Arts en Maatschappij
DRIE ONDERDELEN:
MEDISCHE SOCIOLOGIE
Verslaving als gezondheidsvraagstuk:
a. kunnen herkennen / omschrijven
b. het samenspel van diverse oorzaken kunnen ontdekken
c. de gevolgen kunnen interpreteren
d. de zorgalternatieven begrijpen en ‘ervaren’
Definitie van verslaving (DSM-IV en DSM-5)
Informele controlemechanismen bij cocaïne- en crackgebruikers in Antwerpen
Middelengebruik bij studenten
Gedragsverklaringsmodel voor het gebruiken van stimulerende medicatie tijdens de examens
Getuigenissen AA
MEDISCHE ANTROPOLOGIE
MEDISCHE PSYCHOLOGIE
Elke levensfase heeft ontwikkelingstaken bij ziekte kan normale ontwikkeling verstoord raken op
verschillende domeinen
- Introductie in normale ontwikkeling
- Impact ziekte op normale levensloop (risico- en protectieve factoren)
Normale biosociale ontwikkeling normale persoonlijkheid
- Introductie in verschillende persoonlijkheidsmodellen
- Pathologische vervormingen van persoonlijkheid
Stress en persoonlijkheid
- brug tussen psyche en soma
- rode draad door de psychosomatiek: overschrijdt de dualistische scheiding tussen subjectief en
objectief
- aanvaardbaar voor patiënten met functionele klachten+
- moedigt aan tot zelfwerkzaamheid en zelfverantwoordelijkheid
1
,SAMENVATTING
INLEIDING
5 KAPSTOKKEN VAN DE MEDISCHE SITUATIE
1. De medische situatie als menselijke ontmoeting: de arts-patiëntrelatie
- Interactie tussen arts en patiënt tweesporen-structuur:
arts: diagnostische of behandelende agenda Evenwicht, overeenstemming medisch beleid en
patiënt: een hulpvraag- of klachtenagenda beantwoorden hulpvraag
- Tijdens de ontmoeting tussen arts en patiënt spelen er bepaalde verwachtingen
therapeutische alliantie (werkrelatie)
2. De mens is een biopsychosociaal wezen
Ziekte en gezondheid = samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren
Mens hangt vast aan netwerk van relaties, vb: gezin, hobbyclub, partnerrelatie,…
Systemische visie mens = open systeem in continue interactie met zijn omgeving
3. De mens is de resultante van een ontwikkeling
Ontwikkeling van de mens duurt zijn hele leven verschillende levensfases
Ontwikkeling speelt op verschillende terreinen
Ontwikkeling = een dynamisch proces, beïnvloed door de individuele geaardheid maar ook door
de geaardheid van de omgeving
4. De mens is exponent van zijn cultuur – “Wat is cultuur?”
Cultuur verdeelt mensen in verschillende groepen
Gezondheid en ziekte = fundamenteel, universeel gegeven
5. Medisch handelen is meer en meer interdisciplinair handelen
Interdisciplinair = iets betreft verschillende vakgebieden (bv dokters en woonzorgcentra,
verplegers, …)
Multidisciplinair = er zijn mensen met verschillende beroepen bij betrokken (denk aan het ADIC)
(bv longarts, chirurg, oncoloog)
MEDISCHE SOCIOLOGIE – VERSLAVING
VERSLAVING
= Een toestand waarin een persoon fysiek en/of mentaal van een gewoonte (vb: gokken, chatten) of
stof (vb. verslaving aan drugs, het roken van tabak of gebruik van alcohol) afhankelijk is, zodanig dat
hij/zij deze gewoonte of stof niet, of heel moeilijk los kan laten.
DSM
= Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, een classificatiesysteem voor psychiatrische
aandoeningen, uitgegeven en opgesteld door de American Psychiatric Association
- Ontstaan om een orde in de chaos van definities te scheppen
- Doel DSM is onderlinge vergelijking van patiënten mogelijk te maken door eenduidige definities op
te stellen, waaraan iemand moet voldoen om in een bepaalde groep te vallen.
Criteria voor middelenafhankelijkheid en –misbruik: DSM IV en V, en de ICD-10 criteria (International
Classification of Diseases, Injuries and Causes of Death). Deze waren er voor de DSM criteria.
2
,DSM-IV
1. Tolerantie: een behoefte aan duidelijk toenemende hoeveelheden van het middel om een
intoxicatie of de gewenste werking te bereiken, een duidelijk verminderd effect bij voortgezet
gebruik van dezelfde hoeveelheid van het middel (vb alcohol, je hebt steeds meer nodig om je
zat te voelen)
2. Onthouding: het voor het middel karakteristieke onthoudingssyndroom, hetzelfde middel wordt
gebruikt om onthoudingsverschijnselen te verlichten of te vermijden
3. Het middel wordt in grotere hoeveelheden of gedurende langere tijd gebruikt dan het plan was.
4. Er bestaat de aanhoudende wens of er zijn weinig succesvolle pogingen om het gebruik van het
middel te verminderen
5. Een groot deel van de tijd gaat op aan activiteiten, nodig om aan het middel te komen (b.v.
verschillende artsen bezoeken of grote afstanden afleggen) en aan het gebruik van het middel
(b.v. kettingroken) of aan het herstel van de effecten ervan
6. Belangrijk sociale of beroepsmatige bezigheden of vrijetijdsbesteding worden opgegeven of
verminderd vanwege het gebruik van het middel
7. Het gebruik van het middel wordt gecontinueerd ondanks de wetenschap dat er een hardnekkig
of terugkerend sociaal, psychisch of lichamelijk probleem is dat waarschijnlijk veroorzaakt of
verergerd wordt door het middel (vb. doorgaan met het drinken van alcohol ondanks het besef
dat een maagzweer verergerde door het alcoholgebruik)
Enkele subcriteria:
Gevoel van overweldigende droefheid of vrees, of het onvermogen om emotie te voelen, duidelijke
daling van belangstelling in aangename activiteiten, veranderende eetlust en duidelijke
gewichtstoename of gewichtsverlies, verstoord slaappatroon of slapeloosheid of meer slapen dan
normaal, veranderingen in activiteitenniveaus, rusteloosheid of zich beduidend langzamer bewegen
dan normaal, zowel geestelijke als fysieke moeheid, gevoel van schuld, hulpeloosheid, bezorgdheid,
en/of vrees, verminderd zelfrespect, verminderde capaciteit om zich te concentreren of besluiten te
nemen, het denken over dood of zelfmoord.
Het volstaat om 1 van de hoofdsymptomen te hebben indien gepaard met minstens 4 bijsymptomen.
ICD – 10 (door WHO) (minstens 3 in een jaar)
1. Een sterk verlangen of drang om het middel te gebruiken = craving
2. Moeilijkheden hebben bij het in de hand houden van het gebruik van de stof m.b.t. de aanvang,
beëindiging en de gebruikte hoeveelheden
3. Lichamelijke onthoudingsverschijnselen bij afwezigheid of verminderd gebruik, zoals blijkt uit het
onthoudingssyndroom voor een bepaald middel en het gebruik van het middel met de bedoeling
de onthoudingssymptomen te verlichten of te vermijden
4. Tolerantie
5. Toenemende verwaarlozing van andere pleziertjes of interesses, tot een toegenomen
hoeveelheid tijd die noodzakelijk is om het middel te verkrijgen of te gebruiken of te herstellen
van de effecten ervan
6. Aanhoudend gebruik in weerwil van duidelijk bewijs voor de schadelijke gevolgen
3
, DSM-V = omstreden: “Wat is normaal (een normaal menselijk probleem) en wat is pathologie (een
psychiatrische stoornis)?” Farmaceutische sector wil er geld uithalen.
1. Vier criteria van beperkte controle
1. Gedurende langere tijd grotere hoeveelheden innemen dan de bedoeling was
2. Willen minderen of stoppen maar het lukt niet
3. Veel tijd investeren in het verkrijgen en gebruiken van het middel of om te recupereren van
de effecten
4. Craving (hunkering)
2. Drie criteria van sociale beperkingen
1. Door het gebruik niet meer functioneren op het werk, school of thuis
2. Blijven gebruiken ondanks het feit dat het relatieproblemen veroorzaakt
3. Belangrijke sociale, beroepsmatige of vrijetijdsactiviteiten opgeven omwille van het
middelengebruik
3. Twee criteria voor risicogebruik
1. Het middel telkens weer gebruiken, ook in situaties waarin dit gevaarlijk kan zijn (vb:
dronken achter het stuur)
2. Het middel blijven gebruiken ondanks de kennis over negatieve fysieke of psychische
gevolgen die mogelijk veroorzaakt werden of verslechterden door het middelengebruik
4. Twee farmacologische criteria:
1. Tolerantie
2. Onthoudingsverschijnselen
Lichte verslavingsstoornis: patiënt voldoet aan 2 of 3 criteria
Matige verslavingsstoornis: patiënt voldoet aan 4 of 5 criteria
Ernstige verslavingsstoornis: patiënt voldoet aan 6 of meer criteria
GEDRAGSVERKLARINGSMODELLEN - HET GEBRUIK VAN RILATINE BIJ STUDENTEN
Rilatine, de leerpil
- Actieve stof in Rilatine = methylfenidaat
- Het gebruik van metamfetamines en andere stimulantia ligt bij studenten en ex-studenten veel
hoger dan bij leeftijdsgenoten die nooit hoger onderwijs gedaan hebben
- Reden voor het nemen: langer wakker kunnen blijven + betere concentratie
- 3 hoofdmotieven volgens Teter: nastreven van een prestatie verhogend effect, nl: hulpmiddel
voor verbeterde concentratie en verhogen van de alertheid
- Risicogroep: vooral studenten die voordien lagere resultaten haalden, gaan Rilatine gebruiken,
meer jongens dan meisjes
- Gepaste informatie bij “de leerpil”: duizeligheid of slaperig, gevaarlijk om bepaalde activiteiten te
verrichten (vb. autorijden), je mag Rilatine absoluut niet met alcohol gebruiken, alcohol kan de
bijwerkingen verergeren, als Rilatine niet op de juiste manier gebruikt wordt kan dit tot
abnormaal gedrag leiden + je kan er verslaafd aan worden
- Een andere leerpil is Captagon bestaat uit fenethylline, d.i. een amfetamine (dopaminestimulans)
- Captagon onderdrukt angst en vermoeidheid en geeft energie, brengt soort euforie teweeg
- Was vroeger een geneesmiddel tegen ADHD, nu niet meer wegens té verslavend
- Je moet wel contextualiseren, je moet naar alle elementen kijken Waarom Rilatine als leerpil?
4
DRIE ONDERDELEN:
MEDISCHE SOCIOLOGIE
Verslaving als gezondheidsvraagstuk:
a. kunnen herkennen / omschrijven
b. het samenspel van diverse oorzaken kunnen ontdekken
c. de gevolgen kunnen interpreteren
d. de zorgalternatieven begrijpen en ‘ervaren’
Definitie van verslaving (DSM-IV en DSM-5)
Informele controlemechanismen bij cocaïne- en crackgebruikers in Antwerpen
Middelengebruik bij studenten
Gedragsverklaringsmodel voor het gebruiken van stimulerende medicatie tijdens de examens
Getuigenissen AA
MEDISCHE ANTROPOLOGIE
MEDISCHE PSYCHOLOGIE
Elke levensfase heeft ontwikkelingstaken bij ziekte kan normale ontwikkeling verstoord raken op
verschillende domeinen
- Introductie in normale ontwikkeling
- Impact ziekte op normale levensloop (risico- en protectieve factoren)
Normale biosociale ontwikkeling normale persoonlijkheid
- Introductie in verschillende persoonlijkheidsmodellen
- Pathologische vervormingen van persoonlijkheid
Stress en persoonlijkheid
- brug tussen psyche en soma
- rode draad door de psychosomatiek: overschrijdt de dualistische scheiding tussen subjectief en
objectief
- aanvaardbaar voor patiënten met functionele klachten+
- moedigt aan tot zelfwerkzaamheid en zelfverantwoordelijkheid
1
,SAMENVATTING
INLEIDING
5 KAPSTOKKEN VAN DE MEDISCHE SITUATIE
1. De medische situatie als menselijke ontmoeting: de arts-patiëntrelatie
- Interactie tussen arts en patiënt tweesporen-structuur:
arts: diagnostische of behandelende agenda Evenwicht, overeenstemming medisch beleid en
patiënt: een hulpvraag- of klachtenagenda beantwoorden hulpvraag
- Tijdens de ontmoeting tussen arts en patiënt spelen er bepaalde verwachtingen
therapeutische alliantie (werkrelatie)
2. De mens is een biopsychosociaal wezen
Ziekte en gezondheid = samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren
Mens hangt vast aan netwerk van relaties, vb: gezin, hobbyclub, partnerrelatie,…
Systemische visie mens = open systeem in continue interactie met zijn omgeving
3. De mens is de resultante van een ontwikkeling
Ontwikkeling van de mens duurt zijn hele leven verschillende levensfases
Ontwikkeling speelt op verschillende terreinen
Ontwikkeling = een dynamisch proces, beïnvloed door de individuele geaardheid maar ook door
de geaardheid van de omgeving
4. De mens is exponent van zijn cultuur – “Wat is cultuur?”
Cultuur verdeelt mensen in verschillende groepen
Gezondheid en ziekte = fundamenteel, universeel gegeven
5. Medisch handelen is meer en meer interdisciplinair handelen
Interdisciplinair = iets betreft verschillende vakgebieden (bv dokters en woonzorgcentra,
verplegers, …)
Multidisciplinair = er zijn mensen met verschillende beroepen bij betrokken (denk aan het ADIC)
(bv longarts, chirurg, oncoloog)
MEDISCHE SOCIOLOGIE – VERSLAVING
VERSLAVING
= Een toestand waarin een persoon fysiek en/of mentaal van een gewoonte (vb: gokken, chatten) of
stof (vb. verslaving aan drugs, het roken van tabak of gebruik van alcohol) afhankelijk is, zodanig dat
hij/zij deze gewoonte of stof niet, of heel moeilijk los kan laten.
DSM
= Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, een classificatiesysteem voor psychiatrische
aandoeningen, uitgegeven en opgesteld door de American Psychiatric Association
- Ontstaan om een orde in de chaos van definities te scheppen
- Doel DSM is onderlinge vergelijking van patiënten mogelijk te maken door eenduidige definities op
te stellen, waaraan iemand moet voldoen om in een bepaalde groep te vallen.
Criteria voor middelenafhankelijkheid en –misbruik: DSM IV en V, en de ICD-10 criteria (International
Classification of Diseases, Injuries and Causes of Death). Deze waren er voor de DSM criteria.
2
,DSM-IV
1. Tolerantie: een behoefte aan duidelijk toenemende hoeveelheden van het middel om een
intoxicatie of de gewenste werking te bereiken, een duidelijk verminderd effect bij voortgezet
gebruik van dezelfde hoeveelheid van het middel (vb alcohol, je hebt steeds meer nodig om je
zat te voelen)
2. Onthouding: het voor het middel karakteristieke onthoudingssyndroom, hetzelfde middel wordt
gebruikt om onthoudingsverschijnselen te verlichten of te vermijden
3. Het middel wordt in grotere hoeveelheden of gedurende langere tijd gebruikt dan het plan was.
4. Er bestaat de aanhoudende wens of er zijn weinig succesvolle pogingen om het gebruik van het
middel te verminderen
5. Een groot deel van de tijd gaat op aan activiteiten, nodig om aan het middel te komen (b.v.
verschillende artsen bezoeken of grote afstanden afleggen) en aan het gebruik van het middel
(b.v. kettingroken) of aan het herstel van de effecten ervan
6. Belangrijk sociale of beroepsmatige bezigheden of vrijetijdsbesteding worden opgegeven of
verminderd vanwege het gebruik van het middel
7. Het gebruik van het middel wordt gecontinueerd ondanks de wetenschap dat er een hardnekkig
of terugkerend sociaal, psychisch of lichamelijk probleem is dat waarschijnlijk veroorzaakt of
verergerd wordt door het middel (vb. doorgaan met het drinken van alcohol ondanks het besef
dat een maagzweer verergerde door het alcoholgebruik)
Enkele subcriteria:
Gevoel van overweldigende droefheid of vrees, of het onvermogen om emotie te voelen, duidelijke
daling van belangstelling in aangename activiteiten, veranderende eetlust en duidelijke
gewichtstoename of gewichtsverlies, verstoord slaappatroon of slapeloosheid of meer slapen dan
normaal, veranderingen in activiteitenniveaus, rusteloosheid of zich beduidend langzamer bewegen
dan normaal, zowel geestelijke als fysieke moeheid, gevoel van schuld, hulpeloosheid, bezorgdheid,
en/of vrees, verminderd zelfrespect, verminderde capaciteit om zich te concentreren of besluiten te
nemen, het denken over dood of zelfmoord.
Het volstaat om 1 van de hoofdsymptomen te hebben indien gepaard met minstens 4 bijsymptomen.
ICD – 10 (door WHO) (minstens 3 in een jaar)
1. Een sterk verlangen of drang om het middel te gebruiken = craving
2. Moeilijkheden hebben bij het in de hand houden van het gebruik van de stof m.b.t. de aanvang,
beëindiging en de gebruikte hoeveelheden
3. Lichamelijke onthoudingsverschijnselen bij afwezigheid of verminderd gebruik, zoals blijkt uit het
onthoudingssyndroom voor een bepaald middel en het gebruik van het middel met de bedoeling
de onthoudingssymptomen te verlichten of te vermijden
4. Tolerantie
5. Toenemende verwaarlozing van andere pleziertjes of interesses, tot een toegenomen
hoeveelheid tijd die noodzakelijk is om het middel te verkrijgen of te gebruiken of te herstellen
van de effecten ervan
6. Aanhoudend gebruik in weerwil van duidelijk bewijs voor de schadelijke gevolgen
3
, DSM-V = omstreden: “Wat is normaal (een normaal menselijk probleem) en wat is pathologie (een
psychiatrische stoornis)?” Farmaceutische sector wil er geld uithalen.
1. Vier criteria van beperkte controle
1. Gedurende langere tijd grotere hoeveelheden innemen dan de bedoeling was
2. Willen minderen of stoppen maar het lukt niet
3. Veel tijd investeren in het verkrijgen en gebruiken van het middel of om te recupereren van
de effecten
4. Craving (hunkering)
2. Drie criteria van sociale beperkingen
1. Door het gebruik niet meer functioneren op het werk, school of thuis
2. Blijven gebruiken ondanks het feit dat het relatieproblemen veroorzaakt
3. Belangrijke sociale, beroepsmatige of vrijetijdsactiviteiten opgeven omwille van het
middelengebruik
3. Twee criteria voor risicogebruik
1. Het middel telkens weer gebruiken, ook in situaties waarin dit gevaarlijk kan zijn (vb:
dronken achter het stuur)
2. Het middel blijven gebruiken ondanks de kennis over negatieve fysieke of psychische
gevolgen die mogelijk veroorzaakt werden of verslechterden door het middelengebruik
4. Twee farmacologische criteria:
1. Tolerantie
2. Onthoudingsverschijnselen
Lichte verslavingsstoornis: patiënt voldoet aan 2 of 3 criteria
Matige verslavingsstoornis: patiënt voldoet aan 4 of 5 criteria
Ernstige verslavingsstoornis: patiënt voldoet aan 6 of meer criteria
GEDRAGSVERKLARINGSMODELLEN - HET GEBRUIK VAN RILATINE BIJ STUDENTEN
Rilatine, de leerpil
- Actieve stof in Rilatine = methylfenidaat
- Het gebruik van metamfetamines en andere stimulantia ligt bij studenten en ex-studenten veel
hoger dan bij leeftijdsgenoten die nooit hoger onderwijs gedaan hebben
- Reden voor het nemen: langer wakker kunnen blijven + betere concentratie
- 3 hoofdmotieven volgens Teter: nastreven van een prestatie verhogend effect, nl: hulpmiddel
voor verbeterde concentratie en verhogen van de alertheid
- Risicogroep: vooral studenten die voordien lagere resultaten haalden, gaan Rilatine gebruiken,
meer jongens dan meisjes
- Gepaste informatie bij “de leerpil”: duizeligheid of slaperig, gevaarlijk om bepaalde activiteiten te
verrichten (vb. autorijden), je mag Rilatine absoluut niet met alcohol gebruiken, alcohol kan de
bijwerkingen verergeren, als Rilatine niet op de juiste manier gebruikt wordt kan dit tot
abnormaal gedrag leiden + je kan er verslaafd aan worden
- Een andere leerpil is Captagon bestaat uit fenethylline, d.i. een amfetamine (dopaminestimulans)
- Captagon onderdrukt angst en vermoeidheid en geeft energie, brengt soort euforie teweeg
- Was vroeger een geneesmiddel tegen ADHD, nu niet meer wegens té verslavend
- Je moet wel contextualiseren, je moet naar alle elementen kijken Waarom Rilatine als leerpil?
4
