Samenvatting Geschiedenis werkplaats handboek 4/5 HAVO Tijdvak 9

9.1 de Eerste Wereldoorlog

Ka: Het voeren van twee wereldoorlogen

Oorzaken eerste wereldoorlog:

 Groeiend nationalisme bv. Frans revanchisme
 Opkomst van Duitsland
 Modern imperialisme (imperialisme waarbij grondstoffen en afzetgebieden en kolonies heel
belangrijk zijn) --> Duitse Weltpolitik (Duitsland moest net als Engeland ook een groot en
machtig rijk worden
 Er kwam een wapenwedloop tussen Engeland en Duitsland.
 Er kwamen bondgenootschappen: centralen - geallieerden
 Groeiend militarisme

1914-1918:

 1914: Moord op de Oostenrijkse kroonprins Franz Ferdinand door een Servische nationalist.
Servië en Rusland waren bondgenoten, dus wanneer Oostenrijk Servië de oorlog verklaarde
beloofde Rusland steun dus: Oostenrijk tegen Servië en Rusland
 Er komen oorlogsverklaringen en legers worden gemobiliseerd
 1917: VS sluiten zich aan bij de geallieerden
 Russische revolutie, Rusland sluit vrede met Duitsland, er is intern genoeg te doen, dus ze
kunnen zich niet richten op het buitenland. Duitsland was aan de verliezende hand en
centralen:
 1919: wapenstilstand tussen de geallieerden en de centralen
 1919: Verdrag van Versailles: Duitsland is als enige land schuldig aan de oorlog.

Wereldoorlog: oorlog tussen veel staten die wereldwijd gevoerd wordt. Waarom een wereldoorlog?

 Vanaf 1914: modern imperialisme, de Westerse koloniën worden ook bij de strijd betrokken
 Vanaf 1917: Deelname van de VS en andere Amerikaanse staten

Ka: verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering

Verwoestingen:

 Loopgraventactiek
 Industrialisatie zorgde voor nieuwe wapens, en er kwamen sterkere wapens, daardoor zijn
de verwoestingen ook groter
 Massavernietigingswapens: gifgas, vliegtuigen, onderzeeërs en de tank



Betrokkenheid van de burgerbevolking bij de oorlogvoering:

 Dorpen en steden in de frontlinie
 Oorlogseconomie, de economie stond volledig in het teken van de oorlog
 Propaganda en censuur: burgers hoorden alleen maar waarom de oorlog goed was, dat
zorgde ervoor dat de burgers toch, ondanks de vele slachtoffers achter de oorlog stonden

--> Totale oorlog: oorlog waarbij de totale bevolking is betrokken

, 9.2 De economische wereldcrisis

Ka: de crisis van het wereldkapitalisme

24 oktober 1929: Zwarte Donderdag. De aandelen crashen, op die dag verliezen heel veel
Amerikanen hun spaargeld dat ze hadden geïnvesteerd in die aandelen. Die Zwarte Donderdag
vormde de aanleiding tot een wereldwijde economische crisis die de gehele jaren 1930 blijft duren.
Oorzaken wereldcrisis:
Economie:
 Overproductie in landbouw en industrie: tijdens WO1 werd gevochten en er moest dus ook
nog gegeten worden, Amerikaanse boeren gingen hun bedrijven uitbreiden en geld lenen
zodat ze hun producten aan Europa konden verkopen. Maar toen de WO1 over was gingen
de Europese boeren zelf weer meer produceren en hadden ze het Amerikaanse voedsel niet
meer nodig. De Amerikaanse boeren produceerden te veel --> prijzen daalden --> inkomsten
daalden
 Beurskrach, waardoor de aandelenkoersen beginnen te dalen, veel Amerikanen hadden een
groot deel van hun spaargeld geïnvesteerd in die aandelen en dat waren ze nu dus kwijt.
Hun vermogens werden een stuk minder. Minder geld om producten te kopen --> nog meer
overproductie.
Cultuur:
 Optimisme over de economie: 'Live now, pay Later', ze dachten dat het toch wel goed zou
gaan en ze staken zichzelf in de schulden om dingen af te kopen. Ze spaarden dus niet meer
of veel minder.
Politiek:
 De banken hadden niet al het geld moeten uitlenen maar dat deden ze wel, ze zouden er zelf
ook geld aan verdienen dmv rente, maar daardoor werden de banken ook instabiel. ---> er
was weinig toezicht op de banken
Gevolgen van de Great Depression:
 Hoge werkloosheid
 Armoede: er ontstonden krottenwijken
 Wereldwijde crisis in kapitalistische landen: doordat er steeds meer sprake was van
internationale handel werden ook de andere landen die met de VS samenwerkten getroffen.
( de sovjet unie bleef wel groeien)
Reacties van de Amerikaanse regering op de crisis:
 Hoover: een overtuigde liberaal. Hij geloofde dat het beter is om niet in te grijpen in de
economie. De overheid gaat dus niet veel investeren in het land om er weer bovenop te
komen.
 De crisis gaat vanzelf over: niet ingrijpen in de economie, vasthouden aan de gouden
standaard.
 De presidentsverkiezingen worden gewonnen door Roosevelt, hij beloofde wta aan die crisis
te doen : "de crisis gaat niet vanzelf over, we moeten actief ingrijpen in de economie"-->
New Deal: loslaten van de gouden standaard
Zijn New Deal was niet genoeg en uiteindelijk is het de tweede wereldoorlog die een eind brengt
aan deze economische crisis.