Onderzoeksrapport gemeente Weert
Verduurzaming van monumenten
Klas:
Juridische Hogeschool Avans-Fontys
Beroepsproduct Stadslab
Datum: 10 juni 2020
Opdrachtgever: Kim Jacobs - Cloudt, Gemeente Weert
Begeleidende docenten: Henk Hulsen & Ria van Loon
Onderzoeksrapport gemeente Weert
Verduurzaming van monumenten
1
,Klas:
Juridische Hogeschool Avans-Fontys
Beroepsproduct Stadslab
Datum: 10 juni 2020
Opdrachtgever: gemeente Weert
Begeleidende docenten: Henk Hulsen & Ria van Loon
Voorwoord
Voor de gemeente Weert hebben wij een onderzoeksrapport opgesteld met betrekking tot
het verduurzamen van gemeentelijke monumenten binnen de gemeente Weert.
2
,Het was een uitdaging om in deze ongekende periode, waarbij persoonlijk contact niet
mogelijk was, een onderzoeksrapport samen te stellen. Na acht weken hard te hebben
gewerkt aan de opzet van het onderzoeksrapport zijn wij uiteindelijk wel tevreden met het
resultaat. Het is een leuke en innovatieve kans geweest om onszelf te kunnen openstellen
voor een nieuwe ervaring, namelijk door het opstellen van een groot onderzoeksrapport over
een nog redelijk onbekend leerstuk. Met een goede groepssamenwerking en motivatie ging
het dan ook erg vlot. Al met al hebben we dit blok hiermee positief kunnen afsluiten.
We willen hiervoor dan ook onze projectbegeleiders de heer Henk Hulsen en mevrouw Ria
van Loon bedanken voor het begeleiden van dit proces. Daarnaast willen wij mevrouw
Jacobs bedanken voor haar begeleiding, vanuit de gemeente Weert, tijdens dit onderzoek.
Verder willen wij elkaar bedanken voor de prettige samenwerking waaruit ons prachtige
resultaat is voortgevloeid.
Veel leesplezier!
Tilburg, juni 2020
Samenvatting
De gemeente Weert wil graag dat monumenten binnen de gemeente worden verduurzaamd.
In artikel 9 lid 2 Erfgoedverordening Weert 2014 jo. artikel 2.2 lid 1 sub b van de Wabo staat
voor welke verduurzamingsmaatregelen een omgevingsvergunning verplicht is. Het
3
, kennisprobleem dat hier aan de orde is, gaat over de onduidelijkheid voor de gemeente
Weert in hoeverre gemeentelijke monumenten kunnen worden verduurzaamd, gelet op de
Erfgoedverordening Weert 2014 en de Wabo. Dit leidt tot de centrale vraag: welke
mogelijkheden zijn er voor eigenaren van gemeentelijke monumenten in de gemeente Weert
om hun monumenten te verduurzamen, gelet op de relevante regels uit de Wabo, de
Erfgoedverordening Weert 2014 en overige geldende wet- en regelgeving? Het doel van het
onderzoeksrapport is, om door middel van een checklist monumenteigenaren, stapsgewijs
weer te geven welke stappen zij moeten doorlopen omtrent de aanvraag van een
omgevingsvergunning voor het treffen van verduurzamingsmaatregelen en welke
mogelijkheden er zijn om hun monument te verduurzamen. Voor het beantwoorden van de
centrale vraag zijn de bronnen en methoden inhoudsanalyse, de onderzoeksmethode
interview en een rechtsbronnen- en literatuuronderzoek toegepast. De definitie van een
monument op grond van de Erfgoedverordening Weert is ‘een zaak die van algemeen
belang is wegens haar schoonheid, betekenis voor de wetenschap, archeologische,
bouwhistorische, natuurhistorische, historisch landschappelijke of cultuurhistorische waarde’.
Een gemeentelijk monument is ‘een monument dat door het college van burgemeester en
wethouders als zodanig is aangewezen’. Aan het wijzigen, slopen en herstellen van
monumenten zitten een aantal beperkingen, daarvoor moet goed in de Erfgoedverordening
worden gekeken. Verschillende vormen van verduurzaming zijn het reduceren van de
energieaanvraag door het nemen van energiebesparende maatregelen, het op een
natuurlijke manier opwekken van energie en het efficiënt gebruiken van eindige
energiebronnen. Binnen deze categorieën kunnen er verschillende
verduurzamingsmaatregelen worden genomen, waarbij sommige maatregelen een grote
invloed hebben op de uitstraling van een monument en dit bij andere maatregelen niet het
geval is. Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning spelen twee vereisten een
belangrijke rol, namelijk de criteria van de Monumenten- en Welstandscommissie en de
reikwijdte van het belang cultureel erfgoed. Verduurzamingsmaatregelen zijn niet altijd
vergunningsplichtig en dit kan worden gecontroleerd door een omgevingscheck te doen bij
het Omgevingsloket. Uit het onderzoek naar het nationaal beleid blijkt dat erop nationaal
niveau de beleidsregel aanwijzing rijksmonumenten en wijziging rijksmonumentenregister
Erfgoedwet is opgesteld. De gemeente Weert heeft geen beleidsregel opgesteld over de
mogelijkheden voor verduurzaming. De gemeente Weert wordt aanbevolen om een
beleidsregel over deze mogelijkheden op te stellen, zodat er een algemene wettelijk basis is
voor de gemeente en rechtszekerheid voor de monumenteigenaar. Verder is er onderzoek
gedaan naar de welstandscriteria die de Monumenten- en Welstandscommissie van de
gemeente Weert hanteert bij het vormen van hun advies omtrent het verlenen van een
monumentenvergunning. Deze criteria zijn vergeleken met die van de gemeente ’s-
Gravenhage en ’s-Hertogenbosch. Uit dit onderzoek is gebleken dat de criteria die de drie
gemeenten hanteren, zeer weinig van elkaar verschillen. Er kan echter wel uit het onderzoek
geconcludeerd worden dat er ruimte voor verbetering is voor de gemeente Weert. De criteria
waaraan een monumentenvergunning getoetst wordt, zijn namelijk niet zo duidelijk uitgelegd
en eenvoudig te raadplegen als bij andere gemeenten. Daarnaast is gebleken dat de
gemeente Gooise Meren en de gemeente Delft in het opgestelde stappenplan geen concrete
uitleg geven over vereisten voor de aanvraag van een omgevingsvergunning en de
mogelijkheden voor het treffen van verduurzamingsmaatregelen op grond van de Wabo. Op
basis van deze conclusie wordt de gemeente Weert aanbevolen om een soort gelijk
stappenplan op te maken en in gesprek te gaan met andere gemeenten bij het opstellen van
dit plan om meer kennis over monumenten te vergaren en ervaringen over de hantering van
het stappenplan uit te wisselen.
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Inleiding............................................................................................................... 5
1.1 Probleembeschrijving ..................................................................................................6
4
Verduurzaming van monumenten
Klas:
Juridische Hogeschool Avans-Fontys
Beroepsproduct Stadslab
Datum: 10 juni 2020
Opdrachtgever: Kim Jacobs - Cloudt, Gemeente Weert
Begeleidende docenten: Henk Hulsen & Ria van Loon
Onderzoeksrapport gemeente Weert
Verduurzaming van monumenten
1
,Klas:
Juridische Hogeschool Avans-Fontys
Beroepsproduct Stadslab
Datum: 10 juni 2020
Opdrachtgever: gemeente Weert
Begeleidende docenten: Henk Hulsen & Ria van Loon
Voorwoord
Voor de gemeente Weert hebben wij een onderzoeksrapport opgesteld met betrekking tot
het verduurzamen van gemeentelijke monumenten binnen de gemeente Weert.
2
,Het was een uitdaging om in deze ongekende periode, waarbij persoonlijk contact niet
mogelijk was, een onderzoeksrapport samen te stellen. Na acht weken hard te hebben
gewerkt aan de opzet van het onderzoeksrapport zijn wij uiteindelijk wel tevreden met het
resultaat. Het is een leuke en innovatieve kans geweest om onszelf te kunnen openstellen
voor een nieuwe ervaring, namelijk door het opstellen van een groot onderzoeksrapport over
een nog redelijk onbekend leerstuk. Met een goede groepssamenwerking en motivatie ging
het dan ook erg vlot. Al met al hebben we dit blok hiermee positief kunnen afsluiten.
We willen hiervoor dan ook onze projectbegeleiders de heer Henk Hulsen en mevrouw Ria
van Loon bedanken voor het begeleiden van dit proces. Daarnaast willen wij mevrouw
Jacobs bedanken voor haar begeleiding, vanuit de gemeente Weert, tijdens dit onderzoek.
Verder willen wij elkaar bedanken voor de prettige samenwerking waaruit ons prachtige
resultaat is voortgevloeid.
Veel leesplezier!
Tilburg, juni 2020
Samenvatting
De gemeente Weert wil graag dat monumenten binnen de gemeente worden verduurzaamd.
In artikel 9 lid 2 Erfgoedverordening Weert 2014 jo. artikel 2.2 lid 1 sub b van de Wabo staat
voor welke verduurzamingsmaatregelen een omgevingsvergunning verplicht is. Het
3
, kennisprobleem dat hier aan de orde is, gaat over de onduidelijkheid voor de gemeente
Weert in hoeverre gemeentelijke monumenten kunnen worden verduurzaamd, gelet op de
Erfgoedverordening Weert 2014 en de Wabo. Dit leidt tot de centrale vraag: welke
mogelijkheden zijn er voor eigenaren van gemeentelijke monumenten in de gemeente Weert
om hun monumenten te verduurzamen, gelet op de relevante regels uit de Wabo, de
Erfgoedverordening Weert 2014 en overige geldende wet- en regelgeving? Het doel van het
onderzoeksrapport is, om door middel van een checklist monumenteigenaren, stapsgewijs
weer te geven welke stappen zij moeten doorlopen omtrent de aanvraag van een
omgevingsvergunning voor het treffen van verduurzamingsmaatregelen en welke
mogelijkheden er zijn om hun monument te verduurzamen. Voor het beantwoorden van de
centrale vraag zijn de bronnen en methoden inhoudsanalyse, de onderzoeksmethode
interview en een rechtsbronnen- en literatuuronderzoek toegepast. De definitie van een
monument op grond van de Erfgoedverordening Weert is ‘een zaak die van algemeen
belang is wegens haar schoonheid, betekenis voor de wetenschap, archeologische,
bouwhistorische, natuurhistorische, historisch landschappelijke of cultuurhistorische waarde’.
Een gemeentelijk monument is ‘een monument dat door het college van burgemeester en
wethouders als zodanig is aangewezen’. Aan het wijzigen, slopen en herstellen van
monumenten zitten een aantal beperkingen, daarvoor moet goed in de Erfgoedverordening
worden gekeken. Verschillende vormen van verduurzaming zijn het reduceren van de
energieaanvraag door het nemen van energiebesparende maatregelen, het op een
natuurlijke manier opwekken van energie en het efficiënt gebruiken van eindige
energiebronnen. Binnen deze categorieën kunnen er verschillende
verduurzamingsmaatregelen worden genomen, waarbij sommige maatregelen een grote
invloed hebben op de uitstraling van een monument en dit bij andere maatregelen niet het
geval is. Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning spelen twee vereisten een
belangrijke rol, namelijk de criteria van de Monumenten- en Welstandscommissie en de
reikwijdte van het belang cultureel erfgoed. Verduurzamingsmaatregelen zijn niet altijd
vergunningsplichtig en dit kan worden gecontroleerd door een omgevingscheck te doen bij
het Omgevingsloket. Uit het onderzoek naar het nationaal beleid blijkt dat erop nationaal
niveau de beleidsregel aanwijzing rijksmonumenten en wijziging rijksmonumentenregister
Erfgoedwet is opgesteld. De gemeente Weert heeft geen beleidsregel opgesteld over de
mogelijkheden voor verduurzaming. De gemeente Weert wordt aanbevolen om een
beleidsregel over deze mogelijkheden op te stellen, zodat er een algemene wettelijk basis is
voor de gemeente en rechtszekerheid voor de monumenteigenaar. Verder is er onderzoek
gedaan naar de welstandscriteria die de Monumenten- en Welstandscommissie van de
gemeente Weert hanteert bij het vormen van hun advies omtrent het verlenen van een
monumentenvergunning. Deze criteria zijn vergeleken met die van de gemeente ’s-
Gravenhage en ’s-Hertogenbosch. Uit dit onderzoek is gebleken dat de criteria die de drie
gemeenten hanteren, zeer weinig van elkaar verschillen. Er kan echter wel uit het onderzoek
geconcludeerd worden dat er ruimte voor verbetering is voor de gemeente Weert. De criteria
waaraan een monumentenvergunning getoetst wordt, zijn namelijk niet zo duidelijk uitgelegd
en eenvoudig te raadplegen als bij andere gemeenten. Daarnaast is gebleken dat de
gemeente Gooise Meren en de gemeente Delft in het opgestelde stappenplan geen concrete
uitleg geven over vereisten voor de aanvraag van een omgevingsvergunning en de
mogelijkheden voor het treffen van verduurzamingsmaatregelen op grond van de Wabo. Op
basis van deze conclusie wordt de gemeente Weert aanbevolen om een soort gelijk
stappenplan op te maken en in gesprek te gaan met andere gemeenten bij het opstellen van
dit plan om meer kennis over monumenten te vergaren en ervaringen over de hantering van
het stappenplan uit te wisselen.
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Inleiding............................................................................................................... 5
1.1 Probleembeschrijving ..................................................................................................6
4
