H1: Types van vloeiendheidsstoornissen 6
1.1 Wat is stotteren? 6
1.1.1 Vloeiendheidsstoornis 6
1.1.2 Stotteren en broddelen 6
1.2 Types stotteren 7
1.2.1 Ontwikkelingsstotteren 7
1.2.1.1 Kernstotteren 9
1.2.1.2 Secundair gedrag 11
1.2.1.3 Psychosociale aspecten 12
1.2.1.4 Insider perspectief 13
1.2.1.5 Fenomenen bij ontwikkelingsstotteren 13
1.2.2 Neurogeen stotteren 14
1.2.2.1 Neurogeen vs. ontwikkelingsstotteren 14
1.2.3 Psychogeen stotteren 14
1.2.4 Farmacogeen stotteren 15
1.2.5 Geveinsd stotteren 15
1.3 Broddelen 15
H2: Ontstaan ontwikkelingsstotteren 16
2.1 Oorzaak ontwikkelingsstotteren 16
2.1.1 Een oorzaak? Allicht niet 17
2.1.2 Demands Capacities Model (DCM) 17
2.1.3 Erasmus 4-componenten model (Stournaras, 1980) 18
2.2 Theoretische Modellen 19
2.2.1 Dual Diathesis-stressor model of developmental stuttering 19
2.2.2 Comm-emot model (Conture et al., 2006) 19
2.2.3 Taal als oorzaak? 20
2.2.3.1 Taal - loci van de stottermomenten 20
2.2.4 Model van Levelt 21
2.2.5 Interne spraakmonitoring 22
2.2.6 Cover repair hypothesis 22
2.2.7 Explan 23
2.2.8 Vicious circle hypothesis 23
2.2.9 Multifactorial dynamic pathways 24
2.2.9.1 Vulkaan analogie (~ ijsberg analogie) 25
2.2.9.2 Herstel vs. persisterend 26
2.3 Executieve functies 26
2.3.1 Executieve functies vs. temperament - “Complex skills” 26
2.3.2 Executieve functies - “Simple skills” 27
2.3.2.1 Kortetermijngeheugen en werkgeheugen: Model van Baddeley & Hitch 28
2.3.2.2 Inhibitie 29
2.3.2.3 Cognitieve flexibiliteit en shifting 29
2.3.3 Bevindingen samenvatting executieve functies 29
2.3.4 Executieve functies en stotteren 29
1
, 2.4 Dus wat veroorzaakt stotteren? 30
H3: Cognities en emoties in de sociale context 31
3.1 Stimulus - reactie - consequentie (SORCK) 31
3.1.1 Klassieke conditionering 31
3.1.2 Operante conditionering 32
3.1.3 Leerprocessen 32
3.2 Angst als leerproces 33
3.2.1 Wat is angst? 33
3.2.2 Sociale angst(stoornis) 34
3.2.2.1 Stotteren 34
3.2.2.2 Hogere prevalentie sociale angststoornis bij PdS 34
3.2.3 Sociale evaluatie dreiging 34
3.2.4 Angst - onderhoud 35
3.2.5 Angst als leerproces en vicieuze cirkel 35
3.3 Negatieve ervaringen 36
3.3.1 Stigma - definities 36
3.3.2 Percepties uit omgeving 36
3.3.3 Micro-agressie 36
3.3.4 Stigma en maskeren/verbergen 37
3.3.5 Klinische implicaties 38
3.4 Invloed van temperament 38
3.4.1 Temperament 38
3.4.2 Temperament en stotteren 39
3.4.3 Temperament, stotteren en angst 39
3.5 Bias en focus 40
3.5.1 Bias 40
3.5.2 Bias en stotteren 40
3.5.3 Interpretatie bias 40
3.5.4 Aandacht bias 41
3.6 Weerbaarheid 41
3.6.1 Three factor model of personal resiliency 41
3.6.2 Weerbaarheid en stotteren 42
H4: Neurologische correlaten bij ontwikkelingsstotteren 42
4.1 DIVA model (F. Geunther) 42
4.1.1 Parallelle representatie van motor-sequentie 43
4.1.2 Competitive queue model (Houghton, 1990) 43
4.1.3 Foneemlijsten 44
4.1.4 Progressie doorheen de lijst 45
4.1.5 Reatlischer scenario 45
4.1.6 Acht-item sequentie met 5% ruis 45
4.1.7 Verstoorde selectie/initiatie 46
4.1.8 Onvolledige competitie resolutie 46
4.1.8.1 Normale sequentie 46
4.1.8.2 Keuze onderactivatie 46
2
, 4.1.8.3 Keuze ‘drop out’ 46
4.1.9 Initiatie vs. articulatie van motoriek 47
4.1.10 De ‘actie-selector’: cortico-BG-thalamo-corticale loop 47
4.1.11 Van het CQ-model naar de cortico-BG-loop 48
4.1.12 Bijkomende overweging: sensomotorisch context 48
4.1.13 Stotteren en dopamine 49
4.1.14 GODIVA model 49
4.1.15 Cortico-BG loop spraaksequentie en initiatie 50
4.1.16 Samenvatting: waar komen de kernstotters juist vandaan 51
4.2 Beeldvorming 51
4.2.1 Neurobiologische theorieën van stotteren 51
4.2.1.1 Verstoorde sensori-motorische integratie bij spraak 51
4.2.1.2 Basale ganglia 52
4.2.2 Beeldvorming - grijze stof 52
4.2.3 Beeldvorming - witte stof 52
4.2.4 Longitudinale studie, Chang et al. 53
4.2.4.1 Grijze stof resultaten 54
4.2.4.2 Witte stof resultaten 54
4.3 Diva-model en Chang et al. 55
4.3.1 Grijze stof 55
4.3.2 Witte stof 55
4.3.3 Andere studie (Gernett et al., 2018) 55
4.3.4 (Tijdelijke) vloeiendheidsbevorderende technieken 56
4.3.5 Sensomotorische coördinatie hersenactiviteit 56
4.3.6 Manipuleren auditieve feedback 57
4.3.6.1 Storing sensorisch systeem 57
4.3.6.2 Andere hypothese 57
H5: Diagnostiek stotteren 58
5.1 Screening 58
5.1.1 Detectie instrument stotteren 58
5.1.2 Screeningslijst voor stotteren (SLS) 58
5.1.3 Wanneer doorverwijzen 59
5.1.4 Advisering bij screening 59
5.2 Diagnostiek 59
5.3 Intake en anamnese 60
5.3.1 Anamnese en diagnostiek 60
5.3.2 Anamnese - (gestandaardiseerd) interview 60
5.3.3 Cognitie, emotie en sociaal 62
5.4 Diagnostische meetinstrumenten 62
5.4.1 RIZIV en VVL - BPS 62
5.4.2 Meetinstrumenten 63
5.4.3 Riziv categorie D 63
5.4.3.1 Spraakstaal - stottergedrag 63
5.4.3.2 Validiteit en betrouwbaarheid 63
3
, 5.4.3.3 Stutter severity instrument (SSI-4) 64
5.4.3.4 Test voor stotterernst (TVS) - niet-lezers/lezers 64
5.4.4 Riziv categorie E 65
5.4.4.1 Spraakstaal - stottergedrag 65
5.4.4.2 Communication attitude test (CAT) 65
5.4.4.3 Kiddycat: CAT voor stotterende kleuters 66
5.4.4.4 Behaviour assessment battery (BAB) 66
5.4.5 Niet op limitatieve lijst 66
5.4.5.1 Overall assessment of the dutch speaker’s experience of stuttering (OASES-D) 66
5.4.5.2 Aanvullende onderzoek 67
1. Zicht krijgen op pesten/plagen 67
2. Reactie op communicatieve verwachtingen 67
3. Taal (woordvinding, woordenschat/syntaxis, pragmatiek) 67
4. Cognitie 67
5. Socio-emotioneel of psychosociaal 68
5.4.5.3 Spraakstaal - invloedfactoren 68
5.4.5.4 Adviesgesprek 69
5.4.5.5 Opmerkingen 69
H6: Behandeling stotteren 69
6.1 Omgaan met negatieve gedachten/emoties/angst/stress 69
6.1.1 Cognitieve therapie 70
6.1.2 Cognitieve herstructurering 72
6.1.3 Acceptance and commitment therapy (ACT) 72
6.1.4 Weerbaarheid 73
6.1.5 Communicatievaardigheden 73
6.1.6 Lotgenoten contact 74
6.2 Ouderbegeleiding 74
6.2.1 Waarom? 74
6.2.2 Family maintenance 74
6.2.3 Ouder-kind interactie 74
6.2.4 Wat willen ouders? 75
6.2.4.1 Wat willen ouders voor hun kinderen? 75
6.2.4.2 Wat willen ouders voor zichzelf? 75
6.2.5 Cognitief-emotionele ondersteuning 75
6.3 Fluency shaping 76
6.3.1 Lidcombe programma 76
6.3.2 Restart DCM 77
6.3.3 Precision fluency shaping program 77
6.3.4 ‘Easing into speech’ technieken 78
6.4 Stottermodificatie 78
6.4.1 Vlot stotteren (‘easing out’) 78
6.4.2 MIDVAS (Charles Van Riper) 78
6.4.2.1 Motivatie 78
6.4.2.2 Identificatie 78
4
1.1 Wat is stotteren? 6
1.1.1 Vloeiendheidsstoornis 6
1.1.2 Stotteren en broddelen 6
1.2 Types stotteren 7
1.2.1 Ontwikkelingsstotteren 7
1.2.1.1 Kernstotteren 9
1.2.1.2 Secundair gedrag 11
1.2.1.3 Psychosociale aspecten 12
1.2.1.4 Insider perspectief 13
1.2.1.5 Fenomenen bij ontwikkelingsstotteren 13
1.2.2 Neurogeen stotteren 14
1.2.2.1 Neurogeen vs. ontwikkelingsstotteren 14
1.2.3 Psychogeen stotteren 14
1.2.4 Farmacogeen stotteren 15
1.2.5 Geveinsd stotteren 15
1.3 Broddelen 15
H2: Ontstaan ontwikkelingsstotteren 16
2.1 Oorzaak ontwikkelingsstotteren 16
2.1.1 Een oorzaak? Allicht niet 17
2.1.2 Demands Capacities Model (DCM) 17
2.1.3 Erasmus 4-componenten model (Stournaras, 1980) 18
2.2 Theoretische Modellen 19
2.2.1 Dual Diathesis-stressor model of developmental stuttering 19
2.2.2 Comm-emot model (Conture et al., 2006) 19
2.2.3 Taal als oorzaak? 20
2.2.3.1 Taal - loci van de stottermomenten 20
2.2.4 Model van Levelt 21
2.2.5 Interne spraakmonitoring 22
2.2.6 Cover repair hypothesis 22
2.2.7 Explan 23
2.2.8 Vicious circle hypothesis 23
2.2.9 Multifactorial dynamic pathways 24
2.2.9.1 Vulkaan analogie (~ ijsberg analogie) 25
2.2.9.2 Herstel vs. persisterend 26
2.3 Executieve functies 26
2.3.1 Executieve functies vs. temperament - “Complex skills” 26
2.3.2 Executieve functies - “Simple skills” 27
2.3.2.1 Kortetermijngeheugen en werkgeheugen: Model van Baddeley & Hitch 28
2.3.2.2 Inhibitie 29
2.3.2.3 Cognitieve flexibiliteit en shifting 29
2.3.3 Bevindingen samenvatting executieve functies 29
2.3.4 Executieve functies en stotteren 29
1
, 2.4 Dus wat veroorzaakt stotteren? 30
H3: Cognities en emoties in de sociale context 31
3.1 Stimulus - reactie - consequentie (SORCK) 31
3.1.1 Klassieke conditionering 31
3.1.2 Operante conditionering 32
3.1.3 Leerprocessen 32
3.2 Angst als leerproces 33
3.2.1 Wat is angst? 33
3.2.2 Sociale angst(stoornis) 34
3.2.2.1 Stotteren 34
3.2.2.2 Hogere prevalentie sociale angststoornis bij PdS 34
3.2.3 Sociale evaluatie dreiging 34
3.2.4 Angst - onderhoud 35
3.2.5 Angst als leerproces en vicieuze cirkel 35
3.3 Negatieve ervaringen 36
3.3.1 Stigma - definities 36
3.3.2 Percepties uit omgeving 36
3.3.3 Micro-agressie 36
3.3.4 Stigma en maskeren/verbergen 37
3.3.5 Klinische implicaties 38
3.4 Invloed van temperament 38
3.4.1 Temperament 38
3.4.2 Temperament en stotteren 39
3.4.3 Temperament, stotteren en angst 39
3.5 Bias en focus 40
3.5.1 Bias 40
3.5.2 Bias en stotteren 40
3.5.3 Interpretatie bias 40
3.5.4 Aandacht bias 41
3.6 Weerbaarheid 41
3.6.1 Three factor model of personal resiliency 41
3.6.2 Weerbaarheid en stotteren 42
H4: Neurologische correlaten bij ontwikkelingsstotteren 42
4.1 DIVA model (F. Geunther) 42
4.1.1 Parallelle representatie van motor-sequentie 43
4.1.2 Competitive queue model (Houghton, 1990) 43
4.1.3 Foneemlijsten 44
4.1.4 Progressie doorheen de lijst 45
4.1.5 Reatlischer scenario 45
4.1.6 Acht-item sequentie met 5% ruis 45
4.1.7 Verstoorde selectie/initiatie 46
4.1.8 Onvolledige competitie resolutie 46
4.1.8.1 Normale sequentie 46
4.1.8.2 Keuze onderactivatie 46
2
, 4.1.8.3 Keuze ‘drop out’ 46
4.1.9 Initiatie vs. articulatie van motoriek 47
4.1.10 De ‘actie-selector’: cortico-BG-thalamo-corticale loop 47
4.1.11 Van het CQ-model naar de cortico-BG-loop 48
4.1.12 Bijkomende overweging: sensomotorisch context 48
4.1.13 Stotteren en dopamine 49
4.1.14 GODIVA model 49
4.1.15 Cortico-BG loop spraaksequentie en initiatie 50
4.1.16 Samenvatting: waar komen de kernstotters juist vandaan 51
4.2 Beeldvorming 51
4.2.1 Neurobiologische theorieën van stotteren 51
4.2.1.1 Verstoorde sensori-motorische integratie bij spraak 51
4.2.1.2 Basale ganglia 52
4.2.2 Beeldvorming - grijze stof 52
4.2.3 Beeldvorming - witte stof 52
4.2.4 Longitudinale studie, Chang et al. 53
4.2.4.1 Grijze stof resultaten 54
4.2.4.2 Witte stof resultaten 54
4.3 Diva-model en Chang et al. 55
4.3.1 Grijze stof 55
4.3.2 Witte stof 55
4.3.3 Andere studie (Gernett et al., 2018) 55
4.3.4 (Tijdelijke) vloeiendheidsbevorderende technieken 56
4.3.5 Sensomotorische coördinatie hersenactiviteit 56
4.3.6 Manipuleren auditieve feedback 57
4.3.6.1 Storing sensorisch systeem 57
4.3.6.2 Andere hypothese 57
H5: Diagnostiek stotteren 58
5.1 Screening 58
5.1.1 Detectie instrument stotteren 58
5.1.2 Screeningslijst voor stotteren (SLS) 58
5.1.3 Wanneer doorverwijzen 59
5.1.4 Advisering bij screening 59
5.2 Diagnostiek 59
5.3 Intake en anamnese 60
5.3.1 Anamnese en diagnostiek 60
5.3.2 Anamnese - (gestandaardiseerd) interview 60
5.3.3 Cognitie, emotie en sociaal 62
5.4 Diagnostische meetinstrumenten 62
5.4.1 RIZIV en VVL - BPS 62
5.4.2 Meetinstrumenten 63
5.4.3 Riziv categorie D 63
5.4.3.1 Spraakstaal - stottergedrag 63
5.4.3.2 Validiteit en betrouwbaarheid 63
3
, 5.4.3.3 Stutter severity instrument (SSI-4) 64
5.4.3.4 Test voor stotterernst (TVS) - niet-lezers/lezers 64
5.4.4 Riziv categorie E 65
5.4.4.1 Spraakstaal - stottergedrag 65
5.4.4.2 Communication attitude test (CAT) 65
5.4.4.3 Kiddycat: CAT voor stotterende kleuters 66
5.4.4.4 Behaviour assessment battery (BAB) 66
5.4.5 Niet op limitatieve lijst 66
5.4.5.1 Overall assessment of the dutch speaker’s experience of stuttering (OASES-D) 66
5.4.5.2 Aanvullende onderzoek 67
1. Zicht krijgen op pesten/plagen 67
2. Reactie op communicatieve verwachtingen 67
3. Taal (woordvinding, woordenschat/syntaxis, pragmatiek) 67
4. Cognitie 67
5. Socio-emotioneel of psychosociaal 68
5.4.5.3 Spraakstaal - invloedfactoren 68
5.4.5.4 Adviesgesprek 69
5.4.5.5 Opmerkingen 69
H6: Behandeling stotteren 69
6.1 Omgaan met negatieve gedachten/emoties/angst/stress 69
6.1.1 Cognitieve therapie 70
6.1.2 Cognitieve herstructurering 72
6.1.3 Acceptance and commitment therapy (ACT) 72
6.1.4 Weerbaarheid 73
6.1.5 Communicatievaardigheden 73
6.1.6 Lotgenoten contact 74
6.2 Ouderbegeleiding 74
6.2.1 Waarom? 74
6.2.2 Family maintenance 74
6.2.3 Ouder-kind interactie 74
6.2.4 Wat willen ouders? 75
6.2.4.1 Wat willen ouders voor hun kinderen? 75
6.2.4.2 Wat willen ouders voor zichzelf? 75
6.2.5 Cognitief-emotionele ondersteuning 75
6.3 Fluency shaping 76
6.3.1 Lidcombe programma 76
6.3.2 Restart DCM 77
6.3.3 Precision fluency shaping program 77
6.3.4 ‘Easing into speech’ technieken 78
6.4 Stottermodificatie 78
6.4.1 Vlot stotteren (‘easing out’) 78
6.4.2 MIDVAS (Charles Van Riper) 78
6.4.2.1 Motivatie 78
6.4.2.2 Identificatie 78
4
