Samenvatting Artikelen theorie en ethiek (2021), onderzoeksmethoden: practicum

Artikelen theorie en ethiek

Vormen van rapportage (Soudijn, 2014)
 Heer Cramwinkel naar psycholoog Petra voor sollicitatieprocedure
 Dag na onderzoek conclusies telefonisch bespreken met Cramwinkel en vervolgens
schriftelijke samenvatting opdrachtgever
 Pas later uitgebreid schriftelijk rapport
 Volgens richtlijnen valt samenvatting ook onder rapportage dus recht om in te zien,
correctie en blokkeren
 Aantal rapportages is ongebruikelijk
 Alleen mondeling als niet anders kan of schriftelijk overbodig is (mondelinge
rapportage lastig te beoordelen voor cliënt)
 Bespreek van te voren met alle betrokkenen hoe rapport wordt uitgebracht

Complicaties bij een poging om te bemiddelen (Soudijn, 2012)
 Moeder vraagt aan psycholoog of die aan kan tonen dat huidige omgangsregeling
slecht is voor kinderen
 Zegt dat die dit niet kan doen, maar wel bemiddelen
 Moeder ziet er na 2 gesprekken vanaf en krijgt hoge kosten omdat psycholoog contact
op heeft genomen met vader
 Integriteit: vooraf informatie over de kosten
 Respect: zelfbeschikking dus weten wat de psycholoog van plan was en beslissen of
cliënt hieraan mee wilde werken en zelf keuze of informatie doorgegeven mocht
worden
 Vertrouwelijkheid: mag er iets met anderen besproken worden? Wat precies? Telt al
vanaf oriënterend gesprek
 Verantwoordelijkheid: misschien wel iets aan vader verteld dat nadelig uitpakt voor
moeder, niet zorgvuldig gehandeld

The experimental situation as a psychological problem (Rosenzweig)
Een experiment ongeacht welke wetenschappelijke discipline bestaat uit 3 elementen:
- experimentator/proefleider
- materiaal (iets of iemand waarop proef wordt uitgevoerd)
- instrumenten (meetinstrumenten, stimuli)
In beste opzet van experiment zijn deze 3 elementen verschillende dingen / gescheiden. Maar
dit is lastig in de psychologie (experimental situation) want de proefpersoon is ook een beetje
onderzoeker en de onderzoeker is ook een beetje een stimulus. Er worden 3 problemen
besproken:
1. Observatieprobleem: Proefpersoon is proefleider bij introspectie, en ook onderdeel
van materiaal want hij reageert op stimuli.
- Stimulus-error (Titchener): proefpersoon niet bewust dat hij beïnvloed wordt door
stimuli, rol van materiaal goed maar faalt in observatie taak als onderzoeker.
Voorkomen door de proefpersoon goed te trainen in zichzelf observeren.
2. Motivatieprobleem: Proefpersoon is beetje proefleider als er bewust wordt nagedacht
over gedrag en motivaties gedrag beïnvloeden, secundaire reacties op stimuli:
gedachten over het experiment
- Mening-error: proefpersonen vormen mening over onderzoek door na te denken
over experiment die het gedrag beïnvloeden middels pride en compliance

, - Naïviteit: kinderen, volwassen die niet zo intelligent zijn, stimuli waarop
participanten automatisch reageren (pijnreflex), proefpersoon ongemerkt
observeren, proefpersoon zo ver mogelijk van doel en techniek experiment houden
3. Probleem van persoonlijke invloed: onderzoeker is zelf van invloed op zijn
onderzoek als stimulus (materialen). Omdat er mensen onderzocht worden is de
sociale omgeving van belang en deze wordt door de proefleider beïnvloed.
Voorkomen door de onderzoeker niet bij het experiment aanwezig te laten zijn.
- Suggestie-error: de onderzoeker zorgt er door kleine gedragingen of uitspraken
voor dat de motieven van de proefpersoon veranderen en er een mening-error
optreedt

Human use of human subjects: The problem of deception in social psychological
experiments (Kelman)
Het probleem van misleiding in de context van sociaal psychologische experimenten.
Misleiding is min of meer standaard geworden en het is een soort spelletje geworden om
vormen van misleiding te bedenken. Is de hoeveelheid en type misleiding gerechtvaardigd bij
de significantie van het onderzoek en het niet aanwezig zijn van een alternatief?
 Simpel mis information: doel experiment achterhouden.
 Second-order misleiding: over relatie betrokken partijen (nature of the contract itself)
1. Ethische implicaties: schadelijke gevolgen voor proefpersoon. Bijvoorbeeld stress of
lager zelfvertrouwen veroorzaken. Maar ook minder erge gevolgen – normaal
gesproken zou je informatie achterhouden, misleiden en blootstelling aan leugens en
trucjes onacceptabel vinden bij interactie
2. Methodologische implicaties: mening van de proefpersoon over welke condities er
gemanipuleerd worden en waar onderzoek over gaat zorgen ervoor dat deceptie
mogelijk geen adequate methodologie is. Een onderzoeker kan er niet meer vanuit
gaan dat de condities die hij probeert te creëren ook zo gezien worden door de
proefpersoon. Je weet niet op welke stimuli een proefpersoon reageert (de bedoelde of
de onbedoelde), die volgt ook zijn private aims in het experiment als sociale situatie.
Misleiding leidt tot zoeken naar alternatieve interpretaties
- psychologen als mensen die niet te vertrouwen zijn
- door misleiding is situatie ambigu
- tegenstrijdige berichten van onderzoeker naar proefpersoon
3. Implicaties voor de toekomst van sociale psychologie: gebaseerd op 1 en 2. Als dit
lang het geval is kan je dan wel een discipline bouwen op basis van dit soort
onderzoek? Hoe meer deceptie er wordt gebruikt, hoe lastiger om nog goed onderzoek
te doen in de toekomst (minder in staat condities te creëren die experiment vereist).
Ook zal men wantrouwiger worden: dit ondermijnt de relaties tussen onderzoeker en
proefpersoon. Je houdt mensen nu maar kort naïef, maar misschien moet dat later wel
permanent met segmenten van de populatie omdat ze het anders niet meer geloven.
Dat zou leiden tot een speciale klas met geheime informatie (spreekt de openheid waar
wetenschappers naar streven tegen)

Oplossingen
1. Actieve kennis van het probleem: onderzoekers moeten zich altijd afvragen of
misleiding (bij de betreffende casus) noodzakelijk en rechtvaardig is
2. Tegengaan en minimaliseren negatieve effecten misleiding:
- post-review feedback altijd volledig en eerlijk anders is er helemaal geen degelijke
relatie meer mogelijk
- geen mensen met verhoogd risico selecteren