Samenvatting desinfectie en sterilisatie - Algemene microbiologie Farmacie

Controle van MO buiten het lichaam
 Sterilisatie is het vernietigen of verwijderen van alle micro-organismen, inclusief
sporen.
 Desinfectie is het vernietigen, verwijderen of inhiberen van vegetatieve cellen op
levenloze voorwerpen. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan op oppervlakken.
 Antisepsis is het vernietigen of inhiberen van vegetatieve cellen op levende weefsels.
Dit wordt bijvoorbeeld gedaan op de huid.
 Vegetatieve kiemen zijn gewone cellen en dus geen sporen. Sporen zijn
overlevingsstructuren die gevormd worden door sommige bacteriën omdat deze een
grotere kans geven op voortplanting.


10.1. Kinetiek van afsterving: de death rate
Voor we beginnen met beschrijving van de methoden spreken we eerst over de kinetiek van
het afsterven van bacteriën en andere micro-organismen; we spreken dus over het tempo
waarop microbiële populaties achteruit gaan. Dit proces is exponentieel: elke minuut sterft
90% van de populatie af. Wanneer we beginnen van een heel groot rond getal (bijvoorbeeld
één miljoen, zoals in de tabel) dan komen we na bepaalde tijd uit op één cel.




Wanneer we kijken naar de log-schaal zien we een rechte lijn doorheen de tijd. We spreken
steeds van de decimale reductietijd, de tijd nodig om 90% van de populatie af te doden.
Deze tijd is niet willekeurig, deze hangt af van de concentratie van het product en de
contacttijd met de populatie. Sommige producten zijn actiever dan andere en zullen
daardoor een kortere reductietijd hebben. Een andere belangrijke zaak is dat het langer
duurt om een grotere populatie af te doden dan een kleinere populatie (wat natuurlijk
logisch is: als we vertrekken van een kleiner aantal micro-organismen komen we sneller bij
de 0 dan bij een groot aantal). De tijd om de populatie te doden hangt dus steeds af van de
volledige populatie.




1

, 10.2.1. Stoomsterilisatie
Deze methode gebruikt een zeer hoge temperatuur om macromoleculen zoals eiwitten en
DNA te denatureren, waardoor de micro-organismen afsterven. Een voorbeeld hierbij is
autoclaveren, waarbij men verzadigde waterdamp gebruikt van 121°C onder een druk van
2 atmosfeer. We zien een aantal voorbeelden op de afbeeldingen hieronder: bij gebruik van
stoom met een temperatuur van 50°C is de reductietijd 40 minuten, terwijl deze ongeveer 3
minuten is bij een temperatuur van 70°C. Men gebruikt steeds verzadigde stoom, wat
betekent dat er een maximale hoeveelheid van niet-gecondenseerd water aanwezig is. Een
belangrijke opmerking bij deze techniek is dat niet alle micro-organismen even gevoelig
zijn: voor het afdoden van thermofielen gaan we bijvoorbeeld een veel hogere temperatuur
nodig hebben dan bij mesofielen.




Het proces van autoclaveren verloopt in verschillende fasen. Men begint steeds met het
toevoegen van de stoom, waarna men start met verhoging van de druk. De temperatuur
stijgt naarmate de druk stijgt tot een maximum van 121°C. Het is zeer belangrijk dat de
temperatuur steeds gemeten wordt tijdens het proces en dat alle materiaal dat
geautoclaveerd wordt steeds eenzelfde temperatuur heeft, omdat er anders geen
sterilisatie zal zijn. Men stelt de materialen zo’n 15-20 minuten bloot aan de stoom, waarna
men de druk en temperatuur terug laat zakken. Op het einde van het proces wordt een
steriel product bekomen. Een gewone autoclaaf lijkt heel sterk op een snelkoker. Er zijn ook
grotere systemen die bijvoorbeeld worden gebruikt in de farmaceutische industrie.




Stoomsterilisatie wordt gebruikt voor de volgende zaken:
 Decontaminatie van risicohoudend afval (dit wordt bijvoorbeeld in laboratoria
gedaan)
 Sterilisatie van microbiologische groeimedia
 Sterilisatie van thermostabiele geneesmiddelen en dergelijke, het is zeer belangrijk
in de farmaceutische industrie dat men zo steriel mogelijk werkt.




2