Samenvatting literatuurgeschiedenis nederlands
1670 – 1945:
Verlichting:
• kennis verschaffen
• voorlichting geven
• mondig maken
• vooroordelen bestrijden
• opvoeden
genres:
encyclopedie
Diderot
tijdschriften (essays)
Justus van Effen
[De Hollandsche spectator (1731-1735)]
toeschouwer [allerhande onderwerpen
imaginaire reisverhalen
kinderliteratuur [opvoeden!]
romans
Romans
volstrekt nieuw in de achttiende eeuw
liefde, seks, ontvoeringen, travestie, gokken, meisjes die met verkeerde mannen
omgaan (maar uiteindelijk toch de ware ontmoeten…)
De hoofdpersonen van deze romans - studenten, werklozen, avontuurlijke
vrouwen, hoeren, oplichters - kwam je dagelijks tegen, vooral in de grote steden.
Meestal in ik-vorm.
kranten
Brievenromans
Verschil tussen gewone roman: je leert de hoofdpersoon kennen door de
verschillende brieven die hij/zij schrijft. Veel over emotie.
Werd in Europa al snel populair.
Engeland, 1740:
Pamela
(door: Samuel Richardson).
, Nederland, 1782:
De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
(door: Betje Wolff en Aagje Deken).
In het verhaal lezen we over de jeugd van Sara Burgerhart. Ze is een eigenwijs
en zelfstandig weesmeisje. Ze wordt opgevoerd door haar tante, die haar allerlei
dingen verbiedt. Sara vlucht en komt terecht in een soort damespension waar
ook een jeugdvriendin woont. Ze ontvangt geld van haar voogd die voortdurend
in het buitenland is. Nu kan ze het ervan nemen. Ze gaat dan ook veel uit, onder
anderen met de losbol R., die haar meetroont naar een buitenhuis. Daar
ontsnapt ze aan een aanranding en beseft dan dat ze een onvoorzichtig meisje
is geweest dat ‘door haren trek tot vermaken en uitspanningen, zich in een
gevaar gebragt heeft.’ Uiteindelijk trouwt ze met de betrouwbare Hendrik
Edeling.
1782-1880
Franse revolutie
Grondwet en industriele revolutie
De romantiek (stroming):
• begon als een soort rage
• ‘gevoelige’ onderwerpen
• betere wereld door Verlichting? (neuhh…)
• ‘het gevoel’ VS ‘verstand’
• vlucht uit de werkelijkheid: ook de donkere kant
• kunstenaar als ‘ziener’: ‘de waarheid achter de werkelijkheid’
• ‘gothic novel’ (Frankenstein)
• ‘historische romans’
Historische romans:
terugkeer naar vroegere tijden: geromantiseerd
stoere ridders
jonkvrouwen
Jacob van Lennep
Geertruida Bosboom-Toussaint
Multatuli (Eduard Douwes Dekker):
Multatuli [‘ik heb veel (leed) gedragen’]
trok naar Batavia met zijn vader
1670 – 1945:
Verlichting:
• kennis verschaffen
• voorlichting geven
• mondig maken
• vooroordelen bestrijden
• opvoeden
genres:
encyclopedie
Diderot
tijdschriften (essays)
Justus van Effen
[De Hollandsche spectator (1731-1735)]
toeschouwer [allerhande onderwerpen
imaginaire reisverhalen
kinderliteratuur [opvoeden!]
romans
Romans
volstrekt nieuw in de achttiende eeuw
liefde, seks, ontvoeringen, travestie, gokken, meisjes die met verkeerde mannen
omgaan (maar uiteindelijk toch de ware ontmoeten…)
De hoofdpersonen van deze romans - studenten, werklozen, avontuurlijke
vrouwen, hoeren, oplichters - kwam je dagelijks tegen, vooral in de grote steden.
Meestal in ik-vorm.
kranten
Brievenromans
Verschil tussen gewone roman: je leert de hoofdpersoon kennen door de
verschillende brieven die hij/zij schrijft. Veel over emotie.
Werd in Europa al snel populair.
Engeland, 1740:
Pamela
(door: Samuel Richardson).
, Nederland, 1782:
De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart
(door: Betje Wolff en Aagje Deken).
In het verhaal lezen we over de jeugd van Sara Burgerhart. Ze is een eigenwijs
en zelfstandig weesmeisje. Ze wordt opgevoerd door haar tante, die haar allerlei
dingen verbiedt. Sara vlucht en komt terecht in een soort damespension waar
ook een jeugdvriendin woont. Ze ontvangt geld van haar voogd die voortdurend
in het buitenland is. Nu kan ze het ervan nemen. Ze gaat dan ook veel uit, onder
anderen met de losbol R., die haar meetroont naar een buitenhuis. Daar
ontsnapt ze aan een aanranding en beseft dan dat ze een onvoorzichtig meisje
is geweest dat ‘door haren trek tot vermaken en uitspanningen, zich in een
gevaar gebragt heeft.’ Uiteindelijk trouwt ze met de betrouwbare Hendrik
Edeling.
1782-1880
Franse revolutie
Grondwet en industriele revolutie
De romantiek (stroming):
• begon als een soort rage
• ‘gevoelige’ onderwerpen
• betere wereld door Verlichting? (neuhh…)
• ‘het gevoel’ VS ‘verstand’
• vlucht uit de werkelijkheid: ook de donkere kant
• kunstenaar als ‘ziener’: ‘de waarheid achter de werkelijkheid’
• ‘gothic novel’ (Frankenstein)
• ‘historische romans’
Historische romans:
terugkeer naar vroegere tijden: geromantiseerd
stoere ridders
jonkvrouwen
Jacob van Lennep
Geertruida Bosboom-Toussaint
Multatuli (Eduard Douwes Dekker):
Multatuli [‘ik heb veel (leed) gedragen’]
trok naar Batavia met zijn vader
