Samenvatting - Algemene beginselen van het recht

RECHT
H13: STRAFRECHT

ALGEMEEN


MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT
- Materieel = misdrijven en straffen
- Formeel strafrecht = geheel van procedures en strafvorderingen
 Ons strafwetboek is van 19de eeuw (1808) -> is aan het vernieuwen
 Vroeger dacht men dat crimineel gedrag af te lezen was op uiterlijk


ROL VAN DE OVERHEID
- Je mag niet zelf recht in eigen handen nemen = rol van de overheid
- Uitvoerende macht
 Openbaar ministerie (OM) => treed op -> onderzoekt wie wat gedaan heeft +
daagt vermoedelijke dader voor de rechtbank + vordert straf (die opgelegd is
door rechter)
 OM/ federaal parket bestaat uit
o Federale parket, lokale parketten (-> niveau van rechterlijk
arrondissement) en parketten-generaal
o O.l.v. procureur des konings of procureur general
o Politieke verantwoordelijke = minister van justitie (Annelies Verlinden)
 Legaliteitsbeginsel = overheid = formele wetgever -> politieke keuzes wat
strafbaar is
- Rol van de rechter = gebonden aan de wet
 Toepassen van recht zoals geschreven in wetboek
 Mag niet zomaar een straf toebrengen -> kan wel uitstel en opschorting geven
(uitzonderlijk)


ALGEMENE BEGINSELEN VAN HET STRAFRECHT
- Legaliteitsbeginsel
 pas strafbaar als dat in een wet wordt weergegeven
 rechter kan evolutief interpreteren => nieuwe feiten door evolutie in sml
onder een andere wet laten vallen vb valsheid in geschriften => gebruik van
valse nummerplaat
- niet-retroactiviteit
 wet keert niet terug in tijd -> pas strafbaar vanaf invoering wet
 bij mildere straffen => altijd in voordeel van beklaagden
- je bent onschuldig tot het tegendeel bewezen is
- zwijgrecht -> niet altijd handig
- non bis in idem
 beklaagde mag niet 2 keer voor dezelfde feiten gestraft worden
 kan wel voor andere rechtbank vb strafrechtelijk -> burgerrechtelijk voor
schadevergoeding
 hoger beroep = heroverweging van dezelfde feiten


TERRITORIALE TOEPASSINGEN

,MISDRIJVEN GEPLEEGD IN BELGIË
- strafrecht = territoriaal gebonden
 men moet zich aanpassen aan de belgische wet
 zelfde wetgeving ook in gelijkgestelde gebieden: ambassades, vliegtuigen,
zeeruim,…
- ubiquiteitsleer = misdrijf situeren op alle plaatsen waar constitutief element is
vb schietpartij
 België zal niet tussenkomen als er geen constitutief element aanwezig is vb
dumping Fra)
- Ondeelbaarheid van een misdrijf => verschillende misdrijven worden 1 geheel

MISDRIJVEN GEPLEEGD IN BUITENLAND
- Normaal: bemoei je niet met zaken van buitenland behalve
 Beschermingsbeginsel = staatsveiligheid
 Actief personaliteitsbeginsel = nationaliteit van dader
 Passief personaliteitsbeginsel = nationaliteit van slachtoffer
 Universaliteitsbeginsel = alle staten recht en plicht hebben om bepaalde
internationale misdrijven te berechten
o Moeten gelinkt zijn aan ons land en strafbaar zijn in land van herkomst

HET MATERIEEL STRAFRECHT: MISDRIJVEN EN STRAFFEN


ALGEMEEN EN BIJZONDER STRAFRECHT
- Strafwet boek => 2 boeken
 Boek I = algemeen
 Boek II = alle misdrijven afzonderlijk beschreven + straffen
- ART 100 => scharnier = alle principes van boek I zijn ook van toepassing op
bijzonder wetgeving
 VO = verzachtende omstandigheden
- Penitenair recht
 Geheel strafuitvoering (aard, omvang en duur van de strafsancties)
 Interne rechtspositie = de regels die gelden voor gedetineerden tijdens
opsluiting
 Externe rechtspositie = regels die betrekking op uitvoering van straf en
terugkeer naar sml


WAT ZIJN MISDRIJVEN

4 VOORWAARDEN VAN CONSTITUTIEVE ELEMENTEN
1. Materiële gedragingen
 Een uitwendige handeling van het rechtssubject (voorname is niet strafbaar)
 Commissiedelicten of handelingsmisdrijven = iets doen wat strafbaar is
 Onthoudingsmisdrijven of omissiedelicten = iets niet doen
 Ogenblikkelijke of aflopende misdrijven = het stopt
 Voortdurende misdrijven = blijft duren
o Verjaring loopt pas vanaf einde handeling
 Enkelvoudige misdrijven = 1 handeling
 Voortgezette misdrijven = meerdere handelingen => blijft 1 misdrijf

, o Men gaat op zoek naar zwaarste misdrijf en alles word daaronder gezet
= opslorping -> beoordeelt volgens zwaarste misdrijf -> belang voor
verjaring en straf toemeting
 Gelegenheidsmisdrijven = kom 1Xvoor
 Gewoontemisdrijf = komt gewoonlijk voor
2. Wederrechtelijkheid
 Onrechtmatig kaarkter
 4 rechtmatigheidsgronden
o Eerste 2 -> wanner gerechtvaardigd door wettekst -> vb deurwaarder
o Wettige zelfverdediging/ noodweer
 Voor jezelf of een ander geen goederen
 Op moment zelf bij actieve aanval
 Gelijke macht
o Noodtoestand
 Bij afwegen van belangen
o Toestemming van slachtoffer vb SM
3. Moreel elementen
 Schuld -> als dader niks verweten kan worden => niet straffen
 Zijn omstandigheden waarbij dader niet schuldig kan bevonden worden
o Schuld door wetsinbreuk = bewijs dat de gedraging gepleegd is
o Schuld = 2 vormen
 Nalatigheid
 Opzet = willen en weten
 Algemeen opzet of bijzonder opzet
 Zwaarste vorm = voorbedachtheid
o Schuldopheffing => bij minderjarig, krankzinnigheid, overmacht en
dwaling
 Geen straf maar ander maatregelen
 Behalve uithandengeving -> vanaf 16 jaar bij ernst als
meerderjarige
4. Strafwaardigheid
 Straf uitsluitende verschoningsgronden => niet strafbaar of strafvermindering

INDELING VAN STRAFFEN EN MISDRIJVEN
- Misdaad: criminele straf (gevangenis, ontzetting, boete)
- Wanbedrijf: correctionele straf (gevangenis 8 d.-5 j., ontzetting, boete, werkstraf)
- Overtreding: politiestraf (gevangenis 1-7d., boete, werkstraf)
- Boetes: verhoogd met opdecimes (nu 70, dus x 8 -> als er staat 25 euro dan x8
want inflatie en dan moeten ze het wetboek niet altijd aanpassen)
- Boetes kunnen vervangen door vervangende gevangenisstraf
- Corectionalisering = misdaad word wanbedrijf maar rechtbank mag hogere
straffen uitdelen

POGING EN DEELNEMING
- Poging = minder straf maar wel gestraft
- 2 vormen van strafbare deelneming
 Mededaderschap = aan uitvoering rechtstreeks hebben meegewerkt
 Medeplichtig = niet zelf strafbare gedragingen gesteld, maar proces
vergemakkelijkt


OPSCHORTING UITSTEL EN PROBATIE

, - Opschorting van de uitspraak (gunst)
 Bewezen en schuldig maar krijgt geen straf
o Strafblad blijft blanco
o Op basis van factoren vb schuldinzicht, sociale factoren,…
 Moet gemotiveerd worden
 Rechter bepaalt (proef) termijn
o Als de dader opnieuw een misdaad pleegt in dit termijn krijgt hij wel de
straf
- Uitstel van de (straf) uitvoering
 Wel op strafblad
 Straf word opgelegd maar nog niet moet uitgevoerd worden
 Ook (proef) termijn
o Opnieuw bij nog een misdrijf deze straf uitvoeren
- Beide: al dan niet met probatievoorwaarden
- Probatievoorwaarden = Gekoppeld aan algemene voorwaarden gekoppeld aan
het dossier
o Rechter vrij in => zal opgevolgd worden door Justin assistenten
 Justitieassistenten controleren
 Vb. Dienstverlening, therapie, opleiding


EINDE VAN DE STRAF
- Door uitvoering van straf
 Essentie strafrecht = rehabilitatie
 Parket en minister van justitie bepalen welke straffen worden uitgevoerd en
welke niet
- Verjaring = overheid zit stil
 Verjaringstermijn gekoppeld aan de straf
- Amnestie = wetgever zegt ‘dit is geen misdrijf’
 Met terugwerkende kracht bepaalt dat het misdrijf nooit heeft plaatsgevonden
Vb bij grote conflicten zoals WOII
 Heel vaak gebruikt als overgang naar vrede
 In België meest in fiscale context
- Genade = uitvoerende machten (koning) telt vrij van uitvoering
 Misdrijf blijft bestaan maar straf niet uitvoeren (kleinste misdrijven)
- Herstel in eer en rechten = rechterlijke macht
 Strafblad kan aangepast te worden -> blanco maken
o Automatisch: uitwissing na 3 jaar (enkel bij kleine straffen zoals
verkeersmisdrijven)
 Dit alles kan botsen met bevolking zeker gemediatiseerde
misdrijven vb verkrachting leuven
 Soms ook niet toegepast zoals Marck dutroux -> sml niet klaar
voor

FORMEEL STRAFRECHT: STRAFPROCESRECHT

- Formele strafrecht = procedure en regels die gebruikt worden
- Strafprocedure = relatie tussen dader en overheid
 Overheid en dader => belangrijke rol
o Meer en meer slachtoffers sinds zaak van Dutroux (jaren 90)
 Overheid = behouder van algemeen belang -> vraagt om bestraffing niet het
slachtoffer