HC 1: inleiding burgerlijk procesrecht
• Belang vak Burgerlijk procesrecht: waar hebben we het over en
waarom is dit van belang?
• Goed procederen kan het verschil maken tussen recht hebben en recht krijgen
• Biedt middelen om bevoegdheden o.g.v. het materiële recht te verwezen (>
executoriale titel)
• “Dienende functie”: dient er (dus) toe om vermogensrecht geldend te (kunnen) maken
• Beoogt daarbij een evenwicht te vinden tussen de belangen van eiser/verzoeker en
gedaagde/verweerder (“fair trail”; EVRM)
Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bevat regeling voor:
1. Eerste boek: wijze van procederen (rechtbank, hof, HR)
2. Tweede boek: tenuitvoerlegging (van vonnis of beschikking)
3. Derde boek: rechtspleging van onderscheiden aard
4. Vierde boek: arbitrage
Ook BW van belang:
• Titel 3.10 BW: verhaalsrecht op goederen (i.v.m. executie;
• Titel 3.11 BW: rechtsvorderingen o.m.:
- Reële executie;
- Verjaring.
Art. 6 EVRM:
• Eenieder heeft recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak...
• Binnen een redelijke termijn;
• Door een onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke instantie;
• Vonnis moet in openbaar worden uitgesproken.
Enkele hoofdbeginselen:
• Onafhankelijke en onpartijdige rechter;
• Hoor en wederhoor;
• Openbaarheid;
• Redelijke termijn;
• Motivering;
• Partij-autonomie.
Overheidsrechter > competentie
• Absolute competentie: Welke “soort” rechter?
• Relatieve competentie: Welke rechter is geografisch gezien bevoegd?
Absolute competentie
• In eerste aanleg:
- Rechtbank (art. 42 RO)
- evt. Kantonrechter (art. 93 Rv)
- Voorzieningenrechter (kort geding; art. 254 e.v. Rv)
• In hoger beroep:
- Hof
, • Cassatie:
- Hoge Raad.
Rechtbank, onderscheiden:
1. Afdeling civiel;
2. Voorzieningenrechter (art. 254 Rv);
3. Kantonrechter (art. 93 Rv).
Procesrecht in beweging (1), o.a. digitalisering.
Grondvorm civiele dagvaardingsprocedure, driehoeksverhouding:
1. Rechter;
2. Eiser;
3. Gedaagde.
Procesvertegenwoordiging
• Art. 79 Rv: Regel: verplichte procesvertegenwoordiging (door advocaat)
• Uitzondering: procederen bij kantonrechter (art. 93 Rv).
Vrijwaring en voeging
• Vrijwaring: derden betrekken al vooruitlopend op een bepaalde beslissing (art. 210 e.v.
• Rv). ‘Oproeping van vrijwaring’.
Voeging: standpunt van een van de partijen willen versterken (art. 217 e.v. Rv).
WAMCA-procedure (titel 14A Rv jo. art. 3:305a BW): biedt aan verenigingen en stichtingen de
mogelijkheid om op te komen voor belangen van hun achterban: collectieve actie.
- Belangrijk voorbeeld Dieselgate;
- Collectieve acties door belangenorganisaties;
- WAMCA: Wet Afwikkeling Massaschade in Collectieve Actie.
- Sinds 1 januari 2020: art. 3:305a lid 6: mogelijkheid tot schadevergoeding.
Hoofdregel: geldt voor gedingen die op of na 1 januari 2020 aanhangig zijn gemaakt en
betrekking hebben op gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden op of na 15 november 2016
Enkele hoofdpunten:
• Belangrijk(st)e “nieuwigheid”: collectieve vergoeding tot schadevergoeding mogelijk;
• Uitspraak heeft gezag van gewijsde dat ruimer reikt dan de procespartijen;
• Eisen aan claimorganisaties aangescherpt (art. 3:305a lid 2 en 3 BW);
• Procesregels in titel 14A Rv: één regime, ongeacht de aard van de vordering;
• Registratie vorderingen in Centraal register;
• Voor Ne belanghebbenden: opt out systeem; voor buitenlandse belanghebbenden: opt
in
• Afwijkende proceskostenregeling (art. 1018l Rv)
Belangrijk ontvankelijkheidsvereiste: representativiteit
, • Bestaat de achterban uit een voldoende groot deel van het totaal aantal
gedupeerden/belanghebbenden?
• Is de omvang van de vorderingen van de achterban voldoende groot t.o.v. de
vorderingen van alle gedupeerden?
• Blijkt dat de achterban de collectieve actie steunt?
De eiser moet aannemelijk maken dat het instellen van een collectieve vordering efficiënter en
effectiever is dan het instellen van een individuele vordering doordat:
• De te beantwoorden feitelijke en rechtsvragen in voldoende mate gemeenschappelijk
zijn;
• Het aantal personen tot bescherming van wier belangen de vordering strekt voldoende
is;
• Indien de vordering strekt tot schadevergoeding, zij alleen dan wel gezamenlijk een
voldoende groot financieel belang hebben (art. 1018c lid 5 onder b Rv)
• De WAMCA laat het aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht onverlet, aldus
de toelichting
Procesrecht in beweging (2)
• Project Maatschappelijk Effectieve Rechtspraak (MER);
• Experimentenwet rechtspleging;
• “Alternative Dispute Resolution” of “Anders Dan Rechtspraak”
• ADR: bindend advies, arbitrage, mediation
Overheidsrechter en ADR
• Toegang tot de overheidsrechter = grondrecht
• Verdragsrechtelijk en in nationale wetten verankerd (zie m.n. art. 6 EVRM, resp. art. 17
Grondwet,13 AB, 26 Rv);
• Niemand kan tegen zijn wil van de overheidsrechter worden afgehouden (art. 17
Grondwet);
• ADR kan alleen op vrijwillige basis; moet worden overeengekomen.
Enkele kenmerken overheidsrechtspraak
• Rechter beslist/hakt knopen door;
• Op grond van juridische merites;
• Rechter kijkt i.h.a. naar het verleden;
• Geen invloed partijen op de persoon van de rechter;
• Procedure is in beginsel openbaar;
• Procedure is kostbaar en duurt i.h.a. nog steeds vrij lang;
• Procedure kan escalerend werken.
ADR:
• Arbitrage = particuliere rechtspraak, in de wet geregeld (art. 1020 e.v. Rv); vonnis
• Bindend advies = particuliere rechtspraak, niet in de wet geregeld;
vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 BW);
, • Mediation; Europese Mediationrichtlijn, implementatie in Nederland; verdere
wetsvoorstellen “in ijskast” vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 BW).
Arbitrage voordelen
• Specifieke deskundigheid (bv. bouw);
• Invloed op keuze arbiter
• Snellere rechtsgang;
• Geen verplichte procesvertegenwoordiging
• Geen openbaarheid
Geschilbeslechting betekent nog geen geschiloplossing!!
- Geldt voor arbitrage en bindend advies.
Mediation
• Vorm van conflictoplossing waarin partijen zelf tot een oplossing komen met behulp
van een onafhankelijke, onpartijdige derde die alleen het proces van communicatie
tussen partijen begeleidt.
• Vrijwilligheid van partijen;
• Geheimhouding.
HC 2: partijautonomie en rechtelijke lijdelijkheid
Overheidsrechter en ADR
• Toegang tot de overheidsrechter= grondrecht, verdragsrechtelijk en in nationale
wetten verankerd (art. 6 EVRM, Art. 17 GW, Art. 13 AB, Art. 26 RV);
• Niemand kan tegen zijn wil van de overheidsrechter worden afgehouden (art. 17
GW).
• ADR kan alleen op vrijwillige basis; moet worden overeengekomen;
- In algemene voorwaarden kan ook op bindend advies en arbitrage
overeengekomen worden.
Mediation (HR 12 juli 2024 CSW/PPSB)
• ‘Is deze mediationclausule afdwingbaar?’
- Op vrijwillige basis.
• Eerst mediation, dan (als het niet opgelost zal worden) naar arbitrage, in deze
concrete zaak.
• De inhoud van een mediationclausule moet door uitleg worden vastgelegd.
• De zakelijkheid (professionele partijen) kunnen een rol spelen.
• Een mediationclausule mag niet worden toegepast als toepassing tot gevolg zou
hebben dat het recht van partijen op toegang tot de rechter wordt geschonden
(art. 6 EVRM).
Arbitrage -> overheidsrechter: niet-ontvankelijkheid;
Bindend advies -> onbevoegdheid (art. 1022 RV);
Mediation-> rechter geeft partijen eerst de kan om het via de weg van mediation op te
lossen.
• Belang vak Burgerlijk procesrecht: waar hebben we het over en
waarom is dit van belang?
• Goed procederen kan het verschil maken tussen recht hebben en recht krijgen
• Biedt middelen om bevoegdheden o.g.v. het materiële recht te verwezen (>
executoriale titel)
• “Dienende functie”: dient er (dus) toe om vermogensrecht geldend te (kunnen) maken
• Beoogt daarbij een evenwicht te vinden tussen de belangen van eiser/verzoeker en
gedaagde/verweerder (“fair trail”; EVRM)
Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bevat regeling voor:
1. Eerste boek: wijze van procederen (rechtbank, hof, HR)
2. Tweede boek: tenuitvoerlegging (van vonnis of beschikking)
3. Derde boek: rechtspleging van onderscheiden aard
4. Vierde boek: arbitrage
Ook BW van belang:
• Titel 3.10 BW: verhaalsrecht op goederen (i.v.m. executie;
• Titel 3.11 BW: rechtsvorderingen o.m.:
- Reële executie;
- Verjaring.
Art. 6 EVRM:
• Eenieder heeft recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak...
• Binnen een redelijke termijn;
• Door een onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke instantie;
• Vonnis moet in openbaar worden uitgesproken.
Enkele hoofdbeginselen:
• Onafhankelijke en onpartijdige rechter;
• Hoor en wederhoor;
• Openbaarheid;
• Redelijke termijn;
• Motivering;
• Partij-autonomie.
Overheidsrechter > competentie
• Absolute competentie: Welke “soort” rechter?
• Relatieve competentie: Welke rechter is geografisch gezien bevoegd?
Absolute competentie
• In eerste aanleg:
- Rechtbank (art. 42 RO)
- evt. Kantonrechter (art. 93 Rv)
- Voorzieningenrechter (kort geding; art. 254 e.v. Rv)
• In hoger beroep:
- Hof
, • Cassatie:
- Hoge Raad.
Rechtbank, onderscheiden:
1. Afdeling civiel;
2. Voorzieningenrechter (art. 254 Rv);
3. Kantonrechter (art. 93 Rv).
Procesrecht in beweging (1), o.a. digitalisering.
Grondvorm civiele dagvaardingsprocedure, driehoeksverhouding:
1. Rechter;
2. Eiser;
3. Gedaagde.
Procesvertegenwoordiging
• Art. 79 Rv: Regel: verplichte procesvertegenwoordiging (door advocaat)
• Uitzondering: procederen bij kantonrechter (art. 93 Rv).
Vrijwaring en voeging
• Vrijwaring: derden betrekken al vooruitlopend op een bepaalde beslissing (art. 210 e.v.
• Rv). ‘Oproeping van vrijwaring’.
Voeging: standpunt van een van de partijen willen versterken (art. 217 e.v. Rv).
WAMCA-procedure (titel 14A Rv jo. art. 3:305a BW): biedt aan verenigingen en stichtingen de
mogelijkheid om op te komen voor belangen van hun achterban: collectieve actie.
- Belangrijk voorbeeld Dieselgate;
- Collectieve acties door belangenorganisaties;
- WAMCA: Wet Afwikkeling Massaschade in Collectieve Actie.
- Sinds 1 januari 2020: art. 3:305a lid 6: mogelijkheid tot schadevergoeding.
Hoofdregel: geldt voor gedingen die op of na 1 januari 2020 aanhangig zijn gemaakt en
betrekking hebben op gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden op of na 15 november 2016
Enkele hoofdpunten:
• Belangrijk(st)e “nieuwigheid”: collectieve vergoeding tot schadevergoeding mogelijk;
• Uitspraak heeft gezag van gewijsde dat ruimer reikt dan de procespartijen;
• Eisen aan claimorganisaties aangescherpt (art. 3:305a lid 2 en 3 BW);
• Procesregels in titel 14A Rv: één regime, ongeacht de aard van de vordering;
• Registratie vorderingen in Centraal register;
• Voor Ne belanghebbenden: opt out systeem; voor buitenlandse belanghebbenden: opt
in
• Afwijkende proceskostenregeling (art. 1018l Rv)
Belangrijk ontvankelijkheidsvereiste: representativiteit
, • Bestaat de achterban uit een voldoende groot deel van het totaal aantal
gedupeerden/belanghebbenden?
• Is de omvang van de vorderingen van de achterban voldoende groot t.o.v. de
vorderingen van alle gedupeerden?
• Blijkt dat de achterban de collectieve actie steunt?
De eiser moet aannemelijk maken dat het instellen van een collectieve vordering efficiënter en
effectiever is dan het instellen van een individuele vordering doordat:
• De te beantwoorden feitelijke en rechtsvragen in voldoende mate gemeenschappelijk
zijn;
• Het aantal personen tot bescherming van wier belangen de vordering strekt voldoende
is;
• Indien de vordering strekt tot schadevergoeding, zij alleen dan wel gezamenlijk een
voldoende groot financieel belang hebben (art. 1018c lid 5 onder b Rv)
• De WAMCA laat het aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht onverlet, aldus
de toelichting
Procesrecht in beweging (2)
• Project Maatschappelijk Effectieve Rechtspraak (MER);
• Experimentenwet rechtspleging;
• “Alternative Dispute Resolution” of “Anders Dan Rechtspraak”
• ADR: bindend advies, arbitrage, mediation
Overheidsrechter en ADR
• Toegang tot de overheidsrechter = grondrecht
• Verdragsrechtelijk en in nationale wetten verankerd (zie m.n. art. 6 EVRM, resp. art. 17
Grondwet,13 AB, 26 Rv);
• Niemand kan tegen zijn wil van de overheidsrechter worden afgehouden (art. 17
Grondwet);
• ADR kan alleen op vrijwillige basis; moet worden overeengekomen.
Enkele kenmerken overheidsrechtspraak
• Rechter beslist/hakt knopen door;
• Op grond van juridische merites;
• Rechter kijkt i.h.a. naar het verleden;
• Geen invloed partijen op de persoon van de rechter;
• Procedure is in beginsel openbaar;
• Procedure is kostbaar en duurt i.h.a. nog steeds vrij lang;
• Procedure kan escalerend werken.
ADR:
• Arbitrage = particuliere rechtspraak, in de wet geregeld (art. 1020 e.v. Rv); vonnis
• Bindend advies = particuliere rechtspraak, niet in de wet geregeld;
vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 BW);
, • Mediation; Europese Mediationrichtlijn, implementatie in Nederland; verdere
wetsvoorstellen “in ijskast” vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 BW).
Arbitrage voordelen
• Specifieke deskundigheid (bv. bouw);
• Invloed op keuze arbiter
• Snellere rechtsgang;
• Geen verplichte procesvertegenwoordiging
• Geen openbaarheid
Geschilbeslechting betekent nog geen geschiloplossing!!
- Geldt voor arbitrage en bindend advies.
Mediation
• Vorm van conflictoplossing waarin partijen zelf tot een oplossing komen met behulp
van een onafhankelijke, onpartijdige derde die alleen het proces van communicatie
tussen partijen begeleidt.
• Vrijwilligheid van partijen;
• Geheimhouding.
HC 2: partijautonomie en rechtelijke lijdelijkheid
Overheidsrechter en ADR
• Toegang tot de overheidsrechter= grondrecht, verdragsrechtelijk en in nationale
wetten verankerd (art. 6 EVRM, Art. 17 GW, Art. 13 AB, Art. 26 RV);
• Niemand kan tegen zijn wil van de overheidsrechter worden afgehouden (art. 17
GW).
• ADR kan alleen op vrijwillige basis; moet worden overeengekomen;
- In algemene voorwaarden kan ook op bindend advies en arbitrage
overeengekomen worden.
Mediation (HR 12 juli 2024 CSW/PPSB)
• ‘Is deze mediationclausule afdwingbaar?’
- Op vrijwillige basis.
• Eerst mediation, dan (als het niet opgelost zal worden) naar arbitrage, in deze
concrete zaak.
• De inhoud van een mediationclausule moet door uitleg worden vastgelegd.
• De zakelijkheid (professionele partijen) kunnen een rol spelen.
• Een mediationclausule mag niet worden toegepast als toepassing tot gevolg zou
hebben dat het recht van partijen op toegang tot de rechter wordt geschonden
(art. 6 EVRM).
Arbitrage -> overheidsrechter: niet-ontvankelijkheid;
Bindend advies -> onbevoegdheid (art. 1022 RV);
Mediation-> rechter geeft partijen eerst de kan om het via de weg van mediation op te
lossen.
