4.1 De steden komen weer tot bloei
KA:
- De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een
agrarisch-urbane samenleving.
- de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden.
De handel leeft op
In de middeleeuwen was er nauwelijks handel. Vanaf de 11e eeuw leefde de handel weer
op. De handel nam toe door de opbrengsten in de landbouw, dit had weer drie oorzaken. De
eerste oorzaak was de nieuwe manier van landbouw bedrijven: het drieslagstelsel dit hield in
dat een boer ⅓ van zijn stuk land in de herfst in zaaide ⅓ in de lente en ⅓ braak liet liggen.
Hierdoor waren de oogsten veel rendabeler. De tweede oorzaak was de steeds verdere
ontbossing en het omzetten van moerassen en andere woeste gebieden in akkers. De
laatste oorzaak is de ontwikkeling in de gereedschappen die werden gebruikt binnen de
landbouw. Zo werden er ijzeren ploegen gebruikt ipv houten. Ook werden er paarden
gebruikt om het land om te spitten ipv ossen. Door de grote hoeveelheid voedsel kon de
bevolking groeien en nam de handel toe, omdat de boeren hun overschotten wilde ruilen op
markten. Deze markten ontstonden natuurlijk op plekken waar veel wegen bij elkaar
kwamen (nabij kruispunten, waterwegen ed). Naast deze lokale markten, ontstonden er
grote jaarmarkten waar internationale handel ontstond. Deze opbloei van de handel had
verschillende gevolgen. De handels-plekken groeiden uit tot steden. Ook ontstonden er
samenwerkingsverbanden, doordat handelssteden nauw gingen samenwerken (De Hanze).
Hieruit haalden ze handelsvoordelen en bescherming. Een ander belangrijk gevolg was dat
koningen en landheren zich gingen bemoeien met de handel. De handel bevorderde
namelijk de welvaart van een gebied. Zo gaven de koningen landsheren hun leenmannen de
opdracht om kooplieden goed te beschermen. Als laatst ontstond de groeiende vraag naar
geld. Hierdoor kwamen de geldeconomie en de geldhandel tot ontwikkeling. Steden hadden
verschillende munteenheden en waren er op grote markten dus ook geldwisselaars
aanwezig.
De stad herleeft
Doordat er veel steden ontstonden als gevolg van de toenemende handel trokken er veel
ambachtslieden naar deze plekken. Op het begin waren deze gemeenschappen zeer
eenvoudig, maar dit veranderde toen de bewoners om privileges gingen vragen bij hun
landsheer. Voorbeelden waren hiervan dat de inwoners vroegen om de eigen rechtspraak te
regelen en vroegen zij om belastingvrijstelling. Ook vroegen veel plaatsen om het recht van
een verdedigingsmuur. Als de gemeenschappen een aantal van de voorrechten hadden
ontvangen spreken we van stadsrecht. Leenheren waren geneigd deze privileges te
verschaffen, omdat ze in ruil hiervoor militaire steun en belastingen ontvingen. Door deze
privileges was een stad met stadsrechten behoorlijk onafhankelijk. Hierdoor moest er een
duidelijke structuur komen binnen de stad wie de macht had. De grootste groep inwoners
van een stad ontstond uit de burgerij, dit waren de mensen met het burgerrecht. Dit
burgerrecht was goed voor bepaalde privileges zoals het in aanmerking komen voor
bestuursambten. Binnen deze burgerij ontstonden een aantal rijke families die alle
bestuurlijke functies innamen, dit waren de patriciërs. Ook waren er inwoners zonder
burgerrecht, deze groep bestond uit arme, ongeschoolde inwoners. Deze mensen konden
wel toetreden tot de burgerij door een geldsom te betalen of door het huwelijk. Doordat er
nieuwe burgers bijkwamen ontstond er concurrentie. Om dat tegen te gaan vormden
groepen met dezelfde belangen speciale verenigingen, gilden. Deze gilden bestonden uit
KA:
- De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een
agrarisch-urbane samenleving.
- de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden.
De handel leeft op
In de middeleeuwen was er nauwelijks handel. Vanaf de 11e eeuw leefde de handel weer
op. De handel nam toe door de opbrengsten in de landbouw, dit had weer drie oorzaken. De
eerste oorzaak was de nieuwe manier van landbouw bedrijven: het drieslagstelsel dit hield in
dat een boer ⅓ van zijn stuk land in de herfst in zaaide ⅓ in de lente en ⅓ braak liet liggen.
Hierdoor waren de oogsten veel rendabeler. De tweede oorzaak was de steeds verdere
ontbossing en het omzetten van moerassen en andere woeste gebieden in akkers. De
laatste oorzaak is de ontwikkeling in de gereedschappen die werden gebruikt binnen de
landbouw. Zo werden er ijzeren ploegen gebruikt ipv houten. Ook werden er paarden
gebruikt om het land om te spitten ipv ossen. Door de grote hoeveelheid voedsel kon de
bevolking groeien en nam de handel toe, omdat de boeren hun overschotten wilde ruilen op
markten. Deze markten ontstonden natuurlijk op plekken waar veel wegen bij elkaar
kwamen (nabij kruispunten, waterwegen ed). Naast deze lokale markten, ontstonden er
grote jaarmarkten waar internationale handel ontstond. Deze opbloei van de handel had
verschillende gevolgen. De handels-plekken groeiden uit tot steden. Ook ontstonden er
samenwerkingsverbanden, doordat handelssteden nauw gingen samenwerken (De Hanze).
Hieruit haalden ze handelsvoordelen en bescherming. Een ander belangrijk gevolg was dat
koningen en landheren zich gingen bemoeien met de handel. De handel bevorderde
namelijk de welvaart van een gebied. Zo gaven de koningen landsheren hun leenmannen de
opdracht om kooplieden goed te beschermen. Als laatst ontstond de groeiende vraag naar
geld. Hierdoor kwamen de geldeconomie en de geldhandel tot ontwikkeling. Steden hadden
verschillende munteenheden en waren er op grote markten dus ook geldwisselaars
aanwezig.
De stad herleeft
Doordat er veel steden ontstonden als gevolg van de toenemende handel trokken er veel
ambachtslieden naar deze plekken. Op het begin waren deze gemeenschappen zeer
eenvoudig, maar dit veranderde toen de bewoners om privileges gingen vragen bij hun
landsheer. Voorbeelden waren hiervan dat de inwoners vroegen om de eigen rechtspraak te
regelen en vroegen zij om belastingvrijstelling. Ook vroegen veel plaatsen om het recht van
een verdedigingsmuur. Als de gemeenschappen een aantal van de voorrechten hadden
ontvangen spreken we van stadsrecht. Leenheren waren geneigd deze privileges te
verschaffen, omdat ze in ruil hiervoor militaire steun en belastingen ontvingen. Door deze
privileges was een stad met stadsrechten behoorlijk onafhankelijk. Hierdoor moest er een
duidelijke structuur komen binnen de stad wie de macht had. De grootste groep inwoners
van een stad ontstond uit de burgerij, dit waren de mensen met het burgerrecht. Dit
burgerrecht was goed voor bepaalde privileges zoals het in aanmerking komen voor
bestuursambten. Binnen deze burgerij ontstonden een aantal rijke families die alle
bestuurlijke functies innamen, dit waren de patriciërs. Ook waren er inwoners zonder
burgerrecht, deze groep bestond uit arme, ongeschoolde inwoners. Deze mensen konden
wel toetreden tot de burgerij door een geldsom te betalen of door het huwelijk. Doordat er
nieuwe burgers bijkwamen ontstond er concurrentie. Om dat tegen te gaan vormden
groepen met dezelfde belangen speciale verenigingen, gilden. Deze gilden bestonden uit
