SOCIALE PSYCHOLOGIE
1. Wat is sociale psychologie?
The ‘’dancing plague / dancing mania’’ (16de eeuw, Straatsburg)
- Vrouw danst op straat & kan niet stoppen + anderen dansen mee ook besmet met de
dansziekte
- Verklaringen:
- bezeten door duivel, epilepsie en vergiftiging
- meest plausibele verklaring sociale psychologie
- dansplaag kwam voor in moeilijke maatschappelijke omstandigheden (armoede,
honger) meer stress grotere kans op psych aandoeningen
- massahysterie + hypochondrie (angst) verklaart besmetting
andere beïnvloeden mij = sociale beïnvloeding = sociale psychologie
1.1. Studieobject & definitie van de sociale psychologie
- Materiële object = gedrag
- Invloed van andere op het gedrag van individu
- Observeerbaar – subtiel
- Bewust – onbewuste
- Formele object = wetmatigheden
- verklaren en begrijpen van wetmatigheden (Erklären en verstehen)
De overlapping tss algemene
psychologie en sociologie = sociale
psychologie
DEF: sociale psychologie: Sociale psychologie is een studie die tracht te begrijpen, verklaren en
voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van individuen beïnvloed worden door de
waargenomen, ingebeelde of impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen."
- Doel, individu, het sociale, het subjectieve (= soms realiteit, soms ingebeeld)
1.2. Geschiedenis van de sociale psychologie
Oudheid
Plato: streeft eigenbelang na in zijn relaties met andere
Aristoteles: mens is een gemeenschapswezen
Einde 19de eeuw- Begin 20e eeuw
Eerste stappen sociale psychologie
- N. Triplett: fietsonderzoek
- Waarom fietsen mensen sneller in groep?
- G. Le Bon: collectieve geest
- Leerling van freud
, - Collectieve geest = een hypnose toestand waarbij een groep dezelfde geest deelt
- G. Tarde: imitatie en contra-imitatie
Voor WOII
Zoektocht naar eigen identiteit
- Definitie sociale psychologie = sociale beïnvloeding (Allport, 1924)
- Thema’s: sociale waarneming en attitudes
- Sociometrie = interpersoonlijke relaties in kaart brengen (cfr. sociologie)
Na WOII + Koude Oorlog
Bloei in interesse sociale psychologie vanuit WOII ‘’hoe kunnen mensen zo iets doen tegen
elkaar?
- Thema’s vanuit oorlogsvoering en rassenhaat: leiderschap, gehoorzaamheid, groepsdruk
(im)moreel gedrag, vooroordelen, enz.
- VS
2de helft 20e eeuw
- Brede publiek aanspreken met populaire thema’s zoals:
- Experimenten
- Festinger: sektes
Bv. D. Morris: De naakte aap, De mensentuin
1.3. Het belang van ons sociale leven
Vanuit de lockdown in de coronacrisis: nood van ons sociale leven belangrijk is
1.3.1 Sociale behoeften en huidhonger
- Gevolgen voor algemeen welbevinden
- Verhoogd aantal oproepen bij Tele-Onthaal
- Angst en eenzaamheid
- Meer relationele problemen
- Online alternatieven
- Zoom fatigue = mentale uitputtingen door zoom meetings
door: meer inplannen (online dus makkelijk), je moet altijd naar jezelf kijken, non-verbale
context gaat verloren vermoeiend om te interpreteren, schermen staan zeer zichtbij
‘’fysieke’’ grens is overschreden
- Lichamelijk contact
= sociale behoefte
- Knuffelcontact huidhonger
- Neurologisch:
- Insula = deel van onze hersenen waar de link gemaakt word tussen sociaal contact met
positieve en negatieve gevoelens
- Oxytocine = knuffelhormoon (band tussen moeder en kind versterkt)
- Positief effect op mentaal en fysiek welbevinden
- Grotsyndroom
- Na lange periode van beperkt sociaal contact
- Vergelijking: daglicht dat pijn doet na verblijf in donkere grot
- Moeite met terug te integreren in de sociale wereld
- Verklaringen:
, - Mens = gewoontedier (routines)
- Angst voor besmetting
1.3.2 Sociale verbondenheid in motivatietheorieën
Theorie van Maslov
Nadruk op nood aan sociale contacten
- Niet universeel
- Wel hiërarchie
Zelf-determinatietheorie van E. Deci en R.
Ryan
Competentie
3 belangrijke voorwaarden (= 3 basisbehoeften) van intrinsieke motivatie
Relationele - Autonomie: dingen zelf doen
Autonomie verbondenhe
id - Competentie: wat je kan doen
- Relationele verbondenheid: Je neemt
de waarden van je vrienden deels
Psychologisch
e groei en over
welbevinden
- Universeel
- Geen hiërarchie
1.3.3 Introversie, verlegenheid en schaamte
- Introversie (= je KIEST ervoor om alleen te zijn
- Persoonlijkheidskenmerk die ons maakt tot wie we zijn: introversie – extraversie
- Behoefte aan alleen-zijn en privacy = keuze
- Verlgegenheid (= je kiest NIET om alleen te zijn)
- Wordt ervaren als last of hindernis
- Gevoelens van stress, onzekerheid en angst
- Beperkt in mogelijkheden
- Schaamte
- Geen persoonlijkheidskenmerk
- Een tijdelijke emotie verbonden aan een gedrag of kenmerk en vaak samenhangt met
gevoelens van schuld of angst om geëvalueerd te worden
- Dunne grens met verlegenheid
- Schuldgevoel vormt het verschil met verlegenheid en introversie = leidraad voor moreel
gedrag
wat wel nog doen? Wat niet moet doen? Ik voel schaamte, dit ga ik de volgende keer niet
meer doen
- Plaatsvervangende schaamte (= je gaat je schamen in de plaats van de ander)
1.3.4 Empathie en spiegelneuronen
Voorwaarden voor een harmonieus functionerende maatschappij
, DEF: Empathisch vermogen: zich kunnen inleven in de ander, zich kunnen verplaatsen in de
schoenen van de ander en proberen te begrijpen hoe de ander zich voelt en waarom hij bepaald
gedrag stelt
1. Regels en gedragsvoorschriften
heb je empatisch vermogen voor nodig
- Attitude (wil om de perspectief van de ander in te nemen)
- Vaardigheid (in staat zijn om de perspectief van de ander in te nemen)
- Emotionele Intelligentie (Goleman)
- Kennis van de eigen emoties
- Onderkennen van de emoties van de ander
- Reguleren van emoties
- Mogelijkheid om zichzelf te motiveren
- Gepast omgaan met anderen in sociale relaties
- Verschilt per persoon
Oorzaken empathie als vaardigheid (waarom verschil):
- Nurture: opvoeding en ervaringen
- Nature: prefrontale cortex: persoonlijkheid, moreel besef, inschattingsvermogen én
spiegelneuronen
- Spiegerneuronen in perfrontale cortex: zelf handeling voorstellen handeling zien of
emotionele expressie zien zenuwimpulsen worden opgewekt gedrag van andere
mentaal overnemen
Basis voor sociaal contact en empathisch vermogen want zorgen voor inleven en
medeleven
- We hebben een moreel kompas sinds babytijd natuurlijke (aangeboren) voorkeur voor
het goede + afkeer voor het vreemde en onbekende
- Empathie is een zaklamp die we schijnen op onze betrouwde personen de rest valt in het
donker / buiten het licht krijgt geen empathie empathie is beperkt Is er nood aan meer
empathie
- Nee, temper je empathie, trian je compassie (Bregman)
je gaat compassie (meeeleven) hebben met iemand MAAR geen empathie (inleven),
zodat je in staat bent om in actie te schieten (= knuffel)
1.4. Werkwijze van de sociale psychologie
1.4.1 Drie dimensies
- Breedte- dimensie
- Enerzijds: verschillende thema’s
- Anderzijds: breed mogelijke steekproeven
vaak goedkope proefpersonen (klein geld beloning) alleen gunstig voor financieel
moeilijk
- Diepte-dimensie: zo diep mogelijk ‘’graven’’
- Niet alleen verklaren, ook begrijpen
- Diepte-psychologie Freud, Black Box, gedachten
- Hoogte-dimensie: conclusies opbouwen
- Moet in de hoogte opgebouwd worden, veel observaties, veel conclusies, veel hypothese
etc
1. Wat is sociale psychologie?
The ‘’dancing plague / dancing mania’’ (16de eeuw, Straatsburg)
- Vrouw danst op straat & kan niet stoppen + anderen dansen mee ook besmet met de
dansziekte
- Verklaringen:
- bezeten door duivel, epilepsie en vergiftiging
- meest plausibele verklaring sociale psychologie
- dansplaag kwam voor in moeilijke maatschappelijke omstandigheden (armoede,
honger) meer stress grotere kans op psych aandoeningen
- massahysterie + hypochondrie (angst) verklaart besmetting
andere beïnvloeden mij = sociale beïnvloeding = sociale psychologie
1.1. Studieobject & definitie van de sociale psychologie
- Materiële object = gedrag
- Invloed van andere op het gedrag van individu
- Observeerbaar – subtiel
- Bewust – onbewuste
- Formele object = wetmatigheden
- verklaren en begrijpen van wetmatigheden (Erklären en verstehen)
De overlapping tss algemene
psychologie en sociologie = sociale
psychologie
DEF: sociale psychologie: Sociale psychologie is een studie die tracht te begrijpen, verklaren en
voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van individuen beïnvloed worden door de
waargenomen, ingebeelde of impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen."
- Doel, individu, het sociale, het subjectieve (= soms realiteit, soms ingebeeld)
1.2. Geschiedenis van de sociale psychologie
Oudheid
Plato: streeft eigenbelang na in zijn relaties met andere
Aristoteles: mens is een gemeenschapswezen
Einde 19de eeuw- Begin 20e eeuw
Eerste stappen sociale psychologie
- N. Triplett: fietsonderzoek
- Waarom fietsen mensen sneller in groep?
- G. Le Bon: collectieve geest
- Leerling van freud
, - Collectieve geest = een hypnose toestand waarbij een groep dezelfde geest deelt
- G. Tarde: imitatie en contra-imitatie
Voor WOII
Zoektocht naar eigen identiteit
- Definitie sociale psychologie = sociale beïnvloeding (Allport, 1924)
- Thema’s: sociale waarneming en attitudes
- Sociometrie = interpersoonlijke relaties in kaart brengen (cfr. sociologie)
Na WOII + Koude Oorlog
Bloei in interesse sociale psychologie vanuit WOII ‘’hoe kunnen mensen zo iets doen tegen
elkaar?
- Thema’s vanuit oorlogsvoering en rassenhaat: leiderschap, gehoorzaamheid, groepsdruk
(im)moreel gedrag, vooroordelen, enz.
- VS
2de helft 20e eeuw
- Brede publiek aanspreken met populaire thema’s zoals:
- Experimenten
- Festinger: sektes
Bv. D. Morris: De naakte aap, De mensentuin
1.3. Het belang van ons sociale leven
Vanuit de lockdown in de coronacrisis: nood van ons sociale leven belangrijk is
1.3.1 Sociale behoeften en huidhonger
- Gevolgen voor algemeen welbevinden
- Verhoogd aantal oproepen bij Tele-Onthaal
- Angst en eenzaamheid
- Meer relationele problemen
- Online alternatieven
- Zoom fatigue = mentale uitputtingen door zoom meetings
door: meer inplannen (online dus makkelijk), je moet altijd naar jezelf kijken, non-verbale
context gaat verloren vermoeiend om te interpreteren, schermen staan zeer zichtbij
‘’fysieke’’ grens is overschreden
- Lichamelijk contact
= sociale behoefte
- Knuffelcontact huidhonger
- Neurologisch:
- Insula = deel van onze hersenen waar de link gemaakt word tussen sociaal contact met
positieve en negatieve gevoelens
- Oxytocine = knuffelhormoon (band tussen moeder en kind versterkt)
- Positief effect op mentaal en fysiek welbevinden
- Grotsyndroom
- Na lange periode van beperkt sociaal contact
- Vergelijking: daglicht dat pijn doet na verblijf in donkere grot
- Moeite met terug te integreren in de sociale wereld
- Verklaringen:
, - Mens = gewoontedier (routines)
- Angst voor besmetting
1.3.2 Sociale verbondenheid in motivatietheorieën
Theorie van Maslov
Nadruk op nood aan sociale contacten
- Niet universeel
- Wel hiërarchie
Zelf-determinatietheorie van E. Deci en R.
Ryan
Competentie
3 belangrijke voorwaarden (= 3 basisbehoeften) van intrinsieke motivatie
Relationele - Autonomie: dingen zelf doen
Autonomie verbondenhe
id - Competentie: wat je kan doen
- Relationele verbondenheid: Je neemt
de waarden van je vrienden deels
Psychologisch
e groei en over
welbevinden
- Universeel
- Geen hiërarchie
1.3.3 Introversie, verlegenheid en schaamte
- Introversie (= je KIEST ervoor om alleen te zijn
- Persoonlijkheidskenmerk die ons maakt tot wie we zijn: introversie – extraversie
- Behoefte aan alleen-zijn en privacy = keuze
- Verlgegenheid (= je kiest NIET om alleen te zijn)
- Wordt ervaren als last of hindernis
- Gevoelens van stress, onzekerheid en angst
- Beperkt in mogelijkheden
- Schaamte
- Geen persoonlijkheidskenmerk
- Een tijdelijke emotie verbonden aan een gedrag of kenmerk en vaak samenhangt met
gevoelens van schuld of angst om geëvalueerd te worden
- Dunne grens met verlegenheid
- Schuldgevoel vormt het verschil met verlegenheid en introversie = leidraad voor moreel
gedrag
wat wel nog doen? Wat niet moet doen? Ik voel schaamte, dit ga ik de volgende keer niet
meer doen
- Plaatsvervangende schaamte (= je gaat je schamen in de plaats van de ander)
1.3.4 Empathie en spiegelneuronen
Voorwaarden voor een harmonieus functionerende maatschappij
, DEF: Empathisch vermogen: zich kunnen inleven in de ander, zich kunnen verplaatsen in de
schoenen van de ander en proberen te begrijpen hoe de ander zich voelt en waarom hij bepaald
gedrag stelt
1. Regels en gedragsvoorschriften
heb je empatisch vermogen voor nodig
- Attitude (wil om de perspectief van de ander in te nemen)
- Vaardigheid (in staat zijn om de perspectief van de ander in te nemen)
- Emotionele Intelligentie (Goleman)
- Kennis van de eigen emoties
- Onderkennen van de emoties van de ander
- Reguleren van emoties
- Mogelijkheid om zichzelf te motiveren
- Gepast omgaan met anderen in sociale relaties
- Verschilt per persoon
Oorzaken empathie als vaardigheid (waarom verschil):
- Nurture: opvoeding en ervaringen
- Nature: prefrontale cortex: persoonlijkheid, moreel besef, inschattingsvermogen én
spiegelneuronen
- Spiegerneuronen in perfrontale cortex: zelf handeling voorstellen handeling zien of
emotionele expressie zien zenuwimpulsen worden opgewekt gedrag van andere
mentaal overnemen
Basis voor sociaal contact en empathisch vermogen want zorgen voor inleven en
medeleven
- We hebben een moreel kompas sinds babytijd natuurlijke (aangeboren) voorkeur voor
het goede + afkeer voor het vreemde en onbekende
- Empathie is een zaklamp die we schijnen op onze betrouwde personen de rest valt in het
donker / buiten het licht krijgt geen empathie empathie is beperkt Is er nood aan meer
empathie
- Nee, temper je empathie, trian je compassie (Bregman)
je gaat compassie (meeeleven) hebben met iemand MAAR geen empathie (inleven),
zodat je in staat bent om in actie te schieten (= knuffel)
1.4. Werkwijze van de sociale psychologie
1.4.1 Drie dimensies
- Breedte- dimensie
- Enerzijds: verschillende thema’s
- Anderzijds: breed mogelijke steekproeven
vaak goedkope proefpersonen (klein geld beloning) alleen gunstig voor financieel
moeilijk
- Diepte-dimensie: zo diep mogelijk ‘’graven’’
- Niet alleen verklaren, ook begrijpen
- Diepte-psychologie Freud, Black Box, gedachten
- Hoogte-dimensie: conclusies opbouwen
- Moet in de hoogte opgebouwd worden, veel observaties, veel conclusies, veel hypothese
etc
