Naam student: Julia van Muiden
Studentnummer: 500877627
1. Groep van de student: 4G1
2. Naam van de examinator: Eytan Moor
3. Naam van het studieonderdeel: Afstuderen: Literatuurstudie
4. Studiegidsnummer: 4523AFSAOP
5. Het aantal woorden dat de opdrachtuitwerking bevat (exclusief titelblad,
tabellen, bronnenlijst): 512
6. Datum dat het product ingeleverd wordt: 10-11-2025
Verpleegkunde
, Naam student: Julia van Muiden
Studentnummer: 500877627
Medicatieontrouw bij schizofrenie
Klinische onzekerheid Selectie artikelen Resultaten
Op de psychiatrische afdeling van het AMC worden regelmatig mensen met schizofrenie Interventie en controle interventie Auteur en Design Onderzoekspopulatie, Uitkomstmaat 2 Gevonden effect (puntschatter en BI of P-waarde) Klinische
3
Risico Aanbeveling
jaartal steekproefgrootte, setting relevantie op bias
opgenomen, vaak na een terugval in hun klachten. Antipsychotica helpen om psychotische Artikelen geïdentificeerd op Interventie: “Telephone Uslu E., RCT 46 Patiënten met Er werd gebruik gemaakt van MARS Interventiegroep: groot enig aanbevole
episodes te voorkomen en het risico op heropnames en suïcide te verkleinen. Toch blijkt het Intervention Problem Solving” Bulduk schizofrenie die zijn (Medication Adherence Rating Scale.) mediane score steeg van 4 → 9 na de risic n
voor veel patiënten lastig om hun medicatie consequent te blijven gebruiken. Meer dan de helft basis van systematische (TIPS) gedurende 2 maanden.
Controle: gebruikelijke zorg.
oglu K.
(2020)
opgenomen in een
universitair ziekenhuis in
Hogere scores = betere therapietrouw. Er is
een maxium score van 10
telefonische interventie.
Controlegroep:
o,
Turkije mediane score daalde van 5 → 4 onder
van de mensen met schizofrenie is op een bepaald moment niet volledig trouw aan de zoekactie routinezorg.
Tussen-groepen verschil: P < 0.001
medicatie, waardoor de kans op terugval en heropname drie tot vijf keer groter wordt(1). (n = 395) Dubbelen verwijderd (In het oorspronkelijke artikel werd geen
betrouwbaarheidsinterval vermeld.)
Interventie, Mindfulness-based Çetin N, RCT 135 Patiënten met 1, Cognitief inzicht gemeten dmv Beck (BCIS) cognitief inzicht. matig enig aanbevole
In de praktijk merken verpleegkundigen regelmatig dat patiënten moeite hebben om hun
Medline (pubmed) (n = 223) (n = 169) psychoeducation: 8 groepssessies
met uitleg over schizofrenie,
Aylaz R
(2018)
schizofrenie uit Community
Mental Health Centers
Cognitive Insight Scale (BCIS). range -30 tot
+30. Hogere score = beter cognitief inzicht. BCIS: I, 4.89 ± 6.05 en C, 1.68 ± 5.67 (p < 0.05)
risic
o
n
dus Significant beter inzicht
Cochrane (n = 172) behandeling, bijwerkingen, (CMHC’s) in Balıkesir en
2, Medicatietrouw gemeten dmv
medicatie in te nemen of deze weigeren. Een gebrek aan ziekte-inzicht is hierbij een copingstrategieën, gecombineerd Eskişehir, Turkije.
Medication Adherence Rating Scale (MARS) MARS, medicatietrouw
Richtlijnendatabase (n = 0) met mindfulness-oefeningen.
range 0–10. Hogere score = betere MARS, I, 1.76 ± 0.42 en C, 1.50 ± 0.50 (p < 0.05)
veelvoorkomende oorzaak: patiënten die hun aandoening niet erkennen, zien vaak geen Thuisoefeningen met CD en
medicatietrouw.
GGZ-standaarden (n=0) werkboek. dus Significant hogere therapietrouw
noodzaak tot medicatiegebruik (1). Daarnaast kunnen cognitieve beperkingen, zoals geheugen- Controle, standaardzorg
Dahan RC 1. Drug Attitude Inventory (DAI-10), DAI-10: interventiegroep had een significant matig enig aanbevole
en concentratieproblemen, het moeilijk maken om medicatieschema’s te volgen. Ook negatieve Interventie, Individuele een op
een verpleegkundige
et al., T houding t.o.v. medicatie. Range -10 tot +10. positievere houding, risic n
2016 Hogere score = positievere houding t.o.v. o
ervaringen met medicatie, angst voor bijwerkingen en wantrouwen tegenover de behandeling interventie met psycho-
educatie, motiverende
60 gehospitaliseerde
patiënten (18–60 jaar) met
medicatie (t(58) = -2.48) (p < .05)
2. VAS adherence scale, zelfgerapporteerde VAS: therapietrouw significant hoger na
dragen bij aan non-adherentie (2). gespreksvoering en
geheugenstrategieën (6
schizofrenie in Lev-Hasharon
Mental Health Center, Israël.
therapietrouw, range 0–100, Hogere score = ANCOVA-correctie
meer therapietrouw
sessies).
artikelen geëxcludeerd
(F = 7.47) (p < .01)
Controle, gebruikelijke zorg.
Hoewel er verschillende interventies zijn ontwikkeld om medicatietrouw te verbeteren, is het Interventie: 8 sessies Adherence Chien RCT 114 patiënten met Medicatietrouw gemeten met De ARS-score verbeterde significant in de groot enig Aanbevole
nog onduidelijk welke strategieën verpleegkundigen van het AMC het beste kunnen inzetten om Artikelen gescreend o.b.v. titel/abstract
Therapy gedurende 4 maanden
door vpk: motivational
et al.
(2015)
schizofrenie (18–60 jaar) uit
Hong Kong, die
de Adherence Rating Scale (ARS) 1-item
schaal (1–5; hogere score = betere
interventiegroep (Adherence Therapy) van 1.5
bij baseline naar 3.1 (range 1–5) na 6 maanden
risic
o
n
de medicatietrouw bij patiënten met schizofrenie te vergroten. Deze klinische onzekerheid heeft (titel en abstract) screening interviewing, CGT, psycho-educatie
Controle, routine zorg dmv
verpleegkundige ambulante
zorg ontvangen vanuit 1 zorg
adherentie).
vergeleken met de controlegroep die
nauwelijks veranderde (1.4 → 1.7).
geleid tot de volgende onderzoeksvraag, “Bij patiënten met schizofrenie, welke verpleegkundige team
(n = 226) (n = 206)
psychiatrisch consult, huisbezoeken
elke 4–6 weken, korte educatie, Het verschil tussen de groepen was
interventies zijn effectief om medicatietrouw te verbeteren?” verwijzingen). significant: F(1,109)=7.45, p=0.007, met
een effectgrootte d ≈ 0.72 (grote verbetering).
(In het oorspronkelijke artikel werd geen
betrouwbaarheidsinterval vermeld.)
Interventie: Motivational Chien RCT 134 patiënten met Medicatietrouw gemeten met De ARS-score nam in de interventiegroep groot enig Aanbevole
interviewing gebaseerde Adherence et al. schizofrenie (18–65 jaar) uit de Adherence Rating Scale (ARS) 1-item (Adherence Therapy) significant toe van 1.48 bij risic n
Therapy gedurende 3 maanden (2019) Hong Kong, die schaal (1–5; hogere score = betere baseline naar 3.31 na 12 maanden o
Controle: Routine care, verpleegkundige ambulante adherentie).
maandelijkse huisbezoeken, zorg ontvangen m uit 2 terwijl de controlegroep ongeveer gelijk bleef
medicatiecontrole, korte educatie, verschillende zorg teams (1.39 → 1.56).
en psychiatrische consulten. Het verschil tussen de groepen was
Methode
significant: F(1,126)=7.34, p=0.008, met
een effectgrootte d ≈ 0.71.
Artikelen beoordeeld op
(In het oorspronkelijke artikel werd geen
Bij deze klinische onzekerheid is er een PICO opgesteld. Vervolgens is de PICO gebruikt om een search string
Geëxcludeerde artikelen betrouwbaarheidsinterval vermeld.)
op te stellen. in- en exclusiecriteria (alle (n = 30)
PICO selectiecriteria)
P - Personen met schizofrenie
I - Verpleegkundige interventies gericht op het verbeteren medicatietrouw (n = 35)
C - Gebruikelijke zorg of geen interventie
O - verbetering van medicatie trouw
Er is gezocht in de volgende databases: MedLine, Cochrane, Richtlijnendatabase en GGZ Standaarden.
Discussie / conclusie
Adherence therapy (6,7) heeft een hoog niveau van bewijs doordat het gebaseerd is op RCT’s
In PubMed werd met de volgende searchstring gezocht: met duidelijke interventies en meetbare uitkomstmaten. De interventie leidt tot significante
Searchstring verbeteringen in medicatietrouw, ziekte-inzicht en vermindering van heropnames. Het risico op
(("Schizophrenia"[MeSH Terms] OR "Schizophrenia"[Title/Abstract] OR "schizoaffective disorder"[Title/Abstract])
AND ("Medication Adherence"[MeSH Terms] OR "medication compliance"[Title/Abstract] OR "drug
Artikelen geïncludeerd bias is klein, hoewel de steekproeven relatief klein zijn en follow-upperiodes beperkt.
Mindfulness-gebaseerde psycho-educatie richt zich op het vergroten van zelfbewustzijn en
adherence"[Title/Abstract] OR "medication persistence"[Title/Abstract])) (n = 5) cognitief inzicht door educatie en aandachtstraining (4). Het effect op medicatietrouw en inzicht is
statistisch significant, maar het risico op bias is matig door gebruik van zelfrapportage en korte
Er werd gebruikt gemaakt van limits op het gebied van onderzoeksvorm, er is namelijk alleen gezocht naar follow-up.gebruikt, wat de betrouwbaarheid beperkt.
RCT’s, Meta analysis, en systematic reviews.
Er werden geen taal- of tijdslimits gehanteerd.
Telefonische of één-op-één begeleiding (3,5) versterkt de therapeutische relatie en biedt continue
ondersteuning, wat leidt tot hogere medicatie-adhesie. De interventie is haalbaar in zowel
Inclusie criteria Exclusie criteria ambulante als klinische zorg, maar kleine steekproeven en korte duur van de interventie geven
RCT, SR, Richtlijnen • Antipsychotica in depotvorm
Volwassenen • Onderzoek naar factoren die medicatietrouw
een matig risico op bias.
Medicatie ontrouw bij Schizofrenie beïnvloeden
• Pilotstudies Adherence therapy, mindfulness-gebaseerde psycho-educatie en telefonische of één-op-één
begeleiding zijn verpleegkundige interventies die effect hebben op het verbeteren van
medicatietrouw bij schizofrenie.
Verpleegkunde
Studentnummer: 500877627
1. Groep van de student: 4G1
2. Naam van de examinator: Eytan Moor
3. Naam van het studieonderdeel: Afstuderen: Literatuurstudie
4. Studiegidsnummer: 4523AFSAOP
5. Het aantal woorden dat de opdrachtuitwerking bevat (exclusief titelblad,
tabellen, bronnenlijst): 512
6. Datum dat het product ingeleverd wordt: 10-11-2025
Verpleegkunde
, Naam student: Julia van Muiden
Studentnummer: 500877627
Medicatieontrouw bij schizofrenie
Klinische onzekerheid Selectie artikelen Resultaten
Op de psychiatrische afdeling van het AMC worden regelmatig mensen met schizofrenie Interventie en controle interventie Auteur en Design Onderzoekspopulatie, Uitkomstmaat 2 Gevonden effect (puntschatter en BI of P-waarde) Klinische
3
Risico Aanbeveling
jaartal steekproefgrootte, setting relevantie op bias
opgenomen, vaak na een terugval in hun klachten. Antipsychotica helpen om psychotische Artikelen geïdentificeerd op Interventie: “Telephone Uslu E., RCT 46 Patiënten met Er werd gebruik gemaakt van MARS Interventiegroep: groot enig aanbevole
episodes te voorkomen en het risico op heropnames en suïcide te verkleinen. Toch blijkt het Intervention Problem Solving” Bulduk schizofrenie die zijn (Medication Adherence Rating Scale.) mediane score steeg van 4 → 9 na de risic n
voor veel patiënten lastig om hun medicatie consequent te blijven gebruiken. Meer dan de helft basis van systematische (TIPS) gedurende 2 maanden.
Controle: gebruikelijke zorg.
oglu K.
(2020)
opgenomen in een
universitair ziekenhuis in
Hogere scores = betere therapietrouw. Er is
een maxium score van 10
telefonische interventie.
Controlegroep:
o,
Turkije mediane score daalde van 5 → 4 onder
van de mensen met schizofrenie is op een bepaald moment niet volledig trouw aan de zoekactie routinezorg.
Tussen-groepen verschil: P < 0.001
medicatie, waardoor de kans op terugval en heropname drie tot vijf keer groter wordt(1). (n = 395) Dubbelen verwijderd (In het oorspronkelijke artikel werd geen
betrouwbaarheidsinterval vermeld.)
Interventie, Mindfulness-based Çetin N, RCT 135 Patiënten met 1, Cognitief inzicht gemeten dmv Beck (BCIS) cognitief inzicht. matig enig aanbevole
In de praktijk merken verpleegkundigen regelmatig dat patiënten moeite hebben om hun
Medline (pubmed) (n = 223) (n = 169) psychoeducation: 8 groepssessies
met uitleg over schizofrenie,
Aylaz R
(2018)
schizofrenie uit Community
Mental Health Centers
Cognitive Insight Scale (BCIS). range -30 tot
+30. Hogere score = beter cognitief inzicht. BCIS: I, 4.89 ± 6.05 en C, 1.68 ± 5.67 (p < 0.05)
risic
o
n
dus Significant beter inzicht
Cochrane (n = 172) behandeling, bijwerkingen, (CMHC’s) in Balıkesir en
2, Medicatietrouw gemeten dmv
medicatie in te nemen of deze weigeren. Een gebrek aan ziekte-inzicht is hierbij een copingstrategieën, gecombineerd Eskişehir, Turkije.
Medication Adherence Rating Scale (MARS) MARS, medicatietrouw
Richtlijnendatabase (n = 0) met mindfulness-oefeningen.
range 0–10. Hogere score = betere MARS, I, 1.76 ± 0.42 en C, 1.50 ± 0.50 (p < 0.05)
veelvoorkomende oorzaak: patiënten die hun aandoening niet erkennen, zien vaak geen Thuisoefeningen met CD en
medicatietrouw.
GGZ-standaarden (n=0) werkboek. dus Significant hogere therapietrouw
noodzaak tot medicatiegebruik (1). Daarnaast kunnen cognitieve beperkingen, zoals geheugen- Controle, standaardzorg
Dahan RC 1. Drug Attitude Inventory (DAI-10), DAI-10: interventiegroep had een significant matig enig aanbevole
en concentratieproblemen, het moeilijk maken om medicatieschema’s te volgen. Ook negatieve Interventie, Individuele een op
een verpleegkundige
et al., T houding t.o.v. medicatie. Range -10 tot +10. positievere houding, risic n
2016 Hogere score = positievere houding t.o.v. o
ervaringen met medicatie, angst voor bijwerkingen en wantrouwen tegenover de behandeling interventie met psycho-
educatie, motiverende
60 gehospitaliseerde
patiënten (18–60 jaar) met
medicatie (t(58) = -2.48) (p < .05)
2. VAS adherence scale, zelfgerapporteerde VAS: therapietrouw significant hoger na
dragen bij aan non-adherentie (2). gespreksvoering en
geheugenstrategieën (6
schizofrenie in Lev-Hasharon
Mental Health Center, Israël.
therapietrouw, range 0–100, Hogere score = ANCOVA-correctie
meer therapietrouw
sessies).
artikelen geëxcludeerd
(F = 7.47) (p < .01)
Controle, gebruikelijke zorg.
Hoewel er verschillende interventies zijn ontwikkeld om medicatietrouw te verbeteren, is het Interventie: 8 sessies Adherence Chien RCT 114 patiënten met Medicatietrouw gemeten met De ARS-score verbeterde significant in de groot enig Aanbevole
nog onduidelijk welke strategieën verpleegkundigen van het AMC het beste kunnen inzetten om Artikelen gescreend o.b.v. titel/abstract
Therapy gedurende 4 maanden
door vpk: motivational
et al.
(2015)
schizofrenie (18–60 jaar) uit
Hong Kong, die
de Adherence Rating Scale (ARS) 1-item
schaal (1–5; hogere score = betere
interventiegroep (Adherence Therapy) van 1.5
bij baseline naar 3.1 (range 1–5) na 6 maanden
risic
o
n
de medicatietrouw bij patiënten met schizofrenie te vergroten. Deze klinische onzekerheid heeft (titel en abstract) screening interviewing, CGT, psycho-educatie
Controle, routine zorg dmv
verpleegkundige ambulante
zorg ontvangen vanuit 1 zorg
adherentie).
vergeleken met de controlegroep die
nauwelijks veranderde (1.4 → 1.7).
geleid tot de volgende onderzoeksvraag, “Bij patiënten met schizofrenie, welke verpleegkundige team
(n = 226) (n = 206)
psychiatrisch consult, huisbezoeken
elke 4–6 weken, korte educatie, Het verschil tussen de groepen was
interventies zijn effectief om medicatietrouw te verbeteren?” verwijzingen). significant: F(1,109)=7.45, p=0.007, met
een effectgrootte d ≈ 0.72 (grote verbetering).
(In het oorspronkelijke artikel werd geen
betrouwbaarheidsinterval vermeld.)
Interventie: Motivational Chien RCT 134 patiënten met Medicatietrouw gemeten met De ARS-score nam in de interventiegroep groot enig Aanbevole
interviewing gebaseerde Adherence et al. schizofrenie (18–65 jaar) uit de Adherence Rating Scale (ARS) 1-item (Adherence Therapy) significant toe van 1.48 bij risic n
Therapy gedurende 3 maanden (2019) Hong Kong, die schaal (1–5; hogere score = betere baseline naar 3.31 na 12 maanden o
Controle: Routine care, verpleegkundige ambulante adherentie).
maandelijkse huisbezoeken, zorg ontvangen m uit 2 terwijl de controlegroep ongeveer gelijk bleef
medicatiecontrole, korte educatie, verschillende zorg teams (1.39 → 1.56).
en psychiatrische consulten. Het verschil tussen de groepen was
Methode
significant: F(1,126)=7.34, p=0.008, met
een effectgrootte d ≈ 0.71.
Artikelen beoordeeld op
(In het oorspronkelijke artikel werd geen
Bij deze klinische onzekerheid is er een PICO opgesteld. Vervolgens is de PICO gebruikt om een search string
Geëxcludeerde artikelen betrouwbaarheidsinterval vermeld.)
op te stellen. in- en exclusiecriteria (alle (n = 30)
PICO selectiecriteria)
P - Personen met schizofrenie
I - Verpleegkundige interventies gericht op het verbeteren medicatietrouw (n = 35)
C - Gebruikelijke zorg of geen interventie
O - verbetering van medicatie trouw
Er is gezocht in de volgende databases: MedLine, Cochrane, Richtlijnendatabase en GGZ Standaarden.
Discussie / conclusie
Adherence therapy (6,7) heeft een hoog niveau van bewijs doordat het gebaseerd is op RCT’s
In PubMed werd met de volgende searchstring gezocht: met duidelijke interventies en meetbare uitkomstmaten. De interventie leidt tot significante
Searchstring verbeteringen in medicatietrouw, ziekte-inzicht en vermindering van heropnames. Het risico op
(("Schizophrenia"[MeSH Terms] OR "Schizophrenia"[Title/Abstract] OR "schizoaffective disorder"[Title/Abstract])
AND ("Medication Adherence"[MeSH Terms] OR "medication compliance"[Title/Abstract] OR "drug
Artikelen geïncludeerd bias is klein, hoewel de steekproeven relatief klein zijn en follow-upperiodes beperkt.
Mindfulness-gebaseerde psycho-educatie richt zich op het vergroten van zelfbewustzijn en
adherence"[Title/Abstract] OR "medication persistence"[Title/Abstract])) (n = 5) cognitief inzicht door educatie en aandachtstraining (4). Het effect op medicatietrouw en inzicht is
statistisch significant, maar het risico op bias is matig door gebruik van zelfrapportage en korte
Er werd gebruikt gemaakt van limits op het gebied van onderzoeksvorm, er is namelijk alleen gezocht naar follow-up.gebruikt, wat de betrouwbaarheid beperkt.
RCT’s, Meta analysis, en systematic reviews.
Er werden geen taal- of tijdslimits gehanteerd.
Telefonische of één-op-één begeleiding (3,5) versterkt de therapeutische relatie en biedt continue
ondersteuning, wat leidt tot hogere medicatie-adhesie. De interventie is haalbaar in zowel
Inclusie criteria Exclusie criteria ambulante als klinische zorg, maar kleine steekproeven en korte duur van de interventie geven
RCT, SR, Richtlijnen • Antipsychotica in depotvorm
Volwassenen • Onderzoek naar factoren die medicatietrouw
een matig risico op bias.
Medicatie ontrouw bij Schizofrenie beïnvloeden
• Pilotstudies Adherence therapy, mindfulness-gebaseerde psycho-educatie en telefonische of één-op-één
begeleiding zijn verpleegkundige interventies die effect hebben op het verbeteren van
medicatietrouw bij schizofrenie.
Verpleegkunde
