse bijbels en ontdekte dat in de Latijnse bijbel veel fouten stonden
en hij verbeterde die. Ook gaf hij veel kritiek op de bisschoppen en de pausen. Het ging hun alleen
om geld om een luxeleven te leiden en de macht. Dit leidde tot het begin van een reformatie/
hervorming.
Er kwamen een splitsing:
Protestanten: zij zette zich af van de kerk en begonnen zelf een nieuw geloof
Katholieken: zij bleven trouw aan de paus
Luther:
Luther is een van de mensen die zich ergerden aan het gedrag van de kerk -> hij vond namelijk dat je
je fouten niet kon laten verdwijnen door het kopen van aflaten, ook had de paus meerdere vrouwen
wat niet zou mogen zoals het in de bijbel staat.
Lang kwam de kerk hiermee weg, maar dat veranderen toen Luther in opstand kwam. Dit begon het
een brief aan een bisschop in 1517 die eindigde in een scheur in de Christelijke kerk. Hij vond dus dat
, een plek in de hemel verdiend moest worden door veel te bieden en dat deze niet te koop was in de
vorm van een aflaat, je moest leven zoals in de bijbel staat en er waren in zijn ogen geen priesters
nodig voor het contact tussen mensen en god. Doordat de boekdrukkunst werd uitgevonden
verspreidde zijn ideeën erg snel en kreeg hij steeds meer aanhangers.
Calvijn:
Volgens Calvijn had de kerk ook niks te zeggen en was en predestinatieleer
Verschillen
Luther Calvijn
Mensen konden plek in de hemel verdienen Er werd bij je geboorte al vastgesteld of je naar
door te bidden de hemel of de hel ging (predestinatieleer)
Je moest altijd luisteren naar de vorst Vorsten moest je gehoorzamen, tenzij ze niet
volgens het geloof regeerden, dan mocht je in
opstand komen en ze afzetten
In 1541 werd Genève de eerste Calvinistische stad
Kerk
Predikanten ouderlingen diakenen doctores
Verzorgen preken letten op naleven armen en scholing
Calvinisme ziekenzorg predikanten
Gevolgen van de reformatie:
Duitse rijk kreeg godsdienstoorlogen vrede van Augsburg 1555 iedere vorst bepaalt zelf geloof.
Frankrijk kreeg godsdienstoorlogen vanaf 1562 Edict van Nantes 1598 Frankrijk is katholiek
naar calvinisme is toegestaan.
Engeland kreeg in 1523 Anglicaanse-kerk. (Protestantse kerk)
Ka22: de Nederlandse opstand
Oorzaken van de opstand:
In 1555 werd Filips II landsheer van de Nederlanden. Margaretha van Parma werd landvoogdes.
Er heeste onvrede doordat edelen zich niet gehoord voelden, door verdere centralisatie en door de
harde vervolging van de protestanten.
Het uitbreken van de opstand:
In 1556 stopte Margaretha na het smeekschrift de van lage vervolgde edelen. Calvinisten hielden
hagenpreken, de beeldenstorm brak in 1566 uit
1500-1600 vroegmoderne tijd
Ka18: de Renaissance
Renaissance: vernieuwing van de Europese cultuur van de 15 e eeuw met een herboren belangstelling
voor de Grieks-Romeinse cultuur (wedergeboorte)
Veel rijkdom in Venetië -> kooplieden waren rijk geworden door handel -> lieten dat duidelijk zien en
leefden een luxeleven.
Steden zoals Milaan, Rome en Florence werden ook enorm rijk -> ze gingen veel meer van het leven
genieten en minder bezig zijn met goden en de dood -> nieuw mensenbeeld, nieuw wereldbeeld,
nieuw levensgevoel. -> levensmotto ging van memento mori: gedenk te sterven naar carpe diem:
pluk de dag
De renaissance begon allemaal bij de verspreiding in en rondom Europa: dit kwam door
- Boekdrukkunst en onderlinge contacten
Erasmus is een voorbeeld hiervan, hij vond dat de kerk dieper op het christendom in moest
gaan. Een ander voorbeeld is Thomas More, hij schreef in 1516 het boek Utopia, een boek
over een denkbeeldig eiland over een ideale samenleving
Leergierigheid en kritische instelling stimuleerde de (natuur)wetenschap in de 16 e eeuw ->
Copernicus ontwierp in de 16e eeuw een model waarin de aarde om de zon heen draaide in
plaats van andersom.
Schilders werden breder in hun schilderijen -> niet alleen dingen van geloof, maar ook portretten,
landschappen en mythologische figuren.
Ka19: de nieuwe belangstelling voor de klassieke oudheid
Mensen kregen meer interesse in de klassieke oudheid, maar op de positieve manier -> de Grieks-
Romeinse cultuur wordt nu bewonderd en de middeleeuwen wordt gezien als een donkere
tussenperiode -> dit noemen we de renaissance
Humanisten probeerden de oude teksten weer in juiste staat te brengen -> geleerden namen veel
Griekse manuscripten en kennis meer van de Griekse oudheid
In 1453 veroverde de turken Constantinopel en vluchtte veel geleerden naar Italië
Later waren niet alleen humanisten geïnteresseerd maar ook burgers, zo veranderen het mens- en
wereldbeeld. -> een voorbeeld hiervan is Leonardo da Vinci, hij onderzocht alles waaronder het
menselijk lichaam
Ook beeldhouwers en architecten bestudeerden de oudheid -> namaken in de vorm van perfecte
symmetrie -> beelden moesten zo realistisch mogelijk zijn -> door middel van lijnen, kleuren en
schaduwen
Ze keken in de renaissance vooral terug op de klassieke oudheid, en dan voornamelijk naar de bouw-
en beeldhouwkunst.
,Ka20: het begin van de Europese overzeese expansie
1494: Paus Alexander VI de wereld in tweeën. -> door de Atlantische oceaan. Alles ten westen van
Spanje en alles ten oosten was van Portugal.
De meeste Europeanen wisten niks af van Azië en Amerika.
Oosterse producten als zijde, en specerijen waren zeer gewild, veel van deze producten kwamen uit
Constantinopel, maar dat veranderde toen het land na 1453 werd ingenomen door de turken.
Europeanen moest deze producten nu zelf ter zee gaan halen.
Portugezen waren samen met de Spanjaarden de eerste die buiten Europa gingen varen. In 1498 in
India en 1510 in Indonesië
In 1492 dacht de ontdekkingsreiziger Columbus een route naar India gevonden te hebben. Later vond
Amerigo Vespucci uit dat het een nieuw werelddeel was en noemde het Amerika in 1507
Economisch: handel in producten zoals zijde en specerijen
Polities: gebieden innemen voor meer macht
Religieus: het geloof, in dit geval het christendom verspreiden
Gevolgen van de kolonisatie voor de inheemse bevolking:
Slavenwerk doen en op de plantages werken
veel doden door Europese ziektes die ze niet gewend waren
Er kwam ook een einde aan dit slavenwerk, slaven werden nou eenmaal gekerstend, en mensen
laten werken als slaaf was niet echt iets wat in het Christendom mocht.
Ka21: de protestantse kerkhervorming
Erasmus bestudeerde oude Griekse bijbels en ontdekte dat in de Latijnse bijbel veel fouten stonden
en hij verbeterde die. Ook gaf hij veel kritiek op de bisschoppen en de pausen. Het ging hun alleen
om geld om een luxeleven te leiden en de macht. Dit leidde tot het begin van een reformatie/
hervorming.
Er kwamen een splitsing:
Protestanten: zij zette zich af van de kerk en begonnen zelf een nieuw geloof
Katholieken: zij bleven trouw aan de paus
Luther:
Luther is een van de mensen die zich ergerden aan het gedrag van de kerk -> hij vond namelijk dat je
je fouten niet kon laten verdwijnen door het kopen van aflaten, ook had de paus meerdere vrouwen
wat niet zou mogen zoals het in de bijbel staat.
Lang kwam de kerk hiermee weg, maar dat veranderen toen Luther in opstand kwam. Dit begon het
een brief aan een bisschop in 1517 die eindigde in een scheur in de Christelijke kerk. Hij vond dus dat
, een plek in de hemel verdiend moest worden door veel te bieden en dat deze niet te koop was in de
vorm van een aflaat, je moest leven zoals in de bijbel staat en er waren in zijn ogen geen priesters
nodig voor het contact tussen mensen en god. Doordat de boekdrukkunst werd uitgevonden
verspreidde zijn ideeën erg snel en kreeg hij steeds meer aanhangers.
Calvijn:
Volgens Calvijn had de kerk ook niks te zeggen en was en predestinatieleer
Verschillen
Luther Calvijn
Mensen konden plek in de hemel verdienen Er werd bij je geboorte al vastgesteld of je naar
door te bidden de hemel of de hel ging (predestinatieleer)
Je moest altijd luisteren naar de vorst Vorsten moest je gehoorzamen, tenzij ze niet
volgens het geloof regeerden, dan mocht je in
opstand komen en ze afzetten
In 1541 werd Genève de eerste Calvinistische stad
Kerk
Predikanten ouderlingen diakenen doctores
Verzorgen preken letten op naleven armen en scholing
Calvinisme ziekenzorg predikanten
Gevolgen van de reformatie:
Duitse rijk kreeg godsdienstoorlogen vrede van Augsburg 1555 iedere vorst bepaalt zelf geloof.
Frankrijk kreeg godsdienstoorlogen vanaf 1562 Edict van Nantes 1598 Frankrijk is katholiek
naar calvinisme is toegestaan.
Engeland kreeg in 1523 Anglicaanse-kerk. (Protestantse kerk)
Ka22: de Nederlandse opstand
Oorzaken van de opstand:
In 1555 werd Filips II landsheer van de Nederlanden. Margaretha van Parma werd landvoogdes.
Er heeste onvrede doordat edelen zich niet gehoord voelden, door verdere centralisatie en door de
harde vervolging van de protestanten.
Het uitbreken van de opstand:
In 1556 stopte Margaretha na het smeekschrift de van lage vervolgde edelen. Calvinisten hielden
hagenpreken, de beeldenstorm brak in 1566 uit
