Taak 2 Leerdoelen
Probleemstelling: Wat zijn sociaaleconomische gezondheidsverschillen?
1. Wat is SES en hoe meet je het?
Sociaaleconomische status, hieronder vallen factoren zoals; inkomen, opleidingsniveau en
sociale positie/ beroepsstatus.
Het is een fundamentele determinant van gezondheid, het beïnvloedt gedrag, leefomgeving,
stressniveaus etc.
Effecten:
- Slechte huisvesting – blootstelling aan lood, cognitieve en fysieke schade
- Geweld en alcoholbeschikbaarheid – verhoogd risico op trauma en risicogedrag
- Slechte werkomstandigheden – stress, ziekteverspreiding door geen mogelijkheid voor
ziekteverlof
- Slechte buurtvoorzieningen – ongezonde voeding, weinig beweging, chronische ziekten
- Chronische stress in jeugd – slechtere cognitieve ontwikkeling en gezondheid op latere
leeftijd
- Allostatische belasting – biologische slijtage door langdurige stress
Invloeden:
- Gezondheid gerelateerd gedrag, roken, voeding, beweging
- Leefomgeving, huisvesting, vervuiling, veiligheid
- Psychosociale stress en controleverlies
- Biologische mechanismen, zoals epigenetica
Metingen:
- Individuele indicatoren, dit zijn losstaande factoren zoals inkomen of opleidingsniveau
- Combinatie van indicatoren, een samengestelde SES-score
- Gebruik van standaard vragenlijsten, zoals BRFSS, NSCH
- Shaver artikel voor meer metingen
SES meten op een bepaald moment, maar ook belangrijk dat je dit dan voortzet en vooruitgang/
verloop ziet, anders is het een momentopname.
Hoe hoger de sociale positie hoe beter de gezondheid.
(The Social Determinants of Health: It’s Time to Consider the Causes of the Causes)
2. Wat zijn de sociaaleconomische gezondheidsverschillen?
Gezondheidsuitkomsten verschillen tussen mensen met een lage- en hoge SES. Dit is te zien in
de levensverwachting, kinder-mortaliteit, chronische ziekten, functionele beperkingen.
Belangrijk dat er onderzoek gedaan blijft worden, want constante veranderingen door bv. Beleid.
De gezondheid verbetert met een stijgende SES, de socioeconomische gradiënt genoemd. De
sociaaleconomische gezondheidsverschillen blijven bestaan, ondanks toegang tot medische
zorg. Medische zorg is dus niet genoeg om deze verschillen op te heffen.
, Gezondheidsverschillen is de algemene term en gezondheidsongelijkheid komt door
samenleving en visie over wat rechtvaardig is, is een ervaring.
(The Social Determinants of Health: It’s Time to Consider the Causes of the Causes)
Ontwikkelingen in gezondheidsverschillen in NL:
- 5 jaar levensverwachting verschil tussen laag en hoog opgeleiden
- Veel verschil in opleidingsniveau wie er rookt, laagopgeleiden meer maar dit is ook
gedaald
- Verschil in overgewicht naar opleiding, laagopgeleiden hebben vaker overgewicht
- Ook verschillen in minder goed ervaren gezondheid
- Chronische ziekten
- Buurtkenmerken:
o Grote steden en krimpregio’s zijn minder gezond
o Vooral in stad vaker psychische klachten
o Eenzaamheid komt vaker voor in grote steden
o Inwoners van de randstad bezoeken vaker de huisarts
o Iedere regio heeft eigen leefstijlprobleem
(VTV-2024)
3. Welke invloed hebben contextuele ontwikkelingen (demografie, economie en sociaal-
cultureel)?
Demografische factoren:
- Leeftijd speelt een rol in hoe sociaaleconomische factoren gezondheid beïnvloeden
o Bij ouderen vlakt de SES-gradiënt vaak af, maar wel duidelijke verschillen in
functionele beperkingen
o Onder de 5 jaar zijn kinderen extra gevoelig voor negatieve invloeden zoals
armoede en stress. Houdt dit aan, chronische ziekten op latere leeftijd
o Vergrijzing
o Meer chronische ziekten
o Hogere zorgvraag
- Migranten
o Toegang zorg moeilijk door de taal kan leiden tot grotere verschillen
Economische factoren:
- Lagere inkomensgroepen hebben een slechtere gezondheid, hogere sterfte en meer
chronische aandoeningen
- Economische onzekerheid verhoogt stress, minder toegang tot gezonde voeding, veilige
huisvesting en medische zorg
o In landen waar basisbehoeften door de staat worden gegarandeerd, is de
negatieve impact van laag inkomen op de gezondheid kleiner
o Minder sociale stigma rond armoede kan gezondheid beschermen
o Goede economie, baanzekerheid en goed inkomen. Kan ook leiden tot meer
verschillen hoge status hebben hier voordeel van en lage nadeel.
Sociaal-culturele factoren
- Opleiding
o Gezondheidskennis, coping vaardigheden, probleemoplossend vermogen
Probleemstelling: Wat zijn sociaaleconomische gezondheidsverschillen?
1. Wat is SES en hoe meet je het?
Sociaaleconomische status, hieronder vallen factoren zoals; inkomen, opleidingsniveau en
sociale positie/ beroepsstatus.
Het is een fundamentele determinant van gezondheid, het beïnvloedt gedrag, leefomgeving,
stressniveaus etc.
Effecten:
- Slechte huisvesting – blootstelling aan lood, cognitieve en fysieke schade
- Geweld en alcoholbeschikbaarheid – verhoogd risico op trauma en risicogedrag
- Slechte werkomstandigheden – stress, ziekteverspreiding door geen mogelijkheid voor
ziekteverlof
- Slechte buurtvoorzieningen – ongezonde voeding, weinig beweging, chronische ziekten
- Chronische stress in jeugd – slechtere cognitieve ontwikkeling en gezondheid op latere
leeftijd
- Allostatische belasting – biologische slijtage door langdurige stress
Invloeden:
- Gezondheid gerelateerd gedrag, roken, voeding, beweging
- Leefomgeving, huisvesting, vervuiling, veiligheid
- Psychosociale stress en controleverlies
- Biologische mechanismen, zoals epigenetica
Metingen:
- Individuele indicatoren, dit zijn losstaande factoren zoals inkomen of opleidingsniveau
- Combinatie van indicatoren, een samengestelde SES-score
- Gebruik van standaard vragenlijsten, zoals BRFSS, NSCH
- Shaver artikel voor meer metingen
SES meten op een bepaald moment, maar ook belangrijk dat je dit dan voortzet en vooruitgang/
verloop ziet, anders is het een momentopname.
Hoe hoger de sociale positie hoe beter de gezondheid.
(The Social Determinants of Health: It’s Time to Consider the Causes of the Causes)
2. Wat zijn de sociaaleconomische gezondheidsverschillen?
Gezondheidsuitkomsten verschillen tussen mensen met een lage- en hoge SES. Dit is te zien in
de levensverwachting, kinder-mortaliteit, chronische ziekten, functionele beperkingen.
Belangrijk dat er onderzoek gedaan blijft worden, want constante veranderingen door bv. Beleid.
De gezondheid verbetert met een stijgende SES, de socioeconomische gradiënt genoemd. De
sociaaleconomische gezondheidsverschillen blijven bestaan, ondanks toegang tot medische
zorg. Medische zorg is dus niet genoeg om deze verschillen op te heffen.
, Gezondheidsverschillen is de algemene term en gezondheidsongelijkheid komt door
samenleving en visie over wat rechtvaardig is, is een ervaring.
(The Social Determinants of Health: It’s Time to Consider the Causes of the Causes)
Ontwikkelingen in gezondheidsverschillen in NL:
- 5 jaar levensverwachting verschil tussen laag en hoog opgeleiden
- Veel verschil in opleidingsniveau wie er rookt, laagopgeleiden meer maar dit is ook
gedaald
- Verschil in overgewicht naar opleiding, laagopgeleiden hebben vaker overgewicht
- Ook verschillen in minder goed ervaren gezondheid
- Chronische ziekten
- Buurtkenmerken:
o Grote steden en krimpregio’s zijn minder gezond
o Vooral in stad vaker psychische klachten
o Eenzaamheid komt vaker voor in grote steden
o Inwoners van de randstad bezoeken vaker de huisarts
o Iedere regio heeft eigen leefstijlprobleem
(VTV-2024)
3. Welke invloed hebben contextuele ontwikkelingen (demografie, economie en sociaal-
cultureel)?
Demografische factoren:
- Leeftijd speelt een rol in hoe sociaaleconomische factoren gezondheid beïnvloeden
o Bij ouderen vlakt de SES-gradiënt vaak af, maar wel duidelijke verschillen in
functionele beperkingen
o Onder de 5 jaar zijn kinderen extra gevoelig voor negatieve invloeden zoals
armoede en stress. Houdt dit aan, chronische ziekten op latere leeftijd
o Vergrijzing
o Meer chronische ziekten
o Hogere zorgvraag
- Migranten
o Toegang zorg moeilijk door de taal kan leiden tot grotere verschillen
Economische factoren:
- Lagere inkomensgroepen hebben een slechtere gezondheid, hogere sterfte en meer
chronische aandoeningen
- Economische onzekerheid verhoogt stress, minder toegang tot gezonde voeding, veilige
huisvesting en medische zorg
o In landen waar basisbehoeften door de staat worden gegarandeerd, is de
negatieve impact van laag inkomen op de gezondheid kleiner
o Minder sociale stigma rond armoede kan gezondheid beschermen
o Goede economie, baanzekerheid en goed inkomen. Kan ook leiden tot meer
verschillen hoge status hebben hier voordeel van en lage nadeel.
Sociaal-culturele factoren
- Opleiding
o Gezondheidskennis, coping vaardigheden, probleemoplossend vermogen
