Inleiding
1. Probleemstelling (inleiding, gewoon lezen)
• Melkveehouder
o 232 melkkoeien, gemiddelde productie 9400kg melk / 305 dagen
• Problemen
o Dystocie en abortus
o Nageboorte, endometritis
o Tegenvallende productie
o Lebmaagverplaatsingen
• Waar kan dit aan liggen?
• Analyse droogstandrantsoen
o TMR (totale mix rantsoen – alle componenten in) van graskuil, maïskuil, stro,
droogstandsmineralen, transitiebrok laatste 2 weken
o 10.8% ruw eiwit in far off = veel te laag
o Natte graskuil gebruikt: heel hoog in K en onsmakelijk
-> remt voederopname -> te weinig E om melk te produceren
• Aanpassingen
o Pakken droog en weinig bemest gras ipv graskuil
o Eiwit in basisvoer opgetrokken tot 12.5% RE met soja/raap
• Verbeterde aanpassing pens aan nieuw rantsoen
• Verbeterde productie tijdens opstart
• Verminderde incidentie transitieziekten
• Case 1
o Newfoundlandpuppy, 8 weken oud
o Fokker gelooft sterk in vleesvoeding en adviseert dit ook aan nieuwe baasjes
▪ Hij heeft een voedingsadvies meegegeven
o Eigenares vraagt je om advies
• Case 2
o Puppy moet dagelijks een eetlepel supplement bijkrijgen: Grizzly Salmon Oil
o Bevat omega-3 VZ
▪ Mooiere vacht
▪ Beter humeur
▪ Betere hartwerking
▪ Slimmere hond
,2. Inleiding
• Expansie in wetenschappelijke informatie
• Expansie in markt diervoeders en additieven
o Productiedieren
o Gezelschapsdieren
• Practicus/clinicus moet zijn positie bewaken
o Concurrentie van adviseurs, deskundigen
o Moderne ondernemer omringt zich met de beste adviseurs
o Overheersen van anekdotiek en buikgevoel
• Doel
o Nuchtere en wetenschappelijk gefundeerde blik
o Inzichten in SS / nutritionele behoeften
▪ Algemeen
▪ Specifiek
o Inzichten in eigenschappen van voedermiddelen
• Diervoeding verandert mee met dieren
o Sterk toenemende eisen gesteld aan melkkoeien
o Ook bij andere diersoorten
▪ Sterk opgedreven groeicurve broilers
▪ Sterk opgedreven prestaties leghennen /
moederdieren
▪ Grote klemtoon op technische
kengetallen varken (werpindex,
worpgrootte…)
▪ Vertrengend wettelijk kader
• Toegelaten voeding, milieu,
antibioticagebruik
, • Diervoeding verandert mee met de mens
o Vb kat
▪ Kat die vegan was: bijna dood
o Vb hond
▪ Natuurlijk dieet: prooien
▪ Commercieel dieet: aanzienlijke hoeveelheid granen en groenten
▪ BARF voeding = biologically appropriate raw food
• Botten en rauwe voeding
3. Wat bereiken we met voeding
• Basisbehoeften van dier
• Prestaties beïnvloeden
• Beïnvloeden van het eindproduct
• Klinische diervoeding
• Milieu-aspect
Basisbehoeften van dier (voorkomen van deficiënties)
• Case: hoogdrachtig schaap op weide in het voorjaar
o Nood aan bijvoedering?
o Welke gevaren voor deficiënties?
• Stap 1: inschatten van behoeften
o Onderhoud
▪ Basaal metabolisme
▪ Thermoregulatie
▪ Beweging
o Dracht (hebben we hier extra eiwit enz voor nodig)
o Groei (is het dier nog in groei? -> andere behoeften)
o Lactatie (is het dier in lactatie? -> andere behoeften)
• Stap 2: inschatten van aanbod
• Dagelijkse behoefte drachtig schaap (75kg, tweeling, 4e maand)
o Onderhoud
▪ Metabool, grazen 13 MJ NE
o (groei) 126g DVE (darmverteerbaar eiwit)
o Dracht 9g Ca
• DMI (dry matter intake) op voorjaarsweide: 1.5kg DS
• Inhoud voorjaarsgras per kg DS
10.5 MJ energie (x1.5 gedaan doordat dier 1.5 binnenkrijgt)
o 6.9 MJ NE/kg DS
144g DVE
o 96g DVE/kg DS
8.5g Ca
o 5.6g Ca/kg DS
• Ga niet uit van tabel maar kijk naar conditie van de dieren en de weide
o Wat kan het gevolg zijn ve E-tekort bij drachtige schapen?
• Mineraaldeficiëntie
, • Hoeveel gedroogde bietenpulp moet je bijvoeren?
o Tekort van 2.5 MJ energie
o Bietenpulp bevat 937 VEM/kg product (VEM = voedereenheid melk)
▪ 1VEM = 6.9kJ NE (niet vanbuiten)
▪ 937 VEM – 6400 kJ NE – 6.4 MJ NE
▪ 2.5/6.4 – 400g bij te voeren
• Kan het schaap deze hoeveelheid opnemen?
Prestaties
• Casuïtiek
o Melkbedrijf met 118 melkkoeien
o Gemiddelde productei 9540kg melk / dier / jaar
o Veel problemen met opstart: diarree, lebmaagverplaatsingen, ondermaatse productie
Eindproduct
• Beïnvloeden vh eindproduct
o Bv: consument wenst hoger gehalte omega-3 vetzuren in melk
▪ Anti-inflammatoir, anti-carcinogeen, preventie hart- en vaatziekten, ….
o Beïnvloedbaar via voeding
▪ Hoe manipuleren via voeding?
▪ Consequenties voor het dier?
• Juridisch gezien
o Makkelijker om melk te produceren met extra mineralen, vitamines en andere
natuurlijk voorkomende ingrediënten, dan om melk te produceren met een zodanig
hoog percentage onverzadigde vetzuren dat het echt onderscheidend zou zijn
• FrieslandCampina kon niet verder gaan met productie van merkmelk op huidige wijze
o Gemiddelde % omega-3 en -6 vetzuren was te laag
• Voor echte voedingsclaim zouden veehouders nog meer Nutex en andere vetzuur-verhogende
ingrediënten moeten voeren dan nu
o Zou voerkosten flink verhogen en zou het wel goed zijn voor de koeien?
Klinische diervoeding
• Bv: ontwikkelen van een geschikt dieet voor hond met voedselallergie
o Zoeken naar alternatieve eiwitbronnen
• Bv: ontwikkelen van een geschikt dieet voor nierpatiënt
o Reductie P/N, voldoende water
• Bv: opstellen van een voerschema voor obese hond
o E, verzadigingswaarde
,Milieu-aspect
• Toekomst
o Schaalvergroting van productie zonder extra belasting vh milieu
▪ Gebalanceerde voeding hoort daar ook bij
o Beter benutten van eiwitfractie in voer
▪ - stikstofexcretie
o Beter benutten van fosfor in het voer
▪ - fosforexcretie
o Methaanuitstoot, ecologische voetafdruk van productie
o Oplossen van het ‘eiwitprobleem
4. Definities
• Voedsel/voeder
o Materiaal dat, na opname door het dier, verteerd en benut kan worden
o Voedsel is humaan, voeder is dierlijk
o Bv volledig samengesteld voeder voor vleesvarkens van 50-80kg
• Ingrediënt / voedermiddel
o Ingrediënt is humaan, voedermiddel dierlijk
o Substantie (samenstellende delen van een voeder) die wordt gebruikt voor bereiding
van voedsel/voeder en die in het eindproduct aanwezig is
o Bv graan
• Nutriënt
o Bestanddeel waaruit een voedermiddel bestaat
o Bv calcium, fosfor
• Mens -> DIEET
o Voedingsmiddelen -> nutriënten
o Vb: kaas – brood – tarwe
• Dier -> RANTSOEN
o Voedermiddelen -> nutriënten
o Vb: tarwe – soja – gras
• Voeder / voedermiddel definiëren / beschrijven
-> nutriënten bepalen/meten
o Labo
o Weende-analyse
, Weende-analyse
1. Algemeen
• Meest praktische en courrante kwantitatieve evaluatie van voedsel/voeder/ingrediënten
• Ontwikkeld in 1865 in Weende
• Bestanden
o Vocht
▪ Water, vluchtige zuren en basen
▪ Vluchtige zuren: kleine moleculen die snel vervluchtigen gaan mee in
vochtfractie bepaald worden
-> rekening mee houden
o Ruwas
▪ Minerale elementen
▪ Ruw want ruwe inschatting
o Ruweiwit
▪ Eiwitten, AZ, aminen, nitraten, N-bevattende glucosiden, - glucolipiden, B-
vitaminen, nucleïnezuren
▪ Eiwitanalyse gebaseerd op stikstofanalyse
-> N analyseren en vermenigvuldigen met een factor
o Ruwvet
▪ Vetten, oliën, wassen, organische zuren, pigmenten, sterolen, vit ADEK
o Ruwvezel
▪ Cellulose, hemicellulose, lignine
▪ RUW: hierbij gaan we een deel vd hemicellulose en lignine verliezen tijdens de
analyse -> heel ruwe inschatting van vezelfractie
o N-vrije extractstoffen of overige KHD
▪ Cellulose, hemicellulose, lignine, suikers, fructanen, zetmeel, pectines,
organische zuren, harsen, vitaminen, pigmenten..
▪ Suiker en zetmeel zit in dezelfde groep vd analyse als cellulose enzo
-> zetmeel en vezels behoren beide tot KHD, maar totaal andere
eigenschappen
• Suiker en zetmeel: E-leveranciers
• Vezel: bepaalt transitsnelheid -> darmgezondheid sturen
o Organisch: KHD, lipiden/vetten, eiwitten
o Ruwe as bepaling -> bepaalt de mineralen
1. Probleemstelling (inleiding, gewoon lezen)
• Melkveehouder
o 232 melkkoeien, gemiddelde productie 9400kg melk / 305 dagen
• Problemen
o Dystocie en abortus
o Nageboorte, endometritis
o Tegenvallende productie
o Lebmaagverplaatsingen
• Waar kan dit aan liggen?
• Analyse droogstandrantsoen
o TMR (totale mix rantsoen – alle componenten in) van graskuil, maïskuil, stro,
droogstandsmineralen, transitiebrok laatste 2 weken
o 10.8% ruw eiwit in far off = veel te laag
o Natte graskuil gebruikt: heel hoog in K en onsmakelijk
-> remt voederopname -> te weinig E om melk te produceren
• Aanpassingen
o Pakken droog en weinig bemest gras ipv graskuil
o Eiwit in basisvoer opgetrokken tot 12.5% RE met soja/raap
• Verbeterde aanpassing pens aan nieuw rantsoen
• Verbeterde productie tijdens opstart
• Verminderde incidentie transitieziekten
• Case 1
o Newfoundlandpuppy, 8 weken oud
o Fokker gelooft sterk in vleesvoeding en adviseert dit ook aan nieuwe baasjes
▪ Hij heeft een voedingsadvies meegegeven
o Eigenares vraagt je om advies
• Case 2
o Puppy moet dagelijks een eetlepel supplement bijkrijgen: Grizzly Salmon Oil
o Bevat omega-3 VZ
▪ Mooiere vacht
▪ Beter humeur
▪ Betere hartwerking
▪ Slimmere hond
,2. Inleiding
• Expansie in wetenschappelijke informatie
• Expansie in markt diervoeders en additieven
o Productiedieren
o Gezelschapsdieren
• Practicus/clinicus moet zijn positie bewaken
o Concurrentie van adviseurs, deskundigen
o Moderne ondernemer omringt zich met de beste adviseurs
o Overheersen van anekdotiek en buikgevoel
• Doel
o Nuchtere en wetenschappelijk gefundeerde blik
o Inzichten in SS / nutritionele behoeften
▪ Algemeen
▪ Specifiek
o Inzichten in eigenschappen van voedermiddelen
• Diervoeding verandert mee met dieren
o Sterk toenemende eisen gesteld aan melkkoeien
o Ook bij andere diersoorten
▪ Sterk opgedreven groeicurve broilers
▪ Sterk opgedreven prestaties leghennen /
moederdieren
▪ Grote klemtoon op technische
kengetallen varken (werpindex,
worpgrootte…)
▪ Vertrengend wettelijk kader
• Toegelaten voeding, milieu,
antibioticagebruik
, • Diervoeding verandert mee met de mens
o Vb kat
▪ Kat die vegan was: bijna dood
o Vb hond
▪ Natuurlijk dieet: prooien
▪ Commercieel dieet: aanzienlijke hoeveelheid granen en groenten
▪ BARF voeding = biologically appropriate raw food
• Botten en rauwe voeding
3. Wat bereiken we met voeding
• Basisbehoeften van dier
• Prestaties beïnvloeden
• Beïnvloeden van het eindproduct
• Klinische diervoeding
• Milieu-aspect
Basisbehoeften van dier (voorkomen van deficiënties)
• Case: hoogdrachtig schaap op weide in het voorjaar
o Nood aan bijvoedering?
o Welke gevaren voor deficiënties?
• Stap 1: inschatten van behoeften
o Onderhoud
▪ Basaal metabolisme
▪ Thermoregulatie
▪ Beweging
o Dracht (hebben we hier extra eiwit enz voor nodig)
o Groei (is het dier nog in groei? -> andere behoeften)
o Lactatie (is het dier in lactatie? -> andere behoeften)
• Stap 2: inschatten van aanbod
• Dagelijkse behoefte drachtig schaap (75kg, tweeling, 4e maand)
o Onderhoud
▪ Metabool, grazen 13 MJ NE
o (groei) 126g DVE (darmverteerbaar eiwit)
o Dracht 9g Ca
• DMI (dry matter intake) op voorjaarsweide: 1.5kg DS
• Inhoud voorjaarsgras per kg DS
10.5 MJ energie (x1.5 gedaan doordat dier 1.5 binnenkrijgt)
o 6.9 MJ NE/kg DS
144g DVE
o 96g DVE/kg DS
8.5g Ca
o 5.6g Ca/kg DS
• Ga niet uit van tabel maar kijk naar conditie van de dieren en de weide
o Wat kan het gevolg zijn ve E-tekort bij drachtige schapen?
• Mineraaldeficiëntie
, • Hoeveel gedroogde bietenpulp moet je bijvoeren?
o Tekort van 2.5 MJ energie
o Bietenpulp bevat 937 VEM/kg product (VEM = voedereenheid melk)
▪ 1VEM = 6.9kJ NE (niet vanbuiten)
▪ 937 VEM – 6400 kJ NE – 6.4 MJ NE
▪ 2.5/6.4 – 400g bij te voeren
• Kan het schaap deze hoeveelheid opnemen?
Prestaties
• Casuïtiek
o Melkbedrijf met 118 melkkoeien
o Gemiddelde productei 9540kg melk / dier / jaar
o Veel problemen met opstart: diarree, lebmaagverplaatsingen, ondermaatse productie
Eindproduct
• Beïnvloeden vh eindproduct
o Bv: consument wenst hoger gehalte omega-3 vetzuren in melk
▪ Anti-inflammatoir, anti-carcinogeen, preventie hart- en vaatziekten, ….
o Beïnvloedbaar via voeding
▪ Hoe manipuleren via voeding?
▪ Consequenties voor het dier?
• Juridisch gezien
o Makkelijker om melk te produceren met extra mineralen, vitamines en andere
natuurlijk voorkomende ingrediënten, dan om melk te produceren met een zodanig
hoog percentage onverzadigde vetzuren dat het echt onderscheidend zou zijn
• FrieslandCampina kon niet verder gaan met productie van merkmelk op huidige wijze
o Gemiddelde % omega-3 en -6 vetzuren was te laag
• Voor echte voedingsclaim zouden veehouders nog meer Nutex en andere vetzuur-verhogende
ingrediënten moeten voeren dan nu
o Zou voerkosten flink verhogen en zou het wel goed zijn voor de koeien?
Klinische diervoeding
• Bv: ontwikkelen van een geschikt dieet voor hond met voedselallergie
o Zoeken naar alternatieve eiwitbronnen
• Bv: ontwikkelen van een geschikt dieet voor nierpatiënt
o Reductie P/N, voldoende water
• Bv: opstellen van een voerschema voor obese hond
o E, verzadigingswaarde
,Milieu-aspect
• Toekomst
o Schaalvergroting van productie zonder extra belasting vh milieu
▪ Gebalanceerde voeding hoort daar ook bij
o Beter benutten van eiwitfractie in voer
▪ - stikstofexcretie
o Beter benutten van fosfor in het voer
▪ - fosforexcretie
o Methaanuitstoot, ecologische voetafdruk van productie
o Oplossen van het ‘eiwitprobleem
4. Definities
• Voedsel/voeder
o Materiaal dat, na opname door het dier, verteerd en benut kan worden
o Voedsel is humaan, voeder is dierlijk
o Bv volledig samengesteld voeder voor vleesvarkens van 50-80kg
• Ingrediënt / voedermiddel
o Ingrediënt is humaan, voedermiddel dierlijk
o Substantie (samenstellende delen van een voeder) die wordt gebruikt voor bereiding
van voedsel/voeder en die in het eindproduct aanwezig is
o Bv graan
• Nutriënt
o Bestanddeel waaruit een voedermiddel bestaat
o Bv calcium, fosfor
• Mens -> DIEET
o Voedingsmiddelen -> nutriënten
o Vb: kaas – brood – tarwe
• Dier -> RANTSOEN
o Voedermiddelen -> nutriënten
o Vb: tarwe – soja – gras
• Voeder / voedermiddel definiëren / beschrijven
-> nutriënten bepalen/meten
o Labo
o Weende-analyse
, Weende-analyse
1. Algemeen
• Meest praktische en courrante kwantitatieve evaluatie van voedsel/voeder/ingrediënten
• Ontwikkeld in 1865 in Weende
• Bestanden
o Vocht
▪ Water, vluchtige zuren en basen
▪ Vluchtige zuren: kleine moleculen die snel vervluchtigen gaan mee in
vochtfractie bepaald worden
-> rekening mee houden
o Ruwas
▪ Minerale elementen
▪ Ruw want ruwe inschatting
o Ruweiwit
▪ Eiwitten, AZ, aminen, nitraten, N-bevattende glucosiden, - glucolipiden, B-
vitaminen, nucleïnezuren
▪ Eiwitanalyse gebaseerd op stikstofanalyse
-> N analyseren en vermenigvuldigen met een factor
o Ruwvet
▪ Vetten, oliën, wassen, organische zuren, pigmenten, sterolen, vit ADEK
o Ruwvezel
▪ Cellulose, hemicellulose, lignine
▪ RUW: hierbij gaan we een deel vd hemicellulose en lignine verliezen tijdens de
analyse -> heel ruwe inschatting van vezelfractie
o N-vrije extractstoffen of overige KHD
▪ Cellulose, hemicellulose, lignine, suikers, fructanen, zetmeel, pectines,
organische zuren, harsen, vitaminen, pigmenten..
▪ Suiker en zetmeel zit in dezelfde groep vd analyse als cellulose enzo
-> zetmeel en vezels behoren beide tot KHD, maar totaal andere
eigenschappen
• Suiker en zetmeel: E-leveranciers
• Vezel: bepaalt transitsnelheid -> darmgezondheid sturen
o Organisch: KHD, lipiden/vetten, eiwitten
o Ruwe as bepaling -> bepaalt de mineralen
