Inleiding tot sociologie
CURSUS! Het speelveld, de spelregels en de spelers?
- kennis van sociologische concepten
- synthese van concepten: vergelijken van concepten en verschillen en gelijkenissen en aangeven
- toepassingen van die concepten: herkennen van sociologische concepten in dagelijkse
voorbeelden/situaties (luister naar de radio, lees kranten en volg het nieuws) (theorie toepassen in de
praktijk)
- meerkeuzevragen met giscorrectie +3/-1/0
- hoofdstuk 5,7 en 8 zijn heel belangrijk en zullen veel vragen vullen op het examen
ook actualiteit toepassen op de begrippen
Zelf begrippen leren (voor de les): lessen bestaan uit inhoudelijke toelichting en het bespreken van
voorbeelden van die begrippen.
Zorg ervoor altijd mee te zijn met het nieuws en de leerstof al gelezen te hebben voor de lessen, actief
meewerken met de les dit wordt erg belangrijk geacht.
1. op ontdekkingstocht door een bekend gebied?
1.1 een beeld van een titel
Metafoor van een spel (bv. voetbal)
Sociologische verhoudingen tussen de samenleving = het speelveld
Wetten en gedragsregels = de sociale spelregels
Mensen, organisaties, instituties = de maatschappelijke spelers
Ook de samenleving bestaat uit een stel posities, en tussen al die posities bestaat een taakverdeling: de
arbeidsverdeling. Met die posities gaan specifieke rollen gepaard. Naargelang van je positie heb je ook een hogere of
lagere status.
Ook in instellingen, ondernemingen en andersoortige groepen zijn er formele en informele leiders. De formele
leiders zijn diegene die via officiële kanalen op die positie terecht komen. Politieke partijen willen politieke macht
veroveren, ondernemingen willen winst maken en vakbonden willend de belangen van hun leden verdedigen. Maar
leiders en leden hebben dikwijls ook hun eigen agenda. Velen willen de eigen maatschappelijke status verbeteren,
sommige doen hun job omdat ze plezier hebben in het werk of voor het samenzijn.
Aan posities zijn rollen toegekend en aan rollen zijn gedragsregels verbonden dit vinden we op een speelveld en in
onze samenleving, de verwachtingen heb je ergens aangeleerd via socialisatie.
rolconflict ontstaat wanneer verwachtingen bij de rollen niet overeenkomen.
Je hebt pas vrijheid wanneer er spelregels zijn. spelregels zogen voor zekerheid en voorspelbaarheid die mensen
nodig hebben om hun eigen leven te leiden. Wanneer we regels als onbestaand beschouwen dan geldt Rinus
Michels’ beruchte uitspraak ‘voetbal is oorlog’ ook in het echte leven.
1.2 het dagelijks leven door de bril van de socioloog
The sociological imagination necessitates above all, being able to think ourselves, away from the familiar
routines of our daily lives in order to look anew.
Neither the life of an individual nor the history of a society can be understood without understanding both.
seeing the strange in the familiar and the general in the particular, linking our behaviors to broader social
forces.
, The ability to see things socially and how things interact and influence each other.
The vivid awareness of the relationship between experience and the wider society.
Charles Wright Mills was de eerste moderne kritische socioloog, hij werkte vooral rond sociale ongelijkheid,
machtselites, het verval van de middenklassen, de relatie tussen individu en samenleving en het belang van een
historisch perspectief voor sociologisch denken. Zijn belangrijkste boeken zijn The Power Elite en The Sociological
Imagination.
Mills definieerde sociologische verbeelding als ‘the vivid awareness of the relationschip between experience and the
wider society’. Het vermogen om afstand te nemen van de actuele toestand en een alternatief standpunt in te
nemen.
Drie componenten van de sociologische verbeelding
1. Geschiedenis: hoe kwam een samenleving tot stand en hoe verandert ze?
2. Biografie: welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?
3. Sociale structuur: hoe werken de maatschappelijke instituties, wat zijn de dominante instituties, hoe houden
ze de maatschappelijke orde in stand?
De ervaring van de dagelijkse werkelijkheid is niet zonder betekenis, maar moet in haar context worden geplaatst. En
dat kan het best door enige afstand te nemen van vanzelfsprekendheden, zoals routines.
1.2.1 over eten en drinken
Mensen eten en drinken niet altijd en overal op dezelfde wijze. Hoe mensen omgaan met voedsel en drank, is
ingebed in de sociale en culturele context. Ook binnen eenzelfde samenleving treffen we verschillen aan.
Niet alleen is de maatschappelijke rol van eten grondig veranderd. Ook drinken heeft een sociale metamorfose
ondergaan.
voorbeeld: in Engeland drinken ze thee om 16 uur dit is een traditie, ook al is de oorspronkelijke reden niet meer
passend bij nu.
1.2.2 over sport
Er bestaat duidelijk een sociaal verschil tussen goedkopere en dure sporten. Meer culturele verklaringen stellen dat
sport een drager is van symbolische codes van smaken en leefstijlen. Zo zouden de hogere sporten waarden als
distance en finesse uitdrukken: lichaamscontact wordt vermeden door het gebruik van hulpmiddelen die
afstandelijkheid suggereren. Sporten die populair zijn bij de arbeidersklasse, hebben een patroon van lijf-aan-
lijfgevechten en zouden ze beter aansluiten bij de arbeiderscultuur.
1.2.3 over lifestyle en lijfstijl
Via de massamedia dringen de nieuwe cultuur- en lichaamsidealen langzaam maar zeker door tot de provincialen.
Wordt een mode echter overgenomen door die brede lagen van de samenleving, dan verliest ze haar trendy
monopoliekarakter. De democratisering van een cultureel item vernietigt noodzakelijk de ermee verbonden
distinctiewaarde, waar het om te doen was.
1.2.4 over liefde
Mensen huwen meestal binnen hetzelfde sociale milieu: met mensen met eenzelfde religieuze overtuiging, etnische
herkomst en opleiding. Met iemand uit dezelfde groep valt makkelijker te praten, is er een basis voor
gemeenschappelijke activiteiten en is het risico op conflicten kleiner dan met iemand uit een andere sociale groep.
Daarboven is er de sociale druk van de sociale omgeving. Ten slotte is de mogelijkheid om een potentiële partner in
eigen kring te ontmoeten groter naarmate die eigen groep groter wordt.
1.2.5 contingent maar niet arbitrair?
‘Alles is contingent, maar niet arbitrair’ stellen Elchardus, Spruyt en Vanroelen. Iets is contingent als het anders had
kunnen zijn dan het nu is. Maar contingent is niet hetzelfde als arbitrair of willekeurig. Het is niet omdat een bepaald
gebruik of een bepaalde handeling ook anders had kunnen zijn, dat er geen goede redenen bestaan dat in onze
,samenleving die vorm aannemen en geen andere. Dat heet ‘padafhankelijkheid’ en het wil zeggen dat
gebeurtenissen uit het verleden van invloed zijn op latere toestanden en ontwikkelingen.
1.3 een stap verder
Gezond verstand is een los verband van feiten, waarnemingen, ervaringen, inzichten en overgeleverde wijsheid die
we in ons leven opbouwen (‘common sense’). Het is kennis gebaseerd op dagelijkse ervaringen, waarmee we
situaties betekenis geven. Het is vooral praktisch gericht: bedoeld om directe antwoorden op concrete problemen te
vinden, niet om hun diepere oorzaken te onderzoeken of algemene regels te formuleren.
1.3.1 echtscheiding
Sociologen zoeken de verklaringen bij de frequentie van de echtscheidingen, op de variaties naargelang van het
inkomen, het beroep, de woonplaats of de leeftijd van de partners. Die kenmerken worden dan in verband gebracht
let de sociale omstandigheden waaronder mensen een huwelijk sluiten en dat al dan niet verbreken. Daarnaast
spelen veranderingen in de wetgeving een belangrijke rol. Zo is er de inkorting van de duur van de procedure voor
echtscheiding met onderlinge toestemming, de mogelijkheid dat homoseksuele mannen en lesbische vrouwen
kunnen huwen waardoor ook zij in de echtscheidingsstatistieken kunnen terechtkomen.
1.3.2 zelfdoding
Lageropgeleiden en (langdurig) werklozen, alleenstaanden, alleenwonenden en gescheiden mensen vertonen een
hogere kans op pogingen tot zelfdoding en op zelfdoding. Ook leeftijd is belangrijk, evenals het geslacht.
Het eerste thema waarin de eerste voltijdse psycholoog Emile Durkheim, zijn tanden zette, was zelfdoding. Hij
onderzocht welke maatschappelijke factoren die ratio’s systematisch varieerden en kwam daarbij onder meer uit bij
religie, burgerlijke staat, woonplaats (stad of platteland), aanwezigheid of afwezigheid van militaire opleiding. De
correlaties die hij vond, verklaarde hij uit de gemeenschappelijke factor ‘sociale integratie’, waarbij zowel een teveel
als een gebrek aan sociale integratie tot meer zelfdodingsgedrag leidde. Ook de desintegratie van de groep zelf bleek
tot een verhoging van de zelfdodingsneiging te leiden omdat het individu dan zonder morele en sociale steun wordt
gelaten.
Emile Durkheim boeken: de la division du travail social, les règles de la méthode sociologique en la suicide, étude de
sociologie.
1.3.3 arbeid
Werk – of geen werk hebben domineert het dagelijkse leven van veel mensen, dat hoeft geen verbazing te wekken:
ons beroep bepaalt in hoge mate onze sociale positie, sociale status, zelfs onze identiteit.
We zijn geneigd om arbeid vandaag als ‘het hoogste goed’ (arbeidsethos) te beschouwen, werd in vroegere
samenlevingen niet altijd even respectvol naar arbeid gekeken.
Het latente deprivatiemodel van Jahoda. Ze stelt dat het psychische welbevinden verslechtert bij het wegvallen van
betaalde arbeid. Betaalde arbeid vervult immers, naast de manifeste functie een aantal latente functies.
Jahoda onderscheidt vijf functies:
Arbeid structureert de tijd van individuen
Arbeid is een belangrijke bron van sociale contacten en sociale ervaringen
Arbeid verbindt een individu met doeleinden die de persoonlijke preferenties overstijgen
Arbeid zorgt voor status en identiteit en draag zo bij tot de definitie van iemands positie in de samenleving
Arbeid dwingt tot activiteit, biedt kansen om handelingen te stellen met zichtbare gevolgen en dwingt ook
tot het ontwikkelen en uitdrukken van competenties en vaardigheden
Voor Jahoda is arbeid de enige institutie die al deze functies, latente en manifeste, tegelijk kan vervullen. Hoe langer
iemand werkloos is, hoe dramatischer voor de kansen om ooit weer volwaardig geïntegreerd te raken op de
arbeidsmarkt: dat wordt het ‘litteken-effect’ genoemd, iets wat je je hele loopbaan meedraagt.
, Karasek heeft de relatie tussen jobdesign en ziekte
geconceptualisserd in zijn klassiek geworden job
demand-job control-model.
1.3.4 ziekte en dood
Personen met een lage sociale status minder lang
leven, minder lang in goede gezondheid leven en
meer gezondheidsproblemen ervaren dan
personen met een hoge sociale status.
Sociologen verklaren die ongelijke
levensverwachtingen door:
1. Artefectverklaring het gevolg van de
gebruikte onderzoeksmethoden en
meetinstrumenten. Zo is veel onderzoek
naar sociaaleconomische gezondheidsverschillen gebaseerd op gegevens die de respondenten zelf
rapporteren.
2. Sociale mobiliteit een sociale daling zou een gevolg zijn van een slechte gezondheidstoestand en een
goede gezondheid zou bijdragen tot een sociale stijging.
3. Sociaaleconomische status die invloed verloopt meestal niet rechtstreeks maar via tussenliggende
factoren zoals: leef-, woon- en arbeidsomstandigheden, gedrag en levensstijl, kennis, opvattingen, houdingen
en waarden in verband met gezondheid.
Andere dingen die hiertoe kunnen leiden zijn: arbeidsomstandigheden, sociale netwerken, financiële middelen en
levensstijl.
1.4 een eerste definitie van sociologie
Sociologie is de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren bestudeert, in hun ontstaan,
voortbestaan en veranderen, en tevens het sociale handelen van de mensen in de interactie met deze patronen en
structuren.
Patronen
Dit verwijst naar gedragspatronen maar ook opvattingen vallen hieronder zoals opvattingen over wat rechtvaardig en
nastrevenswaardig is of over wat mensen mooi vinden of niet. ook ‘asociaal’ gedrag hoort erbij want ook dat valt
enkel te verklaren wanneer we rekening houden met de maatschappelijke context waarin het ontstaat en vorm krijgt.
Opvattingen en gedragspatronen zijn de twee cruciale dimensies van de samenleving, die we wat meer
gesofisticeerde ‘positionele’ en ‘symbolische’ structuren noemen.
De positionele dimensie is het gemakkelijkst te achterhalen, ze wordt meteen zichtbaar via interactie- en
communicatiepatronen. Tussen actoren – zowel individuen als groepen – bestaan relaties van allerlei aard:
nevenschikkende of onderschikkende relaties, relaties van strijd of samenwerking.
Symbolische structuren of ‘cultuurpatronen’ gaan over al dan niet geïnstitutionaliseerde opvattingen:
waarden en normen, doelstellingen en verwachtingen. Die patronen en structuren staan in voortdurende
wisselwerking met het sociaal handelen. Patronen en structuren zijn tegelijk de min of meer vaste resultaten
van dat sociaal handelen, maar ze zullen op hun beurt dat sociaal handelen sturen.
Sociaal handelen
Handelen is enkel sociaal handelen voor zover het rechtstreeks of onrechtstreeks wordt beïnvloed door het handelen
van anderen. Het is die sociale bepaaldheid van het handelen die de bijzondere belangstelling van de sociologen
wekt: dat het handelen gebeurt in een sociale omgeving en de kenmerken van die omgeving ondergaat.
CURSUS! Het speelveld, de spelregels en de spelers?
- kennis van sociologische concepten
- synthese van concepten: vergelijken van concepten en verschillen en gelijkenissen en aangeven
- toepassingen van die concepten: herkennen van sociologische concepten in dagelijkse
voorbeelden/situaties (luister naar de radio, lees kranten en volg het nieuws) (theorie toepassen in de
praktijk)
- meerkeuzevragen met giscorrectie +3/-1/0
- hoofdstuk 5,7 en 8 zijn heel belangrijk en zullen veel vragen vullen op het examen
ook actualiteit toepassen op de begrippen
Zelf begrippen leren (voor de les): lessen bestaan uit inhoudelijke toelichting en het bespreken van
voorbeelden van die begrippen.
Zorg ervoor altijd mee te zijn met het nieuws en de leerstof al gelezen te hebben voor de lessen, actief
meewerken met de les dit wordt erg belangrijk geacht.
1. op ontdekkingstocht door een bekend gebied?
1.1 een beeld van een titel
Metafoor van een spel (bv. voetbal)
Sociologische verhoudingen tussen de samenleving = het speelveld
Wetten en gedragsregels = de sociale spelregels
Mensen, organisaties, instituties = de maatschappelijke spelers
Ook de samenleving bestaat uit een stel posities, en tussen al die posities bestaat een taakverdeling: de
arbeidsverdeling. Met die posities gaan specifieke rollen gepaard. Naargelang van je positie heb je ook een hogere of
lagere status.
Ook in instellingen, ondernemingen en andersoortige groepen zijn er formele en informele leiders. De formele
leiders zijn diegene die via officiële kanalen op die positie terecht komen. Politieke partijen willen politieke macht
veroveren, ondernemingen willen winst maken en vakbonden willend de belangen van hun leden verdedigen. Maar
leiders en leden hebben dikwijls ook hun eigen agenda. Velen willen de eigen maatschappelijke status verbeteren,
sommige doen hun job omdat ze plezier hebben in het werk of voor het samenzijn.
Aan posities zijn rollen toegekend en aan rollen zijn gedragsregels verbonden dit vinden we op een speelveld en in
onze samenleving, de verwachtingen heb je ergens aangeleerd via socialisatie.
rolconflict ontstaat wanneer verwachtingen bij de rollen niet overeenkomen.
Je hebt pas vrijheid wanneer er spelregels zijn. spelregels zogen voor zekerheid en voorspelbaarheid die mensen
nodig hebben om hun eigen leven te leiden. Wanneer we regels als onbestaand beschouwen dan geldt Rinus
Michels’ beruchte uitspraak ‘voetbal is oorlog’ ook in het echte leven.
1.2 het dagelijks leven door de bril van de socioloog
The sociological imagination necessitates above all, being able to think ourselves, away from the familiar
routines of our daily lives in order to look anew.
Neither the life of an individual nor the history of a society can be understood without understanding both.
seeing the strange in the familiar and the general in the particular, linking our behaviors to broader social
forces.
, The ability to see things socially and how things interact and influence each other.
The vivid awareness of the relationship between experience and the wider society.
Charles Wright Mills was de eerste moderne kritische socioloog, hij werkte vooral rond sociale ongelijkheid,
machtselites, het verval van de middenklassen, de relatie tussen individu en samenleving en het belang van een
historisch perspectief voor sociologisch denken. Zijn belangrijkste boeken zijn The Power Elite en The Sociological
Imagination.
Mills definieerde sociologische verbeelding als ‘the vivid awareness of the relationschip between experience and the
wider society’. Het vermogen om afstand te nemen van de actuele toestand en een alternatief standpunt in te
nemen.
Drie componenten van de sociologische verbeelding
1. Geschiedenis: hoe kwam een samenleving tot stand en hoe verandert ze?
2. Biografie: welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?
3. Sociale structuur: hoe werken de maatschappelijke instituties, wat zijn de dominante instituties, hoe houden
ze de maatschappelijke orde in stand?
De ervaring van de dagelijkse werkelijkheid is niet zonder betekenis, maar moet in haar context worden geplaatst. En
dat kan het best door enige afstand te nemen van vanzelfsprekendheden, zoals routines.
1.2.1 over eten en drinken
Mensen eten en drinken niet altijd en overal op dezelfde wijze. Hoe mensen omgaan met voedsel en drank, is
ingebed in de sociale en culturele context. Ook binnen eenzelfde samenleving treffen we verschillen aan.
Niet alleen is de maatschappelijke rol van eten grondig veranderd. Ook drinken heeft een sociale metamorfose
ondergaan.
voorbeeld: in Engeland drinken ze thee om 16 uur dit is een traditie, ook al is de oorspronkelijke reden niet meer
passend bij nu.
1.2.2 over sport
Er bestaat duidelijk een sociaal verschil tussen goedkopere en dure sporten. Meer culturele verklaringen stellen dat
sport een drager is van symbolische codes van smaken en leefstijlen. Zo zouden de hogere sporten waarden als
distance en finesse uitdrukken: lichaamscontact wordt vermeden door het gebruik van hulpmiddelen die
afstandelijkheid suggereren. Sporten die populair zijn bij de arbeidersklasse, hebben een patroon van lijf-aan-
lijfgevechten en zouden ze beter aansluiten bij de arbeiderscultuur.
1.2.3 over lifestyle en lijfstijl
Via de massamedia dringen de nieuwe cultuur- en lichaamsidealen langzaam maar zeker door tot de provincialen.
Wordt een mode echter overgenomen door die brede lagen van de samenleving, dan verliest ze haar trendy
monopoliekarakter. De democratisering van een cultureel item vernietigt noodzakelijk de ermee verbonden
distinctiewaarde, waar het om te doen was.
1.2.4 over liefde
Mensen huwen meestal binnen hetzelfde sociale milieu: met mensen met eenzelfde religieuze overtuiging, etnische
herkomst en opleiding. Met iemand uit dezelfde groep valt makkelijker te praten, is er een basis voor
gemeenschappelijke activiteiten en is het risico op conflicten kleiner dan met iemand uit een andere sociale groep.
Daarboven is er de sociale druk van de sociale omgeving. Ten slotte is de mogelijkheid om een potentiële partner in
eigen kring te ontmoeten groter naarmate die eigen groep groter wordt.
1.2.5 contingent maar niet arbitrair?
‘Alles is contingent, maar niet arbitrair’ stellen Elchardus, Spruyt en Vanroelen. Iets is contingent als het anders had
kunnen zijn dan het nu is. Maar contingent is niet hetzelfde als arbitrair of willekeurig. Het is niet omdat een bepaald
gebruik of een bepaalde handeling ook anders had kunnen zijn, dat er geen goede redenen bestaan dat in onze
,samenleving die vorm aannemen en geen andere. Dat heet ‘padafhankelijkheid’ en het wil zeggen dat
gebeurtenissen uit het verleden van invloed zijn op latere toestanden en ontwikkelingen.
1.3 een stap verder
Gezond verstand is een los verband van feiten, waarnemingen, ervaringen, inzichten en overgeleverde wijsheid die
we in ons leven opbouwen (‘common sense’). Het is kennis gebaseerd op dagelijkse ervaringen, waarmee we
situaties betekenis geven. Het is vooral praktisch gericht: bedoeld om directe antwoorden op concrete problemen te
vinden, niet om hun diepere oorzaken te onderzoeken of algemene regels te formuleren.
1.3.1 echtscheiding
Sociologen zoeken de verklaringen bij de frequentie van de echtscheidingen, op de variaties naargelang van het
inkomen, het beroep, de woonplaats of de leeftijd van de partners. Die kenmerken worden dan in verband gebracht
let de sociale omstandigheden waaronder mensen een huwelijk sluiten en dat al dan niet verbreken. Daarnaast
spelen veranderingen in de wetgeving een belangrijke rol. Zo is er de inkorting van de duur van de procedure voor
echtscheiding met onderlinge toestemming, de mogelijkheid dat homoseksuele mannen en lesbische vrouwen
kunnen huwen waardoor ook zij in de echtscheidingsstatistieken kunnen terechtkomen.
1.3.2 zelfdoding
Lageropgeleiden en (langdurig) werklozen, alleenstaanden, alleenwonenden en gescheiden mensen vertonen een
hogere kans op pogingen tot zelfdoding en op zelfdoding. Ook leeftijd is belangrijk, evenals het geslacht.
Het eerste thema waarin de eerste voltijdse psycholoog Emile Durkheim, zijn tanden zette, was zelfdoding. Hij
onderzocht welke maatschappelijke factoren die ratio’s systematisch varieerden en kwam daarbij onder meer uit bij
religie, burgerlijke staat, woonplaats (stad of platteland), aanwezigheid of afwezigheid van militaire opleiding. De
correlaties die hij vond, verklaarde hij uit de gemeenschappelijke factor ‘sociale integratie’, waarbij zowel een teveel
als een gebrek aan sociale integratie tot meer zelfdodingsgedrag leidde. Ook de desintegratie van de groep zelf bleek
tot een verhoging van de zelfdodingsneiging te leiden omdat het individu dan zonder morele en sociale steun wordt
gelaten.
Emile Durkheim boeken: de la division du travail social, les règles de la méthode sociologique en la suicide, étude de
sociologie.
1.3.3 arbeid
Werk – of geen werk hebben domineert het dagelijkse leven van veel mensen, dat hoeft geen verbazing te wekken:
ons beroep bepaalt in hoge mate onze sociale positie, sociale status, zelfs onze identiteit.
We zijn geneigd om arbeid vandaag als ‘het hoogste goed’ (arbeidsethos) te beschouwen, werd in vroegere
samenlevingen niet altijd even respectvol naar arbeid gekeken.
Het latente deprivatiemodel van Jahoda. Ze stelt dat het psychische welbevinden verslechtert bij het wegvallen van
betaalde arbeid. Betaalde arbeid vervult immers, naast de manifeste functie een aantal latente functies.
Jahoda onderscheidt vijf functies:
Arbeid structureert de tijd van individuen
Arbeid is een belangrijke bron van sociale contacten en sociale ervaringen
Arbeid verbindt een individu met doeleinden die de persoonlijke preferenties overstijgen
Arbeid zorgt voor status en identiteit en draag zo bij tot de definitie van iemands positie in de samenleving
Arbeid dwingt tot activiteit, biedt kansen om handelingen te stellen met zichtbare gevolgen en dwingt ook
tot het ontwikkelen en uitdrukken van competenties en vaardigheden
Voor Jahoda is arbeid de enige institutie die al deze functies, latente en manifeste, tegelijk kan vervullen. Hoe langer
iemand werkloos is, hoe dramatischer voor de kansen om ooit weer volwaardig geïntegreerd te raken op de
arbeidsmarkt: dat wordt het ‘litteken-effect’ genoemd, iets wat je je hele loopbaan meedraagt.
, Karasek heeft de relatie tussen jobdesign en ziekte
geconceptualisserd in zijn klassiek geworden job
demand-job control-model.
1.3.4 ziekte en dood
Personen met een lage sociale status minder lang
leven, minder lang in goede gezondheid leven en
meer gezondheidsproblemen ervaren dan
personen met een hoge sociale status.
Sociologen verklaren die ongelijke
levensverwachtingen door:
1. Artefectverklaring het gevolg van de
gebruikte onderzoeksmethoden en
meetinstrumenten. Zo is veel onderzoek
naar sociaaleconomische gezondheidsverschillen gebaseerd op gegevens die de respondenten zelf
rapporteren.
2. Sociale mobiliteit een sociale daling zou een gevolg zijn van een slechte gezondheidstoestand en een
goede gezondheid zou bijdragen tot een sociale stijging.
3. Sociaaleconomische status die invloed verloopt meestal niet rechtstreeks maar via tussenliggende
factoren zoals: leef-, woon- en arbeidsomstandigheden, gedrag en levensstijl, kennis, opvattingen, houdingen
en waarden in verband met gezondheid.
Andere dingen die hiertoe kunnen leiden zijn: arbeidsomstandigheden, sociale netwerken, financiële middelen en
levensstijl.
1.4 een eerste definitie van sociologie
Sociologie is de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren bestudeert, in hun ontstaan,
voortbestaan en veranderen, en tevens het sociale handelen van de mensen in de interactie met deze patronen en
structuren.
Patronen
Dit verwijst naar gedragspatronen maar ook opvattingen vallen hieronder zoals opvattingen over wat rechtvaardig en
nastrevenswaardig is of over wat mensen mooi vinden of niet. ook ‘asociaal’ gedrag hoort erbij want ook dat valt
enkel te verklaren wanneer we rekening houden met de maatschappelijke context waarin het ontstaat en vorm krijgt.
Opvattingen en gedragspatronen zijn de twee cruciale dimensies van de samenleving, die we wat meer
gesofisticeerde ‘positionele’ en ‘symbolische’ structuren noemen.
De positionele dimensie is het gemakkelijkst te achterhalen, ze wordt meteen zichtbaar via interactie- en
communicatiepatronen. Tussen actoren – zowel individuen als groepen – bestaan relaties van allerlei aard:
nevenschikkende of onderschikkende relaties, relaties van strijd of samenwerking.
Symbolische structuren of ‘cultuurpatronen’ gaan over al dan niet geïnstitutionaliseerde opvattingen:
waarden en normen, doelstellingen en verwachtingen. Die patronen en structuren staan in voortdurende
wisselwerking met het sociaal handelen. Patronen en structuren zijn tegelijk de min of meer vaste resultaten
van dat sociaal handelen, maar ze zullen op hun beurt dat sociaal handelen sturen.
Sociaal handelen
Handelen is enkel sociaal handelen voor zover het rechtstreeks of onrechtstreeks wordt beïnvloed door het handelen
van anderen. Het is die sociale bepaaldheid van het handelen die de bijzondere belangstelling van de sociologen
wekt: dat het handelen gebeurt in een sociale omgeving en de kenmerken van die omgeving ondergaat.
