2024-2025
Toegepaste neuroanatomie
,INHOUD
Hoofdstuk 1: Inleiding ............................................................................................................................................. 3
1.1 De basisinformatie ........................................................................................................................................ 3
1.2 De indeling .................................................................................................................................................... 4
1.2.1 De zenuwcel ........................................................................................................................................... 4
1.2.2 De Gliacellen .......................................................................................................................................... 6
1.3 Overzicht receptoren en effectoren .............................................................................................................. 8
Hoofdstuk 2: Extra structuren van het centraal zenuwstelsel ................................................................................ 9
2.1 De meningen ................................................................................................................................................. 9
2.1.1 De dura mater encephali ...................................................................................................................... 10
2.1.2 De dura mater spinalis ......................................................................................................................... 10
2.1.3 De arachnoidea enchephali .................................................................................................................. 11
2.1.4 De pia mater ......................................................................................................................................... 12
2.2 Het ventrikelsysteem .................................................................................................................................. 13
2.2.1 Cerebrospinaal vocht ........................................................................................................................... 14
2.3 Het circulatiestelsel ter hoogte van het centrale zenuwstelsel .................................................................. 14
2.3.1 Arterieel ............................................................................................................................................... 14
2.3.2 Veneus .................................................................................................................................................. 15
Hoofdstuk 3: De anatomie van het ruggenmerg ................................................................................................... 16
3.1 Embryologie ................................................................................................................................................ 16
3.2 de opbouw van het ruggenmerg ................................................................................................................. 18
3.2.1 Ruggenmerg – uitwendig ..................................................................................................................... 18
3.2.2 Ruggenmerg – inwendig....................................................................................................................... 19
3.3 Spinaalzenuwen .......................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 4: De anatomie van de hersenen......................................................................................................... 22
4.1 Embryologie ................................................................................................................................................ 22
4.2 De opbouw van de hersenen ...................................................................................................................... 23
4.2.1 Het rhombencepahlon ......................................................................................................................... 23
4.2.2 Het mesencephalon ............................................................................................................................. 37
4.2.3 Het prosencephalon ............................................................................................................................. 40
Hoofdstuk 6: De kopzenuwen ............................................................................................................................... 52
4.1 ΝΙ – nervus Olfactorius ................................................................................................................................ 53
4.2 NII – nervus opticus ..................................................................................................................................... 55
4.3 NIII – nervus oculomotorius ........................................................................................................................ 59
4.4 NIV – nervus trochlearis .............................................................................................................................. 62
4.5 NV – nervus trigeminus ............................................................................................................................... 63
1
, 4.5.1 Nervus opthalmicus ............................................................................................................................. 66
4.5.2 Nervus maxillaris .................................................................................................................................. 69
4.5.3 Nervus mandibularis ............................................................................................................................ 72
4.6 NVI – nervus abducens ................................................................................................................................ 75
4.7 NVII – nervus facialis ................................................................................................................................... 76
4.8 NVIII – nervus vestibulocochlearis .............................................................................................................. 82
4.9 NIX – nervus glossopharyngeus................................................................................................................... 85
4.10 NX – nervus vagus ..................................................................................................................................... 87
4.11 NXI – nervus accessorius ........................................................................................................................... 93
4.12 NXII – nervus hypoglossus ......................................................................................................................... 94
4.13 Samenvatting ............................................................................................................................................ 95
Hoofdstuk 7: De ruggenmergbanen ...................................................................................................................... 97
7.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 97
7.1.1 De naamgeving ..................................................................................................................................... 97
7.1.2 Specifiek afferent VS algemeen afferent.............................................................................................. 97
7.1.3 Kenmerken van een sensibel systeem ................................................................................................. 97
7.2 Het somatische systeem ........................................................................................................................... 100
7.2.1 Algemeen somato afferent (ASA) ....................................................................................................... 100
7.2.2 Specifiek somatisch afferent .............................................................................................................. 121
7.2.3 Algemeen somatisch efferent ............................................................................................................ 129
7.3 Het viscerale systeem................................................................................................................................ 139
7.3.1 Algemeen visceraal afferent .............................................................................................................. 140
7.3.2 Specifiek visceraal afferent ................................................................................................................ 142
7.3.3 Algemeen visceraal efferent .............................................................................................................. 144
2
, HOOFDSTUK 1: INLEIDING
• Algemene indeling
o Basisfunctie en functionele eenheid begrijpen en kunnen bespreken in eigen woorden
o Onderscheid tussen somatisch en autonoom zenuwstelsel begrijpen en kunnen uitleggen in
eigen woorden. De kennis moet eigen gemaakt worden om een complexere invulling van
deze twee systemen te kunnen maken in het vervolg van de cursus
• Herhaling celtypes, actiepotentiaal en zenuwgeleiding
o De verschillende termen kunnen bespreken in eigen woorden
1.1 DE BASISINFORMATIE
Het zenuwstelsel kan je vergelijken met
een computer, je geeft een input, deze
zal verwerkt worden en de computer zal
vervolgens een bepaalde output geven.
Een mooi voorbeeld hiervan is het patellareflex, hierbij wordt er op de pees van de patella geklopt en het
lichaam zal dit detecteren. Er zal dan een signaal verzonden worden naar het ruggenmerg en de hersenen via
de afferente zenuwen, dit zal dan verwerkt worden door het interneuron om te kijken of er een reactie nodig
is. Het motorneuron zal zorgen voor de output, wat hier de contractie van de quadriceps is, de outputsignalen
zullen verzonden worden via de efferente zenuwen.
De reflexboog (vb. patellareflex) is een belangrijk onderdeel. De meest
eenvoudige weg noemen we het monosynaptisch reflex (sensibel neuron,
interneuron, effector neuron), bij een multisynaptisch reflex zien we
verschillende schakels (bij het afferente deel). Ook vanuit het CZS (hersenen)
komt er input naar het output signaal, welke het output signaal kan
veranderen. Wij kunnen bijvoorbeeld ook reflexen inhiberen, maar bij dieren
met een afwezig reflex kunnen we ervanuit gaan dat er t.h.v. de reflexboog
iets mis is, alleen we weten dit ook niet altijd zeker. Lokale reflexen
(monosynaptisch) zullen heel snel verdwijnen. Juist omdat deze zo simpel zijn
hoeven we maar op weinig plaatsen ingrijpen en weinig receptoren
blokkeren. Het bewustzijn is veel complexer met veel meer connecties,
waardoor dit moeilijker is om uit te schakelen.
TWIO = wordt er gevraagd naar een reflex? Dan input, processing, output geven met ligging en functie
Hier zijn verschillende celtypes voor
verantwoordelijk:
De gliacellen zijn in veel grotere mate
aanwezig dan de zenuwcellen, het
zenuwweefsel bestaat namelijk voor 90%
uit gliacellen en 10% uit zenuwcellen.
Aanvoerend is afferent en afvoerend is
efferent!!!!
3
Toegepaste neuroanatomie
,INHOUD
Hoofdstuk 1: Inleiding ............................................................................................................................................. 3
1.1 De basisinformatie ........................................................................................................................................ 3
1.2 De indeling .................................................................................................................................................... 4
1.2.1 De zenuwcel ........................................................................................................................................... 4
1.2.2 De Gliacellen .......................................................................................................................................... 6
1.3 Overzicht receptoren en effectoren .............................................................................................................. 8
Hoofdstuk 2: Extra structuren van het centraal zenuwstelsel ................................................................................ 9
2.1 De meningen ................................................................................................................................................. 9
2.1.1 De dura mater encephali ...................................................................................................................... 10
2.1.2 De dura mater spinalis ......................................................................................................................... 10
2.1.3 De arachnoidea enchephali .................................................................................................................. 11
2.1.4 De pia mater ......................................................................................................................................... 12
2.2 Het ventrikelsysteem .................................................................................................................................. 13
2.2.1 Cerebrospinaal vocht ........................................................................................................................... 14
2.3 Het circulatiestelsel ter hoogte van het centrale zenuwstelsel .................................................................. 14
2.3.1 Arterieel ............................................................................................................................................... 14
2.3.2 Veneus .................................................................................................................................................. 15
Hoofdstuk 3: De anatomie van het ruggenmerg ................................................................................................... 16
3.1 Embryologie ................................................................................................................................................ 16
3.2 de opbouw van het ruggenmerg ................................................................................................................. 18
3.2.1 Ruggenmerg – uitwendig ..................................................................................................................... 18
3.2.2 Ruggenmerg – inwendig....................................................................................................................... 19
3.3 Spinaalzenuwen .......................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 4: De anatomie van de hersenen......................................................................................................... 22
4.1 Embryologie ................................................................................................................................................ 22
4.2 De opbouw van de hersenen ...................................................................................................................... 23
4.2.1 Het rhombencepahlon ......................................................................................................................... 23
4.2.2 Het mesencephalon ............................................................................................................................. 37
4.2.3 Het prosencephalon ............................................................................................................................. 40
Hoofdstuk 6: De kopzenuwen ............................................................................................................................... 52
4.1 ΝΙ – nervus Olfactorius ................................................................................................................................ 53
4.2 NII – nervus opticus ..................................................................................................................................... 55
4.3 NIII – nervus oculomotorius ........................................................................................................................ 59
4.4 NIV – nervus trochlearis .............................................................................................................................. 62
4.5 NV – nervus trigeminus ............................................................................................................................... 63
1
, 4.5.1 Nervus opthalmicus ............................................................................................................................. 66
4.5.2 Nervus maxillaris .................................................................................................................................. 69
4.5.3 Nervus mandibularis ............................................................................................................................ 72
4.6 NVI – nervus abducens ................................................................................................................................ 75
4.7 NVII – nervus facialis ................................................................................................................................... 76
4.8 NVIII – nervus vestibulocochlearis .............................................................................................................. 82
4.9 NIX – nervus glossopharyngeus................................................................................................................... 85
4.10 NX – nervus vagus ..................................................................................................................................... 87
4.11 NXI – nervus accessorius ........................................................................................................................... 93
4.12 NXII – nervus hypoglossus ......................................................................................................................... 94
4.13 Samenvatting ............................................................................................................................................ 95
Hoofdstuk 7: De ruggenmergbanen ...................................................................................................................... 97
7.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 97
7.1.1 De naamgeving ..................................................................................................................................... 97
7.1.2 Specifiek afferent VS algemeen afferent.............................................................................................. 97
7.1.3 Kenmerken van een sensibel systeem ................................................................................................. 97
7.2 Het somatische systeem ........................................................................................................................... 100
7.2.1 Algemeen somato afferent (ASA) ....................................................................................................... 100
7.2.2 Specifiek somatisch afferent .............................................................................................................. 121
7.2.3 Algemeen somatisch efferent ............................................................................................................ 129
7.3 Het viscerale systeem................................................................................................................................ 139
7.3.1 Algemeen visceraal afferent .............................................................................................................. 140
7.3.2 Specifiek visceraal afferent ................................................................................................................ 142
7.3.3 Algemeen visceraal efferent .............................................................................................................. 144
2
, HOOFDSTUK 1: INLEIDING
• Algemene indeling
o Basisfunctie en functionele eenheid begrijpen en kunnen bespreken in eigen woorden
o Onderscheid tussen somatisch en autonoom zenuwstelsel begrijpen en kunnen uitleggen in
eigen woorden. De kennis moet eigen gemaakt worden om een complexere invulling van
deze twee systemen te kunnen maken in het vervolg van de cursus
• Herhaling celtypes, actiepotentiaal en zenuwgeleiding
o De verschillende termen kunnen bespreken in eigen woorden
1.1 DE BASISINFORMATIE
Het zenuwstelsel kan je vergelijken met
een computer, je geeft een input, deze
zal verwerkt worden en de computer zal
vervolgens een bepaalde output geven.
Een mooi voorbeeld hiervan is het patellareflex, hierbij wordt er op de pees van de patella geklopt en het
lichaam zal dit detecteren. Er zal dan een signaal verzonden worden naar het ruggenmerg en de hersenen via
de afferente zenuwen, dit zal dan verwerkt worden door het interneuron om te kijken of er een reactie nodig
is. Het motorneuron zal zorgen voor de output, wat hier de contractie van de quadriceps is, de outputsignalen
zullen verzonden worden via de efferente zenuwen.
De reflexboog (vb. patellareflex) is een belangrijk onderdeel. De meest
eenvoudige weg noemen we het monosynaptisch reflex (sensibel neuron,
interneuron, effector neuron), bij een multisynaptisch reflex zien we
verschillende schakels (bij het afferente deel). Ook vanuit het CZS (hersenen)
komt er input naar het output signaal, welke het output signaal kan
veranderen. Wij kunnen bijvoorbeeld ook reflexen inhiberen, maar bij dieren
met een afwezig reflex kunnen we ervanuit gaan dat er t.h.v. de reflexboog
iets mis is, alleen we weten dit ook niet altijd zeker. Lokale reflexen
(monosynaptisch) zullen heel snel verdwijnen. Juist omdat deze zo simpel zijn
hoeven we maar op weinig plaatsen ingrijpen en weinig receptoren
blokkeren. Het bewustzijn is veel complexer met veel meer connecties,
waardoor dit moeilijker is om uit te schakelen.
TWIO = wordt er gevraagd naar een reflex? Dan input, processing, output geven met ligging en functie
Hier zijn verschillende celtypes voor
verantwoordelijk:
De gliacellen zijn in veel grotere mate
aanwezig dan de zenuwcellen, het
zenuwweefsel bestaat namelijk voor 90%
uit gliacellen en 10% uit zenuwcellen.
Aanvoerend is afferent en afvoerend is
efferent!!!!
3
