5.1 De renaissance
KA: Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
Wat is de renaissance?
Typerend aan de renaissance is dat het leven in het hier en nu belangrijker werd, dan het
leven na de dood. Deze mentaliteitsverandering in Europa vond plaats van ongeveer 1300
tot 1600. Deze verandering had betrekking op het mensbeeld en het wereldbeeld. De mens
begon meer op zichzelf te vertrouwen en deze kwam ook centraal te staan. Het ideaalbeeld
werd het uomo universale de algemeen ontwikkelde mens (Leonardo da Vinci). De mensen
die leefden in de renaissance haalden hun inspiratie uit de tijd van de Grieken en de
Romeinen. Deze belangstelling voor de antieke literatuur en cultuur noemen we het
humanisme.
In de renaissance werd literatuur ook gebruikt door niet geestelijken wat in de middeleeuwen
wel anders was. Op het gebied van kunst was er ook verandering. In de middeleeuwen
werden vooral goden afgebeeld door ambachtslieden. In de renaissance was er veel meer
aandacht voor de manier waarop het onderwerp werd uitgebeeld. Het schilderij moest het
echte leven weerspiegelen. Op het gebied van politiek was er ook sprake van verandering.
In de middeleeuwen was de politiek onderdeel van een goddelijk plan. In de geschriften uit
de oudheid staat dat machthebbers moeten handelen voor het belang van het
gemeenschap. Een vorm hiervan is het machiavellisme dit houdt in dat het doel alle
middelen heiligt.
Er is geen duidelijke breuk tussen de middeleeuwen en de renaissance. Er waren enkele
voorlopers van de mentaliteitsverandering. Deze vormen werden later overgenomen. Het
was alleen niet zo dat mensen alleen middeleeuws of renaissancistisch dachten maar
meestal een combinatie van.
Ontstaan, verspreiding en gevolgen van de renaissance
Er zijn een aantal oorzaken voor het ontstaan van de renaissance. Door nijverheid en handel
waren er in Italië sommige bewoners rijk geworden. Zeker in steden als Florence ontstond er
een culturele elite. Rijke families wilden hun rijkdom tonen en gaven kunstenaars opdrachten
om schilderijen en gebouwen ed te maken. Zo ontstond er een culturele bloei. De rijke
burgers van Italië voelden zich verwant met de klassieke cultuur. Daarom richtten de
kunstenaars zich hier ook op qua thema. De rijke families gaven namelijk de voorkeur aan
deze kunstenaars. De belangstelling voor de oudheid werd ook gestimuleerd door veel
verloren teksten uit de oudheid naar boven kwamen drijven door kruistochten en
handelscontacten. Ook werden ze teruggevonden in Italiaanse kloosters. De nieuwe
denkbeelden konden zich snel verspreiden door de uitvinding van de boekdrukkunst. De
ideeën in Noord-Europa uit het humanisme had invloed op hoe men tegen de kerk aankeek.
Sommigen gingen streven naar een meer persoonlijk geloof dan via de kerk mogelijk was.
Zo was er veel kritiek op priesters en monniken die zich niet gedroegen naar Christus zijn
idealen. Humanisten als Erasmus wilden hier verandering in, maar niet dat het christelijke
gemeenschap daardoor uiteen zou vallen.
5.2 Europeanen ontdekken de wereld
KA: Het begin van de Europese overzeese expansie
KA: Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een
nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
Wat is de renaissance?
Typerend aan de renaissance is dat het leven in het hier en nu belangrijker werd, dan het
leven na de dood. Deze mentaliteitsverandering in Europa vond plaats van ongeveer 1300
tot 1600. Deze verandering had betrekking op het mensbeeld en het wereldbeeld. De mens
begon meer op zichzelf te vertrouwen en deze kwam ook centraal te staan. Het ideaalbeeld
werd het uomo universale de algemeen ontwikkelde mens (Leonardo da Vinci). De mensen
die leefden in de renaissance haalden hun inspiratie uit de tijd van de Grieken en de
Romeinen. Deze belangstelling voor de antieke literatuur en cultuur noemen we het
humanisme.
In de renaissance werd literatuur ook gebruikt door niet geestelijken wat in de middeleeuwen
wel anders was. Op het gebied van kunst was er ook verandering. In de middeleeuwen
werden vooral goden afgebeeld door ambachtslieden. In de renaissance was er veel meer
aandacht voor de manier waarop het onderwerp werd uitgebeeld. Het schilderij moest het
echte leven weerspiegelen. Op het gebied van politiek was er ook sprake van verandering.
In de middeleeuwen was de politiek onderdeel van een goddelijk plan. In de geschriften uit
de oudheid staat dat machthebbers moeten handelen voor het belang van het
gemeenschap. Een vorm hiervan is het machiavellisme dit houdt in dat het doel alle
middelen heiligt.
Er is geen duidelijke breuk tussen de middeleeuwen en de renaissance. Er waren enkele
voorlopers van de mentaliteitsverandering. Deze vormen werden later overgenomen. Het
was alleen niet zo dat mensen alleen middeleeuws of renaissancistisch dachten maar
meestal een combinatie van.
Ontstaan, verspreiding en gevolgen van de renaissance
Er zijn een aantal oorzaken voor het ontstaan van de renaissance. Door nijverheid en handel
waren er in Italië sommige bewoners rijk geworden. Zeker in steden als Florence ontstond er
een culturele elite. Rijke families wilden hun rijkdom tonen en gaven kunstenaars opdrachten
om schilderijen en gebouwen ed te maken. Zo ontstond er een culturele bloei. De rijke
burgers van Italië voelden zich verwant met de klassieke cultuur. Daarom richtten de
kunstenaars zich hier ook op qua thema. De rijke families gaven namelijk de voorkeur aan
deze kunstenaars. De belangstelling voor de oudheid werd ook gestimuleerd door veel
verloren teksten uit de oudheid naar boven kwamen drijven door kruistochten en
handelscontacten. Ook werden ze teruggevonden in Italiaanse kloosters. De nieuwe
denkbeelden konden zich snel verspreiden door de uitvinding van de boekdrukkunst. De
ideeën in Noord-Europa uit het humanisme had invloed op hoe men tegen de kerk aankeek.
Sommigen gingen streven naar een meer persoonlijk geloof dan via de kerk mogelijk was.
Zo was er veel kritiek op priesters en monniken die zich niet gedroegen naar Christus zijn
idealen. Humanisten als Erasmus wilden hier verandering in, maar niet dat het christelijke
gemeenschap daardoor uiteen zou vallen.
5.2 Europeanen ontdekken de wereld
KA: Het begin van de Europese overzeese expansie
