:
•••
,
Onderdelen:
• Motoriek 2
o Anatomie van het zenuwstelsel 2
o Lokaliseren 3
o Perifere aandoeningen 4
o Bewegingsstoornissen 6
o Hersenaandoeningen en -letsels 9
• Ogen en visus 13
o Anatomie en fysiologie 13
o Diagnostiek 16
o Oogaandoeningen 18
• Oren en gehoor 22
o Anatomie 22
o Gehoorverlies 24
o Oorpijn 25
o Vertigo 26
o Nervus facialisparese 27
• Sensibiliteit 28
o Pijn 28
o Neuropathie 28
o Radiculopathie 29
o Multiple sclerose 30
o Dwarslaesie 31
• Bewegingsapparaat 33
o Reumatologie 33
o Orthopedie 37
,1
,Onderdelen van het zenuwstelsel:
• Centraal zenuwstelsel: hersenen en ruggenmerg
• Perifeer zenuwstelsel: uitlopers van het ruggenmerg Op onderstaande afbeeldingen zijn een sagittale en
transversale doorsnede van de hersenen en de locatie
van de basale ganglia zichtbaar.
De hersenen bestaan uit verschillende kwabben.
Belangrijkste structuren voor de motoriek:
• Frontaalkwab (waaronder piramidebaan)
• Cerebellum (kleine hersenen)
• Basale ganglia
Motorische functies van de basale ganglia:
Functies van de onderdelen van de frontaalkwab: • Beïnvloeden van de activiteit van de premotore en
• Piramidebaan (primaire motore cortex): enkelvoudige supplementaire motore cortex via de thalamus
bewegingen (kracht en verfijning) • Beïnvloeden van de planning van een beweging
• Premotore cortex: planning en coördinatie • Starten (initiatie) en stoppen van een beweging
• Supplementaire motore cortex: anticipatie • Faciliteren van automatisering van bepaalde bewe-
• Prefrontaalkwab: bewegingsmotivatie, aandacht en gingen
bewustzijn van de omgeving • Onderdrukken van ongewenste bewegingen
Verloop van de piramidebaan: gyrus precentralis (pri- Behalve bij de motoriek zijn de basale ganglia ook be-
maire motore cortex) → capsula interna → hersenstam → trokken bij de emotie en cognitie.
kruising in pyramis → afdaling door ruggenmerg → mo-
tore voorhoorncel. In de primaire motore cortex is sprake
van somatotopie; ieder lichaamsdeel heeft een apart re-
presentatiegebied. De grootte is afhankelijk van de pre- Op onderstaande afbeelding is een schematische weer-
cisie van de bewegingen. gave van het perifere zenuwstelsel zichtbaar.
Onderdelen van het cerebellum:
• Cerebellaire hemisferen: beweging van ledematen
(tonsillen zijn het laagste deel en bevinden zich boven
het achterhoofdsgat (foramen magnum))
• Vermis (mediane structuur): houding, balans en tonus
• Pedunkel: verbinding tussen cerebellum en hersen-
stam
Het cerebellum vergelijkt de geplande beweging met de
uitgevoerde beweging en corrigeert waar nodig.
2
, Lokaliseren is bepalen waar in het zenuwstelsel een stoor- • Intentietremor: toenemende mate van trillen bij het
nis aanwezig is naar aanleiding van de neurologische naderen van het doelobject
symptomen. • Nystagmus: ritmisch heen en weer bewegen van de
Stappen van lokaliseren: ogen
1. Bepaal of het probleem neurologisch is Symptomen passend bij hypokinetisch syndroom:
2. Bepaal of het probleem centraal of perifeer ligt • Hypokinesie: steeds kleiner wordende bewegingsuit-
3. Bepaal de exacte locatie van de afwijking slagen
4. Bepaal de etiologie • Bradykinesie: trage bewegingen
• Rigiditeit: starheid
• Rusttremor: trillen in rust
Soorten hyperkinetische bewegingspatronen:
Mogelijke locaties van afwijkingen: • Niet-schokkerig (non-jerky):
• Centrale zenuwstelsel: cortex, basale ganglia, witte o Tremor: trillen
stof, hersenstam, cerebellum of ruggenmerg o Dystonie: afwijkende standen van lichaamsdelen
• Perifere zenuwstelsel: motore voorhoorncel, wortel, • Schokkerig (jerky):
perifere zenuw, neuromusculaire overgang of spier o Chorea: dansende bewegingen
Centraal Perifeer o Tics: plotselinge, snelle, herhaalde bewegingen of
Tonus hypertonie/hypotonie hypotonie vocale uitingen
Atrofie mild (door inactiviteit) uitgesproken o Myoclonus: korte, abrupte spierschokken
Spierrek- verhoogd/normaal verlaagd/afwezig/
reflexen normaal
Voetzool- Babinski/plantairflexie plantairflexie De locatie van de symptomen geeft informatie over de
reflex locatie van de stoornis.
Fascicula- niet aanwezig bij voorhoorn-/wor- / - /
ties telaandoeningen
De locatie van de symptomen geeft informatie over de
locatie van de stoornis.
De neurologische symptomen geven informatie over de
locatie van de stoornis in het perifere zenuwstelsel.
Motorische Sensorische Reflexen
uitval uitval
Voorhoorncel + - ↓
De soorten symptomen geven informatie over de moge-
Wortel + + ↓↓↓
lijke locatie van de stoornis.
Zenuw + + ↓↓↓
Verschijnsel Locatie Betekenis symptoom
NM-overgang + - ↓
hogere corticale cortex -
Spier + - ↓
functies verstoord
spasticiteit witte stof ongecontroleerde be- Verschijnsel Locatie Betekenis symptoom
wegingen proximale voorhoorncel/ zwakte van bovenar-
hypokinetisch basale te weinig spontane be- spierzwakte NM-overgang men, bekkengordel en
syndroom ganglia wegingen bovenbenen
hyperkinetisch basale te veel spontane bewe- distale spier- zenuw/wortel zwakte van onderarmen
syndroom ganglia gingen zwakte en onderbenen
ataxie cerebellum ongecoördineerd ver- pijnklachten vaak wortel -
loop van bewegingen fluctuaties NM-overgang schommelingen in mo-
hersenzenuw- hersen- - torische symptomen
uitval stam fasciculaties voorhoorncel spiertrekkingen: kleine
symptomen ruggen- symptomen onder rug- (++)/wortel (+) onderhuidse beweging
onder de boord merg genmergbeschadiging Symptomen van proximale spierzwakte:
Symptomen passend bij ataxie: • Hypotonie: te lage spiertonus van armen en benen
• Hypotonie: te lage spiertonus • Teken van Trendelenburg (waggelgang): waggelend
• Breedbasisch looppatroon: patiënt loopt breed (pas- lopen door bekkengordelzwakte
sen worden niet in één lijn geplaatst) • Teken van Gowers: handen nodig om op te staan van-
• Ongelijke paslengte: ruimte tussen de passen varieert uit zitten
• Balansproblemen Bij functionele bewegingsstoornissen is er geen patroon
• Dysmetrie: coördinatiestoornis, waarbij afstanden ver- herkenbaar (oude term: conversie). Bij sommige van
keerd worden ingeschat deze patiënten spelen psychologische factoren een rol.
3
•••
,
Onderdelen:
• Motoriek 2
o Anatomie van het zenuwstelsel 2
o Lokaliseren 3
o Perifere aandoeningen 4
o Bewegingsstoornissen 6
o Hersenaandoeningen en -letsels 9
• Ogen en visus 13
o Anatomie en fysiologie 13
o Diagnostiek 16
o Oogaandoeningen 18
• Oren en gehoor 22
o Anatomie 22
o Gehoorverlies 24
o Oorpijn 25
o Vertigo 26
o Nervus facialisparese 27
• Sensibiliteit 28
o Pijn 28
o Neuropathie 28
o Radiculopathie 29
o Multiple sclerose 30
o Dwarslaesie 31
• Bewegingsapparaat 33
o Reumatologie 33
o Orthopedie 37
,1
,Onderdelen van het zenuwstelsel:
• Centraal zenuwstelsel: hersenen en ruggenmerg
• Perifeer zenuwstelsel: uitlopers van het ruggenmerg Op onderstaande afbeeldingen zijn een sagittale en
transversale doorsnede van de hersenen en de locatie
van de basale ganglia zichtbaar.
De hersenen bestaan uit verschillende kwabben.
Belangrijkste structuren voor de motoriek:
• Frontaalkwab (waaronder piramidebaan)
• Cerebellum (kleine hersenen)
• Basale ganglia
Motorische functies van de basale ganglia:
Functies van de onderdelen van de frontaalkwab: • Beïnvloeden van de activiteit van de premotore en
• Piramidebaan (primaire motore cortex): enkelvoudige supplementaire motore cortex via de thalamus
bewegingen (kracht en verfijning) • Beïnvloeden van de planning van een beweging
• Premotore cortex: planning en coördinatie • Starten (initiatie) en stoppen van een beweging
• Supplementaire motore cortex: anticipatie • Faciliteren van automatisering van bepaalde bewe-
• Prefrontaalkwab: bewegingsmotivatie, aandacht en gingen
bewustzijn van de omgeving • Onderdrukken van ongewenste bewegingen
Verloop van de piramidebaan: gyrus precentralis (pri- Behalve bij de motoriek zijn de basale ganglia ook be-
maire motore cortex) → capsula interna → hersenstam → trokken bij de emotie en cognitie.
kruising in pyramis → afdaling door ruggenmerg → mo-
tore voorhoorncel. In de primaire motore cortex is sprake
van somatotopie; ieder lichaamsdeel heeft een apart re-
presentatiegebied. De grootte is afhankelijk van de pre- Op onderstaande afbeelding is een schematische weer-
cisie van de bewegingen. gave van het perifere zenuwstelsel zichtbaar.
Onderdelen van het cerebellum:
• Cerebellaire hemisferen: beweging van ledematen
(tonsillen zijn het laagste deel en bevinden zich boven
het achterhoofdsgat (foramen magnum))
• Vermis (mediane structuur): houding, balans en tonus
• Pedunkel: verbinding tussen cerebellum en hersen-
stam
Het cerebellum vergelijkt de geplande beweging met de
uitgevoerde beweging en corrigeert waar nodig.
2
, Lokaliseren is bepalen waar in het zenuwstelsel een stoor- • Intentietremor: toenemende mate van trillen bij het
nis aanwezig is naar aanleiding van de neurologische naderen van het doelobject
symptomen. • Nystagmus: ritmisch heen en weer bewegen van de
Stappen van lokaliseren: ogen
1. Bepaal of het probleem neurologisch is Symptomen passend bij hypokinetisch syndroom:
2. Bepaal of het probleem centraal of perifeer ligt • Hypokinesie: steeds kleiner wordende bewegingsuit-
3. Bepaal de exacte locatie van de afwijking slagen
4. Bepaal de etiologie • Bradykinesie: trage bewegingen
• Rigiditeit: starheid
• Rusttremor: trillen in rust
Soorten hyperkinetische bewegingspatronen:
Mogelijke locaties van afwijkingen: • Niet-schokkerig (non-jerky):
• Centrale zenuwstelsel: cortex, basale ganglia, witte o Tremor: trillen
stof, hersenstam, cerebellum of ruggenmerg o Dystonie: afwijkende standen van lichaamsdelen
• Perifere zenuwstelsel: motore voorhoorncel, wortel, • Schokkerig (jerky):
perifere zenuw, neuromusculaire overgang of spier o Chorea: dansende bewegingen
Centraal Perifeer o Tics: plotselinge, snelle, herhaalde bewegingen of
Tonus hypertonie/hypotonie hypotonie vocale uitingen
Atrofie mild (door inactiviteit) uitgesproken o Myoclonus: korte, abrupte spierschokken
Spierrek- verhoogd/normaal verlaagd/afwezig/
reflexen normaal
Voetzool- Babinski/plantairflexie plantairflexie De locatie van de symptomen geeft informatie over de
reflex locatie van de stoornis.
Fascicula- niet aanwezig bij voorhoorn-/wor- / - /
ties telaandoeningen
De locatie van de symptomen geeft informatie over de
locatie van de stoornis.
De neurologische symptomen geven informatie over de
locatie van de stoornis in het perifere zenuwstelsel.
Motorische Sensorische Reflexen
uitval uitval
Voorhoorncel + - ↓
De soorten symptomen geven informatie over de moge-
Wortel + + ↓↓↓
lijke locatie van de stoornis.
Zenuw + + ↓↓↓
Verschijnsel Locatie Betekenis symptoom
NM-overgang + - ↓
hogere corticale cortex -
Spier + - ↓
functies verstoord
spasticiteit witte stof ongecontroleerde be- Verschijnsel Locatie Betekenis symptoom
wegingen proximale voorhoorncel/ zwakte van bovenar-
hypokinetisch basale te weinig spontane be- spierzwakte NM-overgang men, bekkengordel en
syndroom ganglia wegingen bovenbenen
hyperkinetisch basale te veel spontane bewe- distale spier- zenuw/wortel zwakte van onderarmen
syndroom ganglia gingen zwakte en onderbenen
ataxie cerebellum ongecoördineerd ver- pijnklachten vaak wortel -
loop van bewegingen fluctuaties NM-overgang schommelingen in mo-
hersenzenuw- hersen- - torische symptomen
uitval stam fasciculaties voorhoorncel spiertrekkingen: kleine
symptomen ruggen- symptomen onder rug- (++)/wortel (+) onderhuidse beweging
onder de boord merg genmergbeschadiging Symptomen van proximale spierzwakte:
Symptomen passend bij ataxie: • Hypotonie: te lage spiertonus van armen en benen
• Hypotonie: te lage spiertonus • Teken van Trendelenburg (waggelgang): waggelend
• Breedbasisch looppatroon: patiënt loopt breed (pas- lopen door bekkengordelzwakte
sen worden niet in één lijn geplaatst) • Teken van Gowers: handen nodig om op te staan van-
• Ongelijke paslengte: ruimte tussen de passen varieert uit zitten
• Balansproblemen Bij functionele bewegingsstoornissen is er geen patroon
• Dysmetrie: coördinatiestoornis, waarbij afstanden ver- herkenbaar (oude term: conversie). Bij sommige van
keerd worden ingeschat deze patiënten spelen psychologische factoren een rol.
3
