FORENSISCHE MEDISCHE
WETENSCHAPPEN
W. VAN DEN BOGAERT
INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: Inleiding .....................................................................................................................7
Forensische wetenschappen ............................................................................................................7
Definities ....................................................................................................................................8
Uitoefening .................................................................................................................................8
Taakomschrijving ........................................................................................................................9
Forensische psychiatrie ...............................................................................................................9
Forensisch medische instituten ................................................................................................. 10
HOOFDSTUK 2: Thanatologie ............................................................................................................ 11
Verschillende invalshoeken: ........................................................................................................... 11
Vitale functies ............................................................................................................................... 11
Definities van dood ........................................................................................................................ 11
Stervensproces ............................................................................................................................. 12
Doodscriteria ............................................................................................................................ 12
Hersendood .............................................................................................................................. 13
Postmortale veranderingen ............................................................................................................ 13
Vroegtijdige lijkverschijnselen .................................................................................................... 13
1) Lijkvlekken ........................................................................................................................ 13
Lichaamshouding .................................................................................................................. 14
Overlijdensduur .................................................................................................................... 14
Intensiteit ............................................................................................................................. 14
Doodsoorzaak ....................................................................................................................... 14
2) Lijkstijfheid ....................................................................................................................... 15
Staging of the crime scene ..................................................................................................... 16
3) Lijkafkoeling...................................................................................................................... 16
4) andere lijkveranderingen ................................................................................................... 17
Supravitaliteit........................................................................................................................ 17
Uitdroging ............................................................................................................................. 17
Bloedstolling ......................................................................................................................... 17
1
, Laattijdige lijkverschijnselen: ontbinding ..................................................................................... 17
1) Autolyse ........................................................................................................................... 18
2) Rotting (putrefactie) .......................................................................................................... 18
Kenmerken ontbinding ........................................................................................................... 18
3. Postmortale mutilatie door aaseters ....................................................................................... 19
Cyclus vlieg........................................................................................................................... 19
Entomologie.......................................................................................................................... 19
3) Skelettering ...................................................................................................................... 20
Exhumatie............................................................................................................................. 20
Bijzondere bewaarvormen ..................................................................................................... 20
Tijdstip overlijden .......................................................................................................................... 21
HOOFDSTUK 3: Vaststellen overlijden .............................................................................................. 22
inleiding ........................................................................................................................................ 22
Cijfers ....................................................................................................................................... 22
Cijfers locatie van overlijden .................................................................................................. 22
aard van overlijden ................................................................................................................ 22
aantal overlijdens in België en de Gewesten van 2018 tm 2023 ................................................. 23
Basisbegrippen.............................................................................................................................. 23
Doodsoorzaak ........................................................................................................................... 23
Mechanisme van overlijden ........................................................................................................ 23
Aard van overlijden .................................................................................................................... 24
Wettelijke bepalingen .................................................................................................................... 24
Vaststellen overlijden = wettelijke taak van de arts ...................................................................... 24
Aangifte overlijden, Teraardebestelling, Crematie: ambtenaar burgerlijke stand ............................ 24
Gerechtelijk onderzoek procureur - onderzoeksrechter - politie - deskundige ................................ 25
Overige wetten .......................................................................................................................... 25
Ambtenaar van de burgerlijke stand ............................................................................................ 25
Procedure bij overlijden ................................................................................................................. 26
Vlaamse situatie ........................................................................................................................ 26
Brusselse situatie ...................................................................................................................... 26
Overlijdensformulier ...................................................................................................................... 26
Model III C ................................................................................................................................. 26
Model III D = voor kinderen ......................................................................................................... 27
Praktisch................................................................................................................................... 27
“gerechtelijk geneeskundig bezwaar tegen begrafenis of crematie?” ............................................ 28
Tekortkomingen Belgisch Systeem (pt. I) ......................................................................................... 28
Medisch attest crematie ................................................................................................................ 28
2
, ‘Controle’ systeem: ................................................................................................................... 29
Crematie ................................................................................................................................... 29
Tekortkomingen Belgisch Systeem (pt. II) ........................................................................................ 29
Onbetrouwbare cijfers doodsoorzaken ........................................................................................... 30
Gemiste dodingen ......................................................................................................................... 30
HOOFDSTUK 4: Het ongewoon sterfgeval ......................................................................................... 31
Ongevallen .................................................................................................................................... 31
Cijfers vlaanderen ..................................................................................................................... 31
Zelfdodingen ................................................................................................................................. 32
Cijfers vlaanderen ..................................................................................................................... 32
Cijfers andere landen................................................................................................................. 33
Voorbereidende handelingen ..................................................................................................... 33
Bijzondere zelfdodingen ............................................................................................................. 34
Dodingen ...................................................................................................................................... 35
Cijfers UZ Leuven ...................................................................................................................... 35
Motieven ................................................................................................................................... 35
Bijzondere dodingen .................................................................................................................. 36
kinderdoding ......................................................................................................................... 36
Meervoudige doding .............................................................................................................. 37
Concluderend ............................................................................................................................... 37
Definitie .................................................................................................................................... 37
Wat er valt onder ongewoon sterfgeval (lijst kennen) .................................................................... 37
Bijzondere omstandigheden ....................................................................................................... 38
Bijzondere vindplaats ................................................................................................................ 38
Bijzondere situaties ................................................................................................................... 38
Bijzondere politionele randomstandigheden ............................................................................... 38
HOOFDSTUK 5: Het forensisch postmortaal onderzoek ................................................................... 39
Principes ....................................................................................................................................... 39
De afstapping (onderzoek ter plaatse) ............................................................................................. 39
Actoren ter plaatse bij OSG/Verdacht Overlijden: ........................................................................ 39
Theoretisch stappenplan PD ...................................................................................................... 40
Fase 1: Rondgang met inspectie + sporenonderzoek in de omgeving ........................................ 40
Fase 2: Sporenonderzoek op lichaam ..................................................................................... 40
Fase 3: Uitwendige lijkschouwing ........................................................................................... 40
Autopsie ....................................................................................................................................... 41
Drie soorten diagnostische autopsie ........................................................................................... 41
Klinische autopsie ................................................................................................................. 41
3
, Buitengerechtelijke autopsie .................................................................................................. 41
Autopsie ikv wet onverwacht overlijden van een zuigeling <18 maanden (België) ....................... 42
Forensische autopsie ............................................................................................................ 42
Aanvullende onderzoeken .......................................................................................................... 43
Histopathologisch onderzoek → steeds ............................................................................. 43
Toxicologische analyse → steeds sterk aanbevolen, routinematig ........................................ 43
Forensische beeldvorming → aanbevolen ........................................................................... 44
Biochemisch onderzoek → op indicatie............................................................................... 45
Microbiologisch onderzoek → op indicatie .......................................................................... 45
(Cardio)genetisch onderzoek → op specifieke indicatie ....................................................... 45
Odontologisch onderzoek → op specifieke indicatie ............................................................ 45
hoofdstuk 6: niet-natuurlijke overlijdens; Asfyxie ............................................................................. 46
Klassieke asfyxietekens ................................................................................................................. 46
vormen van asfyxie ........................................................................................................................ 47
Atmosferische verstikking .......................................................................................................... 47
Mechanische verstikking ............................................................................................................ 47
Smoring = afsluiting van mond & neus .................................................................................... 47
Luchtwegobstructie............................................................................................................... 47
Versmachting = traumatische asfyxie (‘dooddrukking’) ............................................................ 48
Samendrukking hals .............................................................................................................. 48
A) Verhanging ................................................................................................................... 49
B) Strangulatie .................................................................................................................. 50
C) Wurging ........................................................................................................................ 51
D) Armgreep ..................................................................................................................... 51
auto-erotische asfyxie ........................................................................................................... 52
Incaprettamento ................................................................................................................... 53
Inwendige verstikking................................................................................................................. 53
Ondoelmatig O2– transport: CO-intoxicatie ............................................................................. 53
Ondoelmatige O2– afgifte: CN-intoxicatie ................................................................................ 54
hoofdstuk 7: Het waterlijk & verdrinking ........................................................................................... 55
Principes ....................................................................................................................................... 55
Doodsoorzaak ............................................................................................................................... 55
Kentekens van verblijf in water ....................................................................................................... 55
Huidveranderingen .................................................................................................................... 55
Postmortale mutilatie ................................................................................................................ 56
Lijkverschijnselen ...................................................................................................................... 56
Primaire verdrinking ....................................................................................................................... 57
4
, Verdrinkingsproces.................................................................................................................... 57
Bloed veranderingen .................................................................................................................. 58
Verdrinkingstekens .................................................................................................................... 58
Oneigenlijke verdrinking (Badetod) ................................................................................................. 59
Forensisch onderzoek .................................................................................................................... 59
hoofdstuk 8: Hitte, brand, elektrocutie en koude ............................................................................. 60
Hitte ............................................................................................................................................. 60
Verhitting .................................................................................................................................. 60
Oververhitting............................................................................................................................ 60
Vormen................................................................................................................................. 60
Symptomen hyperthermie ..................................................................................................... 61
Pathologie ............................................................................................................................ 61
Brand ............................................................................................................................................ 61
brandwonden ............................................................................................................................ 61
Ernst ..................................................................................................................................... 61
Graad ................................................................................................................................... 62
Overleving ................................................................................................................................. 62
Branddriehoek........................................................................................................................... 63
Doodsoorzaak door brand .......................................................................................................... 63
Vitale tekens van een brandlijk ................................................................................................... 63
Aard van overlijden .................................................................................................................... 63
Elektocutie .................................................................................................................................... 64
Ernst wordt bepaald door: .......................................................................................................... 64
Wet van Ohm ............................................................................................................................ 64
Mechanisme overlijden .............................................................................................................. 64
Aard van overlijden .................................................................................................................... 65
stroomstootwapen .................................................................................................................... 65
Koude ........................................................................................................................................... 66
Thermoregulatie ........................................................................................................................ 66
Oorzaken .................................................................................................................................. 66
Mechanisme (fysiopathologie).................................................................................................... 66
Letsels (pathologie) ................................................................................................................... 67
Aard van overlijden .................................................................................................................... 67
hoofdstuk 9: Plots en onverwachte overlijdens ................................................................................ 68
Definitie plotse dood...................................................................................................................... 68
Oorzaken ...................................................................................................................................... 68
Natuurlijk .................................................................................................................................. 68
5
, Niet-natuurlijk ........................................................................................................................... 69
Negatieve autopsie ........................................................................................................................ 69
Plotse dood bij sporters ................................................................................................................. 69
excited delirium syndrome ............................................................................................................. 69
SUDI ≠ SIDS................................................................................................................................... 70
Onderzoek van SUDI .................................................................................................................. 70
hoofdstuk 10: Identificatie................................................................................................................ 71
Noodzaak van identificatie ............................................................................................................. 71
Principes van identificatie .............................................................................................................. 71
In essentie vergelijkingsproces ................................................................................................... 71
Politionele methode: visuele herkenning ..................................................................................... 71
Wetenschappelijke (zekerheids)methoden ................................................................................. 71
Rampen ........................................................................................................................................ 72
Kenmerken:............................................................................................................................... 72
Gesloten/open/half open of gecombineerde ramp ...................................................................... 72
Disaster Victim Identification protocol ........................................................................................ 73
hoofstuk 11: Intoxicaties .................................................................................................................. 74
schade door drugsgebruik .............................................................................................................. 74
Aard van overlijden ........................................................................................................................ 74
Doodsoorzaak en mechanisme van overlijden ................................................................................. 75
forensisch onderzoek..................................................................................................................... 75
1. Omstandigheden en voorgeschiedenis (slachtofferinformatie) ............................................ 75
2. Plaatsschouwing (Let op eigen veiligheid !) ......................................................................... 76
3. Uitwendige lijkschouwing .................................................................................................. 76
4. Autopsie met ruime staalname .......................................................................................... 76
5. Toxicologisch onderzoek ................................................................................................... 76
6
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
FORENSISCHE WETENSCHAPPEN
”Geheel van alle wetenschappen en technologische disciplines die kunnen worden aangewend ter
opheldering van gerezen rechtsvragen”
Objectieve waarheidsvinding:
1) Opheldering van feiten: ‘Hoe hebben de feiten zich afgespeeld?’
o Door een unieke gebeurtenis te reconstrueren op basis van onderbouwd onderzoek.
o WAT? – WAAR? – WAARMEE? – WANNEER? – WIE? De waarom-vraag is eerder de analyse van
gedragsbepaling en behoort niet tot de objectieve waarheidsvinding.
2) Materiële bewijsvoering: uitwisselingsprincipe van Locard.
o Sporen van de verdachte ga je op de slachtoffer vinden, maar nog veel meer van slachtoffer naar
dader. De dader is dus eigenlijk degene die veel belangrijker is in spooronderzoek. In de praktijk is
die niet altijd zo.
o De crime scene is ook erg van belang. Er zijn een paar stromingen. Bv in Amerika is er iemand die
er plaatse is die gaat bepalen of het een zaak is die naar de wetsdokter moet of niet.
Criminalistiek: sporenonderzoek
- Tak van de forensische wetenschappen die zich richt op het identificeren, verzamelen, analyseren en
interpreteren van fysiek bewijs (physical evidence).
‘identificeren, verzamelen’’→ eigenlijk is dit een zwak gegeven: sporen zijn vaak onzichtbaar en
moeilijk te verzamelen. Sporen zijn manipuleerbaar of kunnen vergaan. Het analyseren of
interpreteren van het fysiek bewijs is dan al achterhaald. Een forensich adviseur is altijd er nuttig.
Die adviseert het magistraat over welke zaken het beste onderzocht kunnen wroden met welke
methoden. Magistraat is meer expert in het recht dan de wetenschap.
- Vormen van natuurkundig, scheikundig en technisch onderzoek.
- ≠ Criminologie: onderzoek van de oorzaken, gevolgen en preventie van crimineel gedrag.
- WAAROM? → wordt beantwoord door de criminalogie! Niet door criminalistiek.
Natuurwetenschappen:
- Ingenieurswetenschappen
- (Bio)Medische wetenschappen
- …
Gedragswetenschappen:
- Psychologie
- Sociologie
- …
7
, Onderzoeksgebieden:
Accontancy = houdt zich bezig met fraude → onderzoek - DNA-analyse
naar de boekhouding. - Documentanalyse = onderzoek naar bv
testamenten → manipulatie?
- Antropologie =onderzoek naar het skelet zelf (botten):
- Entomologie = onderzoek insecten → tijdstip van
gender, leeftijd, aantal personen
overlijden
- Archeologie = doet dit ook, maar meer onderzoek naar
- Geneeskunde
hoe die is begraven, en daar is terecht gekomen
- Glas-en verfonderzoek
- Ballistiek = onderzoek naar alles wat met vuurwapens
- Grafologie = onderzoek naar geschriften → wie
te maken heeft
heeft het geschreven.
- Beeldanalyse = bv onderzoek obv bewakingscameras
- Haaronderzoek
- Biometrie = alles wat je kan meten
- Materiaalkunde
- Bloedspatpatroonanalyse =
- Odontologie
- Botanie = plantkunde
- Pathologie
- Brand
- Psychiatrie
- Chemie = chemische samenstelling
- Toxicologie
- Dactyloscopie
- Vezel-en textielonderzoek
- Digitale forensica
- Verkeer/transport
- Werktuigsporenonderzoek
DEFINITIES
~ Gerechtelijke geneeskunde = “gerechtelijke geneeskunde is de studie van alle problemen die zich bij de
rechtspleging kunnen voordoen, en slechts met deskundige hulp van een arts kunnen opgelost worden”
(H.F. Roll)
➔ In deze definitie mist het feit dat forensische geneeskunde specifieke kennis en kunde heeft
“Truth or the nearest reasonable approach to it that is possible from what is observed, is the sole aim” (B.
Knight)
Het medisch specialisme waar specifieke medische kennis en kunde wordt aangewend voor
waarheidsvinding.
~ openbaar (maar geheim van onderzoek). De ‘openbaarheid van het onderzoek’ mist in de term
gerechtelijke geneeskunde. bv huisarts is medisch geheim, en dat staat haaks op de forensische
geneeskunde. hier is het doel om uiteindelijk de bevindingen openbaar te maken.
UITOEFENING
NEDERLAND:
‐ Forensisch patholoog (heeft pathologie gestudeerd na gnk, die komt vaak ook niet ter plaatse, maar
doet wel autopsies! Niet evident.) ≠ Forensisch arts (heeft geen kennis en kunde van het uitvoeren van
autopsies. Het is moeilijk om uitwendig conclusies te kunnen trekken)
8
, ‐ Splitsing tussen uitwendige lijkschouwing ter plaatse en autopsie. Het is logischer om dit te
combineren in 1 functie/arts, zoals in belgie.
BELGIË:
‐ Sinds 2002: Opleiding arts-specialist in de gerechtelijke geneeskunde
‐ Basisarts (6 jaar) + Universitaire specialisatie (5 jaar):
o Master in de specialistische Geneeskunde (180 stp)
o 1,5 jaar Pathologische ontleedkunde
o 3,5 jaar Gerechtelijke geneeskunde
o 60 stp. Expertisegeneeskunde.
‐ Erkenning door FOD Volksgezondheid en FOD Justitie
TAAKOMSCHRIJVING
- Forensische pathologie (postmortaal onderzoek)
o Onderzoek van de death scene
o Uitwendige lijkschouwing
o Autopsie
- Forensische kliniek
o Forensisch medisch onderzoek slachtoffers en daders
o Evaluatie menselijke (slachtoffer) schade → beinvloedt de straf
o Medische rijgeschiktheidsonderzoeken.
- Medische expertises:
o Studie medische dossiers: geschiedenis van het slachtoffer kan bijdragen aan ophelderen van
doodsoorzaak/situatie. Ook voor onder zoek in testamenten kan het nuttig zijn. Voorbeeld: vrouw
heeft opeens alles in bezit wat in het testament staat. Was de man bewust tijdens het akkoord
o Beoordelen medisch handelen van artsen: bij een zorgvuldigend handelend persoon gaat men
ervan uit die zijn werk met zorgvuldigheid doet en niet sloridgheid. wanneer iemand bbij bv een
arts overlijdt, gaat met er niet van uit dat dit komt doorhet handelen van de arts, maar van de
toestand van de patient zelf
o Adviesverlening (bv. wedersamenstellingen: naspelen van de feiten door dader (en slachtoffer),
om dit te vergelijken met de feiten
FORENSISCHE PSYCHIATRIE
- Evaluatie geestelijke gezondheid (op daders en slachtoffers): zijn er persoonlijkheidsstructuren die het
gedrag kan verklaren? Bv persoonlijkheidsstoornissen.
- Psychische schadebepaling: de mentale gevolg (trauma, PTSS) op het slachtoffer
- Evaluatie toerekeningsvatbaarheid: België = ‘alles of niets’
o ofwel je bent toerekeningsvatbaar, ofwel totaal niet. Toerekeningsvatbaarheid = als je in een
geestestoestand staat dat je niet weet wat je deed, kan je ook niet staande gehouden worden voor
de gevolgen die het heeft. OF onweerstaanbare dwang. In het nieuw strafwetboek gaan die 2
gescheiden worden. Het tweede is nml meer een interpretatie van de volksjury. Die toekenning
van toerekeningsvatbaarheid is een belangrijke beslissing van de psychiater.
o Art. 71 Sw: Er is geen misdrijf wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het tijdstip van de
feiten leed aan een geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeft
9
WETENSCHAPPEN
W. VAN DEN BOGAERT
INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: Inleiding .....................................................................................................................7
Forensische wetenschappen ............................................................................................................7
Definities ....................................................................................................................................8
Uitoefening .................................................................................................................................8
Taakomschrijving ........................................................................................................................9
Forensische psychiatrie ...............................................................................................................9
Forensisch medische instituten ................................................................................................. 10
HOOFDSTUK 2: Thanatologie ............................................................................................................ 11
Verschillende invalshoeken: ........................................................................................................... 11
Vitale functies ............................................................................................................................... 11
Definities van dood ........................................................................................................................ 11
Stervensproces ............................................................................................................................. 12
Doodscriteria ............................................................................................................................ 12
Hersendood .............................................................................................................................. 13
Postmortale veranderingen ............................................................................................................ 13
Vroegtijdige lijkverschijnselen .................................................................................................... 13
1) Lijkvlekken ........................................................................................................................ 13
Lichaamshouding .................................................................................................................. 14
Overlijdensduur .................................................................................................................... 14
Intensiteit ............................................................................................................................. 14
Doodsoorzaak ....................................................................................................................... 14
2) Lijkstijfheid ....................................................................................................................... 15
Staging of the crime scene ..................................................................................................... 16
3) Lijkafkoeling...................................................................................................................... 16
4) andere lijkveranderingen ................................................................................................... 17
Supravitaliteit........................................................................................................................ 17
Uitdroging ............................................................................................................................. 17
Bloedstolling ......................................................................................................................... 17
1
, Laattijdige lijkverschijnselen: ontbinding ..................................................................................... 17
1) Autolyse ........................................................................................................................... 18
2) Rotting (putrefactie) .......................................................................................................... 18
Kenmerken ontbinding ........................................................................................................... 18
3. Postmortale mutilatie door aaseters ....................................................................................... 19
Cyclus vlieg........................................................................................................................... 19
Entomologie.......................................................................................................................... 19
3) Skelettering ...................................................................................................................... 20
Exhumatie............................................................................................................................. 20
Bijzondere bewaarvormen ..................................................................................................... 20
Tijdstip overlijden .......................................................................................................................... 21
HOOFDSTUK 3: Vaststellen overlijden .............................................................................................. 22
inleiding ........................................................................................................................................ 22
Cijfers ....................................................................................................................................... 22
Cijfers locatie van overlijden .................................................................................................. 22
aard van overlijden ................................................................................................................ 22
aantal overlijdens in België en de Gewesten van 2018 tm 2023 ................................................. 23
Basisbegrippen.............................................................................................................................. 23
Doodsoorzaak ........................................................................................................................... 23
Mechanisme van overlijden ........................................................................................................ 23
Aard van overlijden .................................................................................................................... 24
Wettelijke bepalingen .................................................................................................................... 24
Vaststellen overlijden = wettelijke taak van de arts ...................................................................... 24
Aangifte overlijden, Teraardebestelling, Crematie: ambtenaar burgerlijke stand ............................ 24
Gerechtelijk onderzoek procureur - onderzoeksrechter - politie - deskundige ................................ 25
Overige wetten .......................................................................................................................... 25
Ambtenaar van de burgerlijke stand ............................................................................................ 25
Procedure bij overlijden ................................................................................................................. 26
Vlaamse situatie ........................................................................................................................ 26
Brusselse situatie ...................................................................................................................... 26
Overlijdensformulier ...................................................................................................................... 26
Model III C ................................................................................................................................. 26
Model III D = voor kinderen ......................................................................................................... 27
Praktisch................................................................................................................................... 27
“gerechtelijk geneeskundig bezwaar tegen begrafenis of crematie?” ............................................ 28
Tekortkomingen Belgisch Systeem (pt. I) ......................................................................................... 28
Medisch attest crematie ................................................................................................................ 28
2
, ‘Controle’ systeem: ................................................................................................................... 29
Crematie ................................................................................................................................... 29
Tekortkomingen Belgisch Systeem (pt. II) ........................................................................................ 29
Onbetrouwbare cijfers doodsoorzaken ........................................................................................... 30
Gemiste dodingen ......................................................................................................................... 30
HOOFDSTUK 4: Het ongewoon sterfgeval ......................................................................................... 31
Ongevallen .................................................................................................................................... 31
Cijfers vlaanderen ..................................................................................................................... 31
Zelfdodingen ................................................................................................................................. 32
Cijfers vlaanderen ..................................................................................................................... 32
Cijfers andere landen................................................................................................................. 33
Voorbereidende handelingen ..................................................................................................... 33
Bijzondere zelfdodingen ............................................................................................................. 34
Dodingen ...................................................................................................................................... 35
Cijfers UZ Leuven ...................................................................................................................... 35
Motieven ................................................................................................................................... 35
Bijzondere dodingen .................................................................................................................. 36
kinderdoding ......................................................................................................................... 36
Meervoudige doding .............................................................................................................. 37
Concluderend ............................................................................................................................... 37
Definitie .................................................................................................................................... 37
Wat er valt onder ongewoon sterfgeval (lijst kennen) .................................................................... 37
Bijzondere omstandigheden ....................................................................................................... 38
Bijzondere vindplaats ................................................................................................................ 38
Bijzondere situaties ................................................................................................................... 38
Bijzondere politionele randomstandigheden ............................................................................... 38
HOOFDSTUK 5: Het forensisch postmortaal onderzoek ................................................................... 39
Principes ....................................................................................................................................... 39
De afstapping (onderzoek ter plaatse) ............................................................................................. 39
Actoren ter plaatse bij OSG/Verdacht Overlijden: ........................................................................ 39
Theoretisch stappenplan PD ...................................................................................................... 40
Fase 1: Rondgang met inspectie + sporenonderzoek in de omgeving ........................................ 40
Fase 2: Sporenonderzoek op lichaam ..................................................................................... 40
Fase 3: Uitwendige lijkschouwing ........................................................................................... 40
Autopsie ....................................................................................................................................... 41
Drie soorten diagnostische autopsie ........................................................................................... 41
Klinische autopsie ................................................................................................................. 41
3
, Buitengerechtelijke autopsie .................................................................................................. 41
Autopsie ikv wet onverwacht overlijden van een zuigeling <18 maanden (België) ....................... 42
Forensische autopsie ............................................................................................................ 42
Aanvullende onderzoeken .......................................................................................................... 43
Histopathologisch onderzoek → steeds ............................................................................. 43
Toxicologische analyse → steeds sterk aanbevolen, routinematig ........................................ 43
Forensische beeldvorming → aanbevolen ........................................................................... 44
Biochemisch onderzoek → op indicatie............................................................................... 45
Microbiologisch onderzoek → op indicatie .......................................................................... 45
(Cardio)genetisch onderzoek → op specifieke indicatie ....................................................... 45
Odontologisch onderzoek → op specifieke indicatie ............................................................ 45
hoofdstuk 6: niet-natuurlijke overlijdens; Asfyxie ............................................................................. 46
Klassieke asfyxietekens ................................................................................................................. 46
vormen van asfyxie ........................................................................................................................ 47
Atmosferische verstikking .......................................................................................................... 47
Mechanische verstikking ............................................................................................................ 47
Smoring = afsluiting van mond & neus .................................................................................... 47
Luchtwegobstructie............................................................................................................... 47
Versmachting = traumatische asfyxie (‘dooddrukking’) ............................................................ 48
Samendrukking hals .............................................................................................................. 48
A) Verhanging ................................................................................................................... 49
B) Strangulatie .................................................................................................................. 50
C) Wurging ........................................................................................................................ 51
D) Armgreep ..................................................................................................................... 51
auto-erotische asfyxie ........................................................................................................... 52
Incaprettamento ................................................................................................................... 53
Inwendige verstikking................................................................................................................. 53
Ondoelmatig O2– transport: CO-intoxicatie ............................................................................. 53
Ondoelmatige O2– afgifte: CN-intoxicatie ................................................................................ 54
hoofdstuk 7: Het waterlijk & verdrinking ........................................................................................... 55
Principes ....................................................................................................................................... 55
Doodsoorzaak ............................................................................................................................... 55
Kentekens van verblijf in water ....................................................................................................... 55
Huidveranderingen .................................................................................................................... 55
Postmortale mutilatie ................................................................................................................ 56
Lijkverschijnselen ...................................................................................................................... 56
Primaire verdrinking ....................................................................................................................... 57
4
, Verdrinkingsproces.................................................................................................................... 57
Bloed veranderingen .................................................................................................................. 58
Verdrinkingstekens .................................................................................................................... 58
Oneigenlijke verdrinking (Badetod) ................................................................................................. 59
Forensisch onderzoek .................................................................................................................... 59
hoofdstuk 8: Hitte, brand, elektrocutie en koude ............................................................................. 60
Hitte ............................................................................................................................................. 60
Verhitting .................................................................................................................................. 60
Oververhitting............................................................................................................................ 60
Vormen................................................................................................................................. 60
Symptomen hyperthermie ..................................................................................................... 61
Pathologie ............................................................................................................................ 61
Brand ............................................................................................................................................ 61
brandwonden ............................................................................................................................ 61
Ernst ..................................................................................................................................... 61
Graad ................................................................................................................................... 62
Overleving ................................................................................................................................. 62
Branddriehoek........................................................................................................................... 63
Doodsoorzaak door brand .......................................................................................................... 63
Vitale tekens van een brandlijk ................................................................................................... 63
Aard van overlijden .................................................................................................................... 63
Elektocutie .................................................................................................................................... 64
Ernst wordt bepaald door: .......................................................................................................... 64
Wet van Ohm ............................................................................................................................ 64
Mechanisme overlijden .............................................................................................................. 64
Aard van overlijden .................................................................................................................... 65
stroomstootwapen .................................................................................................................... 65
Koude ........................................................................................................................................... 66
Thermoregulatie ........................................................................................................................ 66
Oorzaken .................................................................................................................................. 66
Mechanisme (fysiopathologie).................................................................................................... 66
Letsels (pathologie) ................................................................................................................... 67
Aard van overlijden .................................................................................................................... 67
hoofdstuk 9: Plots en onverwachte overlijdens ................................................................................ 68
Definitie plotse dood...................................................................................................................... 68
Oorzaken ...................................................................................................................................... 68
Natuurlijk .................................................................................................................................. 68
5
, Niet-natuurlijk ........................................................................................................................... 69
Negatieve autopsie ........................................................................................................................ 69
Plotse dood bij sporters ................................................................................................................. 69
excited delirium syndrome ............................................................................................................. 69
SUDI ≠ SIDS................................................................................................................................... 70
Onderzoek van SUDI .................................................................................................................. 70
hoofdstuk 10: Identificatie................................................................................................................ 71
Noodzaak van identificatie ............................................................................................................. 71
Principes van identificatie .............................................................................................................. 71
In essentie vergelijkingsproces ................................................................................................... 71
Politionele methode: visuele herkenning ..................................................................................... 71
Wetenschappelijke (zekerheids)methoden ................................................................................. 71
Rampen ........................................................................................................................................ 72
Kenmerken:............................................................................................................................... 72
Gesloten/open/half open of gecombineerde ramp ...................................................................... 72
Disaster Victim Identification protocol ........................................................................................ 73
hoofstuk 11: Intoxicaties .................................................................................................................. 74
schade door drugsgebruik .............................................................................................................. 74
Aard van overlijden ........................................................................................................................ 74
Doodsoorzaak en mechanisme van overlijden ................................................................................. 75
forensisch onderzoek..................................................................................................................... 75
1. Omstandigheden en voorgeschiedenis (slachtofferinformatie) ............................................ 75
2. Plaatsschouwing (Let op eigen veiligheid !) ......................................................................... 76
3. Uitwendige lijkschouwing .................................................................................................. 76
4. Autopsie met ruime staalname .......................................................................................... 76
5. Toxicologisch onderzoek ................................................................................................... 76
6
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
FORENSISCHE WETENSCHAPPEN
”Geheel van alle wetenschappen en technologische disciplines die kunnen worden aangewend ter
opheldering van gerezen rechtsvragen”
Objectieve waarheidsvinding:
1) Opheldering van feiten: ‘Hoe hebben de feiten zich afgespeeld?’
o Door een unieke gebeurtenis te reconstrueren op basis van onderbouwd onderzoek.
o WAT? – WAAR? – WAARMEE? – WANNEER? – WIE? De waarom-vraag is eerder de analyse van
gedragsbepaling en behoort niet tot de objectieve waarheidsvinding.
2) Materiële bewijsvoering: uitwisselingsprincipe van Locard.
o Sporen van de verdachte ga je op de slachtoffer vinden, maar nog veel meer van slachtoffer naar
dader. De dader is dus eigenlijk degene die veel belangrijker is in spooronderzoek. In de praktijk is
die niet altijd zo.
o De crime scene is ook erg van belang. Er zijn een paar stromingen. Bv in Amerika is er iemand die
er plaatse is die gaat bepalen of het een zaak is die naar de wetsdokter moet of niet.
Criminalistiek: sporenonderzoek
- Tak van de forensische wetenschappen die zich richt op het identificeren, verzamelen, analyseren en
interpreteren van fysiek bewijs (physical evidence).
‘identificeren, verzamelen’’→ eigenlijk is dit een zwak gegeven: sporen zijn vaak onzichtbaar en
moeilijk te verzamelen. Sporen zijn manipuleerbaar of kunnen vergaan. Het analyseren of
interpreteren van het fysiek bewijs is dan al achterhaald. Een forensich adviseur is altijd er nuttig.
Die adviseert het magistraat over welke zaken het beste onderzocht kunnen wroden met welke
methoden. Magistraat is meer expert in het recht dan de wetenschap.
- Vormen van natuurkundig, scheikundig en technisch onderzoek.
- ≠ Criminologie: onderzoek van de oorzaken, gevolgen en preventie van crimineel gedrag.
- WAAROM? → wordt beantwoord door de criminalogie! Niet door criminalistiek.
Natuurwetenschappen:
- Ingenieurswetenschappen
- (Bio)Medische wetenschappen
- …
Gedragswetenschappen:
- Psychologie
- Sociologie
- …
7
, Onderzoeksgebieden:
Accontancy = houdt zich bezig met fraude → onderzoek - DNA-analyse
naar de boekhouding. - Documentanalyse = onderzoek naar bv
testamenten → manipulatie?
- Antropologie =onderzoek naar het skelet zelf (botten):
- Entomologie = onderzoek insecten → tijdstip van
gender, leeftijd, aantal personen
overlijden
- Archeologie = doet dit ook, maar meer onderzoek naar
- Geneeskunde
hoe die is begraven, en daar is terecht gekomen
- Glas-en verfonderzoek
- Ballistiek = onderzoek naar alles wat met vuurwapens
- Grafologie = onderzoek naar geschriften → wie
te maken heeft
heeft het geschreven.
- Beeldanalyse = bv onderzoek obv bewakingscameras
- Haaronderzoek
- Biometrie = alles wat je kan meten
- Materiaalkunde
- Bloedspatpatroonanalyse =
- Odontologie
- Botanie = plantkunde
- Pathologie
- Brand
- Psychiatrie
- Chemie = chemische samenstelling
- Toxicologie
- Dactyloscopie
- Vezel-en textielonderzoek
- Digitale forensica
- Verkeer/transport
- Werktuigsporenonderzoek
DEFINITIES
~ Gerechtelijke geneeskunde = “gerechtelijke geneeskunde is de studie van alle problemen die zich bij de
rechtspleging kunnen voordoen, en slechts met deskundige hulp van een arts kunnen opgelost worden”
(H.F. Roll)
➔ In deze definitie mist het feit dat forensische geneeskunde specifieke kennis en kunde heeft
“Truth or the nearest reasonable approach to it that is possible from what is observed, is the sole aim” (B.
Knight)
Het medisch specialisme waar specifieke medische kennis en kunde wordt aangewend voor
waarheidsvinding.
~ openbaar (maar geheim van onderzoek). De ‘openbaarheid van het onderzoek’ mist in de term
gerechtelijke geneeskunde. bv huisarts is medisch geheim, en dat staat haaks op de forensische
geneeskunde. hier is het doel om uiteindelijk de bevindingen openbaar te maken.
UITOEFENING
NEDERLAND:
‐ Forensisch patholoog (heeft pathologie gestudeerd na gnk, die komt vaak ook niet ter plaatse, maar
doet wel autopsies! Niet evident.) ≠ Forensisch arts (heeft geen kennis en kunde van het uitvoeren van
autopsies. Het is moeilijk om uitwendig conclusies te kunnen trekken)
8
, ‐ Splitsing tussen uitwendige lijkschouwing ter plaatse en autopsie. Het is logischer om dit te
combineren in 1 functie/arts, zoals in belgie.
BELGIË:
‐ Sinds 2002: Opleiding arts-specialist in de gerechtelijke geneeskunde
‐ Basisarts (6 jaar) + Universitaire specialisatie (5 jaar):
o Master in de specialistische Geneeskunde (180 stp)
o 1,5 jaar Pathologische ontleedkunde
o 3,5 jaar Gerechtelijke geneeskunde
o 60 stp. Expertisegeneeskunde.
‐ Erkenning door FOD Volksgezondheid en FOD Justitie
TAAKOMSCHRIJVING
- Forensische pathologie (postmortaal onderzoek)
o Onderzoek van de death scene
o Uitwendige lijkschouwing
o Autopsie
- Forensische kliniek
o Forensisch medisch onderzoek slachtoffers en daders
o Evaluatie menselijke (slachtoffer) schade → beinvloedt de straf
o Medische rijgeschiktheidsonderzoeken.
- Medische expertises:
o Studie medische dossiers: geschiedenis van het slachtoffer kan bijdragen aan ophelderen van
doodsoorzaak/situatie. Ook voor onder zoek in testamenten kan het nuttig zijn. Voorbeeld: vrouw
heeft opeens alles in bezit wat in het testament staat. Was de man bewust tijdens het akkoord
o Beoordelen medisch handelen van artsen: bij een zorgvuldigend handelend persoon gaat men
ervan uit die zijn werk met zorgvuldigheid doet en niet sloridgheid. wanneer iemand bbij bv een
arts overlijdt, gaat met er niet van uit dat dit komt doorhet handelen van de arts, maar van de
toestand van de patient zelf
o Adviesverlening (bv. wedersamenstellingen: naspelen van de feiten door dader (en slachtoffer),
om dit te vergelijken met de feiten
FORENSISCHE PSYCHIATRIE
- Evaluatie geestelijke gezondheid (op daders en slachtoffers): zijn er persoonlijkheidsstructuren die het
gedrag kan verklaren? Bv persoonlijkheidsstoornissen.
- Psychische schadebepaling: de mentale gevolg (trauma, PTSS) op het slachtoffer
- Evaluatie toerekeningsvatbaarheid: België = ‘alles of niets’
o ofwel je bent toerekeningsvatbaar, ofwel totaal niet. Toerekeningsvatbaarheid = als je in een
geestestoestand staat dat je niet weet wat je deed, kan je ook niet staande gehouden worden voor
de gevolgen die het heeft. OF onweerstaanbare dwang. In het nieuw strafwetboek gaan die 2
gescheiden worden. Het tweede is nml meer een interpretatie van de volksjury. Die toekenning
van toerekeningsvatbaarheid is een belangrijke beslissing van de psychiater.
o Art. 71 Sw: Er is geen misdrijf wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het tijdstip van de
feiten leed aan een geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeft
9
