Samenvatting MEMO Geschiedenis VWO Historische Context Verlichtingsideeën En De Democratische Revoluties

Historische context verlichtingsideeën en de democratische
revolutie 1650-1848
§1 de verlichting (1650-1789)
Verlichting: een periode waarin denkers allerlei aspecten van de samenleving ter discussie stellen.
Vooruitgangsgedachte: verlichte denkers waren optimistisch dat de mens kon worden bevrijd van
allerlei dwang veroorzaakt door tradities en bijgeloof. De samenleving kon verbeteren.

De belangrijkste oorzaken van de verlichting
 De wetenschappelijke revolutie
 Empirisme
Zintuiglijke waarneming
 Rationalisme
Logisch beredeneren
Het zorgde voor meer kennis over de natuur (kennis van de klassieken en uit de renaissance)
→ kritisch denken→ niet alles klopte → wat klopte nog meer niet?→ naar samenleving
kijken→ verlichting

Immanuel Kant
Durf te weten (sapere aude), heb lef verstand te gebruiken, maar zorg dat je dat eerst wel kan en zo
niet, moet je het aan andere overlaten. Er zijn beperkingen aan de vrijheid van het individu. Niet
alles is te weten (v.b. god) en in een samenleving is het noodzakelijk je te gehoorzamen aan mensen
(v.b. soldaten in het leger)

Gevolgen verlichting
 Religie
 Visie verlichte denkers algemeen:
 Twijfelen niet aan bestaan van God
 Religie leert men wat goed en kwaad is.
 Voor de scheiding van de kerk en staat
 Voor religieuze tolerantie
 Tegen de rol van de geestelijken
 Tegen orthodoxie
 Gematigd: mechanistisch wereldbeeld (god heeft wereld geschapen, maar
bemoeit zich er nu niet meer mee.
 Radicaal: Spinoza→ god is niet een persoon, maar in de natuur, hij is de natuur.
 Samenleving
 Tegen standensamenleving
 Gematigd: natuurrecht: iedereen heeft van nature bepaalde rechten
 Radicaal: volledige gelijkheid voor iedereen (ook achtergestelde groepen: v.b.
derde stand, religieuze minderheden, slaven en vrouwen)
 Politiek
 Machtsmisbruik van de staat
Vooral absolute macht (droit divin)

,  Gematigd: locke→ sociaal contract: afspraken tussen koning en burgers en
burgers hebben het recht op verzet als de koning zich niet houdt aan de
regels
 Radicaal: Rousseau→ volkssoevereiniteit: het volk heeft altijd de macht en
bepaald zelf wie die macht mag uitvoeren

Verlicht absolutisme
 Vorst pakt misstanden in de samenleving aan
- Investeren in het onderwijs
- Eerlijke rechtspraak
- Algemeen belang voorop zetten
- Legitimeerde bestuur niet vanuit geloof → beste in staat
 Veranderingen van boven af→ politiek veranderde er niet veel→ alles voor het volk, niet
door het volk

Verandering politieke cultuur einde van de 18e eeuw
 Het ontstaan van een publieke opinie
- Steeds meer mensen kwamen in aanraking met nieuwe ideeën
 Tijdschriften
 Koffiehuizen
 Salons
 Poging tot voorkoming van verspreiding verlichte ideeën→verbieden→ niet geholpen



§2 de Franse Revolutie (1789-1815)
Belangrijkste oorzaken Franse Revolutie:
- Ideeën van verlichte denkers
Rousseau en Montesquieu en de ervaringen van revolutionairen in Amerika(1776-1783)
- economisch
Het mislukken van alle pogingen van de koning en zijn ministers om meer belasting op te
halen voor de grote schulden
Lege schatkist (gevolg van vele oorlogen→ Lodewijk XVI roept de Staten-Generaal bij
elkaar. (1789)→ namen cahiers des doléances mee (klachtenlijsten): hoopte op
verandering.
- sociaal
Groeiende ontevredenheid onder burgers over de oneerlijke belastingverdeling. Ze
wilden alleen meer belasting betalen als ze meer zeggenschap kregen. Boeren wilde
eerlijke grondverdeling.
- politiek
publiek debat onder burgers over het onvermogen van de koning om problemen op te
lossen.



Cahiers des doléances