Inhoud
Hoorcollege 1: inleiding in de forensische psychopathologie – Gerben Meynen............................................................2
Hoorcollege 2: het juridisch kader - Jos van Mulbregt....................................................................................................2
Hoorcollege 3: psychotische stoornissen – Jesse Meijers................................................................................................4
Hoorcollege 4: stemming, angst en PTSS – Jesse Meijers................................................................................................5
Hoorcollege 5: persoonlijkheidsstoornissen en psychopathie – Lydia Dalhuisen............................................................6
Hoorcollege 6: Autisme en andere ontwikkelingsstoornissen – Jesse Meijers................................................................8
Hoorcollege 7: Parafilieën – Luc Gijs.............................................................................................................................10
Hoorcollege 8: Verslaving – Els Noorlander...................................................................................................................12
Hoorcollege 9: Cultuursensitiviteit bij de rapportage Pro Justitia – Laura van Ooplo....................................................14
Hoorcollege 10: Stoornissen in de impulsbeheersing – Lydia Dalhuisen.......................................................................17
Hoorcollege 11: Zwakbegaafdheid, IQ en testonderzoek – Vermeulen........................................................................20
Hoorcollege 12: De Tbs-maatregel – Marleen Nagtegaal..............................................................................................22
1
, 16-02-2021
Hoorcollege 1: inleiding in de forensische psychopathologie – Gerben Meynen.
Wat maakt iets een psychiatrische stoornis?
Wat in de DSM-V staat te makkelijk.
o Wat bepaald wat er in de DSM komt?
Volgens DSM-V ------------------------------------------
o Vaag.
o Cultuurafhankelijk.
o Open voor eigen interpretatie.
o Nadruk op wat geen psychische stoornis is.
o Sociaal deviant gedrag
TBS (strafrecht), crisismaatregel
(gedwongen opname in ggz).
Psycho-organische stoornissen: grensgebied tussen psychologie en neurologie (bijv. Parkinson, dementie, tumoren).
Stoornissen in alcohol/drugs: strafrechtelijk relevant!
Directe gevolgen: invloed/intoxicatie.
Afhankelijkheid delicten voor geld.
Hersenschade.
Culpa in causa: zelf aandeel in schuld.
Psychoactieve stoffen kunnen ook leiden tot psychose.
Schizofrenie/psychose:
Psychose: stoornis in de realiteitstoetsing.
o Waan: stoornis in inhoud denken.
o Hallucinatie: sensorische gewaarworden zonder sensorische input.
Schizofrenie:
o Psychose.
o Functioneren verminderd.
o Langer durend: vaak elkaar opvolgende psychotische episoden zonder (volledig) herstel.
Stemmingsstoornissen: depressie en bipolaire stoornis.
Angststoornissen
PTSS
Eetstoornissen
Seksuele stoornissen: vooral pedofiele en exhibitionele stoornis strafrechtelijk relevant.
Impulscontrole stoornissen: strafrechtelijk relevant!
Persoonlijkheidsstoornissen: antisociale persoonlijkheidsstoornis is het meest strafrechtelijk relevant.
Stoornissen bij kinderen en adolescenten: ADHD, CD, autisme.
17-02-2012
Hoorcollege 2: het juridisch kader - Jos van Mulbregt.
Behandeling in juridisch kader is eerder een uitzondering dan een uitgangspunt.
Artikel 39 sr.: een verdachte is niet strafbaar wanneer het ten laste gelegde feit hem, ten gevolge van een psychische stoornis,
niet kan worden toegerekend.
Ontoerekeningsvatbaarheid ten tijde van het delict heeft degene gehandeld vanuit zijn psychische stoornis.
o Je bent verantwoordelijk voor het delict tot het tegendeel is bewezen . Gebeurd o.b.v. bronnen (familie, verdachte,
dossier etc.).
Stoornis volgens de wet:
Gebrekkige ontwikkeling: aangeboren afwijkingen of in de jeugd opgelopen gebreken die psychische ontwikkeling meer
structureel hebben verstoord.
2
, Ziekelijke stoornis: verstoring die tijdens het leven van een psychisch gezond persoon zijn opgetreden.
o Tweedeling omdat alle stoornissen hierdoor mee mogen doen voor toerekeningsvatbaarheid. Erg breed. Gedrags-
pathologie fluctueert in de tijd hierdoor hoeft de wet niet elke keer te worden vervangen.
o Vorig jaar is dit veranderd!
NU: wet forensische zorg. Psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening.
Bij TBS wordt de oude terminologie nog gebruikt. Voor het strafrecht is de verandering niet van belang.
Rollen in het strafproces:
Strafrechter:
o Individuele beoordeling.
Rechter heeft niks aan algemene statistieken (bijv. recidive percentage).
o Tenlastelegging en wettelijke strafmaxima bepalen kaders bij de sanctietoemeting.
Bij sommige delicten kan geen TBS worden opgelegd (serieus delict vanaf 4 jaar cel).
Bedreiging is een uitzondering (3 jaar cel maar kan wel TBS worden opgelegd).
o Inzicht in de oorzaak, de aard en de ernst van eventueel recidivegevaar.
o Speciaal-preventieve effectiviteit staat bij de strafoplegging niet centraal.
Zo klein mogelijk maken van de kans op recidive is niet alles bepalend.
Getuige-deskundige (psycholoog/psychiater):
o Gevoelen betreffende hetgeen de wetenschap leert.
Advies baseren op wetenschappelijke informatie.
o Omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is.
o Professionele, processuele en maatschappelijke onafhankelijkheid.
Transparant zijn: bijv. als meetinstrumenten niet helemaal betrouwbaar zijn/info niet bekend is.
o Individuele toepasbaarheid conclusies.
Stoornis ten tijde van delict:
Begrijpen delict vanuit gezichtspunt verdachte.
o Context goed kunnen begrijpen.
o Het begrijpen van het delict is niet hetzelfde als het goedpraten van het delict!
In hoeverre belemmert de stoornis de verdachte in zijn vermogen de ongeoorloofd van zijn handelen in te zien en
hiernaar te handelen?
Vraag rondom strafrechtelijke verantwoordelijkheid.
o Niet alleen kijken naar de stoornis zelf, maar ook hoe hij ermee omgaat.
Inzicht in risico op herhaling, de omstandigheden meegenomen in de overweging.
Noodzaak en legitimatie van gedwongen behandelkamer.
o Hoe groot is het gevaar.
Juridisch uitgangspunt:
Toerekeningsvatbaarheid juridisch uitgangspunt en hoeft niet te worden aangetoond.
o Toerekeningsvatbaar tot tegendeel is bewezen.
Het betreft een relationeel begrip over de relatie stoornis/delict, geen statische, empirische meetbare eigenschap van de
dader.
Wet kent geen tussenvormen qua mate van toerekeningsvatbaarheid.
Dilemma:
Toerekeningsvatbaarheid als juridisch vraagstuk, maar beoordeling hiervan o.b.v. gedragskundige expertise.
Hoe komt de vertaalslag tot stand van de inzichten van de deskundige naar de strafrechtelijke context.
Gedragskundige bezwaren toerekeningsvatbaarheid:
6 stappen in de forensische vraagstelling ------------------------
3
Hoorcollege 1: inleiding in de forensische psychopathologie – Gerben Meynen............................................................2
Hoorcollege 2: het juridisch kader - Jos van Mulbregt....................................................................................................2
Hoorcollege 3: psychotische stoornissen – Jesse Meijers................................................................................................4
Hoorcollege 4: stemming, angst en PTSS – Jesse Meijers................................................................................................5
Hoorcollege 5: persoonlijkheidsstoornissen en psychopathie – Lydia Dalhuisen............................................................6
Hoorcollege 6: Autisme en andere ontwikkelingsstoornissen – Jesse Meijers................................................................8
Hoorcollege 7: Parafilieën – Luc Gijs.............................................................................................................................10
Hoorcollege 8: Verslaving – Els Noorlander...................................................................................................................12
Hoorcollege 9: Cultuursensitiviteit bij de rapportage Pro Justitia – Laura van Ooplo....................................................14
Hoorcollege 10: Stoornissen in de impulsbeheersing – Lydia Dalhuisen.......................................................................17
Hoorcollege 11: Zwakbegaafdheid, IQ en testonderzoek – Vermeulen........................................................................20
Hoorcollege 12: De Tbs-maatregel – Marleen Nagtegaal..............................................................................................22
1
, 16-02-2021
Hoorcollege 1: inleiding in de forensische psychopathologie – Gerben Meynen.
Wat maakt iets een psychiatrische stoornis?
Wat in de DSM-V staat te makkelijk.
o Wat bepaald wat er in de DSM komt?
Volgens DSM-V ------------------------------------------
o Vaag.
o Cultuurafhankelijk.
o Open voor eigen interpretatie.
o Nadruk op wat geen psychische stoornis is.
o Sociaal deviant gedrag
TBS (strafrecht), crisismaatregel
(gedwongen opname in ggz).
Psycho-organische stoornissen: grensgebied tussen psychologie en neurologie (bijv. Parkinson, dementie, tumoren).
Stoornissen in alcohol/drugs: strafrechtelijk relevant!
Directe gevolgen: invloed/intoxicatie.
Afhankelijkheid delicten voor geld.
Hersenschade.
Culpa in causa: zelf aandeel in schuld.
Psychoactieve stoffen kunnen ook leiden tot psychose.
Schizofrenie/psychose:
Psychose: stoornis in de realiteitstoetsing.
o Waan: stoornis in inhoud denken.
o Hallucinatie: sensorische gewaarworden zonder sensorische input.
Schizofrenie:
o Psychose.
o Functioneren verminderd.
o Langer durend: vaak elkaar opvolgende psychotische episoden zonder (volledig) herstel.
Stemmingsstoornissen: depressie en bipolaire stoornis.
Angststoornissen
PTSS
Eetstoornissen
Seksuele stoornissen: vooral pedofiele en exhibitionele stoornis strafrechtelijk relevant.
Impulscontrole stoornissen: strafrechtelijk relevant!
Persoonlijkheidsstoornissen: antisociale persoonlijkheidsstoornis is het meest strafrechtelijk relevant.
Stoornissen bij kinderen en adolescenten: ADHD, CD, autisme.
17-02-2012
Hoorcollege 2: het juridisch kader - Jos van Mulbregt.
Behandeling in juridisch kader is eerder een uitzondering dan een uitgangspunt.
Artikel 39 sr.: een verdachte is niet strafbaar wanneer het ten laste gelegde feit hem, ten gevolge van een psychische stoornis,
niet kan worden toegerekend.
Ontoerekeningsvatbaarheid ten tijde van het delict heeft degene gehandeld vanuit zijn psychische stoornis.
o Je bent verantwoordelijk voor het delict tot het tegendeel is bewezen . Gebeurd o.b.v. bronnen (familie, verdachte,
dossier etc.).
Stoornis volgens de wet:
Gebrekkige ontwikkeling: aangeboren afwijkingen of in de jeugd opgelopen gebreken die psychische ontwikkeling meer
structureel hebben verstoord.
2
, Ziekelijke stoornis: verstoring die tijdens het leven van een psychisch gezond persoon zijn opgetreden.
o Tweedeling omdat alle stoornissen hierdoor mee mogen doen voor toerekeningsvatbaarheid. Erg breed. Gedrags-
pathologie fluctueert in de tijd hierdoor hoeft de wet niet elke keer te worden vervangen.
o Vorig jaar is dit veranderd!
NU: wet forensische zorg. Psychische stoornis, verstandelijke handicap en/of psychogeriatrische aandoening.
Bij TBS wordt de oude terminologie nog gebruikt. Voor het strafrecht is de verandering niet van belang.
Rollen in het strafproces:
Strafrechter:
o Individuele beoordeling.
Rechter heeft niks aan algemene statistieken (bijv. recidive percentage).
o Tenlastelegging en wettelijke strafmaxima bepalen kaders bij de sanctietoemeting.
Bij sommige delicten kan geen TBS worden opgelegd (serieus delict vanaf 4 jaar cel).
Bedreiging is een uitzondering (3 jaar cel maar kan wel TBS worden opgelegd).
o Inzicht in de oorzaak, de aard en de ernst van eventueel recidivegevaar.
o Speciaal-preventieve effectiviteit staat bij de strafoplegging niet centraal.
Zo klein mogelijk maken van de kans op recidive is niet alles bepalend.
Getuige-deskundige (psycholoog/psychiater):
o Gevoelen betreffende hetgeen de wetenschap leert.
Advies baseren op wetenschappelijke informatie.
o Omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is.
o Professionele, processuele en maatschappelijke onafhankelijkheid.
Transparant zijn: bijv. als meetinstrumenten niet helemaal betrouwbaar zijn/info niet bekend is.
o Individuele toepasbaarheid conclusies.
Stoornis ten tijde van delict:
Begrijpen delict vanuit gezichtspunt verdachte.
o Context goed kunnen begrijpen.
o Het begrijpen van het delict is niet hetzelfde als het goedpraten van het delict!
In hoeverre belemmert de stoornis de verdachte in zijn vermogen de ongeoorloofd van zijn handelen in te zien en
hiernaar te handelen?
Vraag rondom strafrechtelijke verantwoordelijkheid.
o Niet alleen kijken naar de stoornis zelf, maar ook hoe hij ermee omgaat.
Inzicht in risico op herhaling, de omstandigheden meegenomen in de overweging.
Noodzaak en legitimatie van gedwongen behandelkamer.
o Hoe groot is het gevaar.
Juridisch uitgangspunt:
Toerekeningsvatbaarheid juridisch uitgangspunt en hoeft niet te worden aangetoond.
o Toerekeningsvatbaar tot tegendeel is bewezen.
Het betreft een relationeel begrip over de relatie stoornis/delict, geen statische, empirische meetbare eigenschap van de
dader.
Wet kent geen tussenvormen qua mate van toerekeningsvatbaarheid.
Dilemma:
Toerekeningsvatbaarheid als juridisch vraagstuk, maar beoordeling hiervan o.b.v. gedragskundige expertise.
Hoe komt de vertaalslag tot stand van de inzichten van de deskundige naar de strafrechtelijke context.
Gedragskundige bezwaren toerekeningsvatbaarheid:
6 stappen in de forensische vraagstelling ------------------------
3
