Inhoud
Les 1: Inleiding ............................................................................................................................ 2
Les 2: Inleiding (vervolg) – recht, deontologie, moraal en ethiek… één pot nat? ................... 21
Les 3: de organen van deontologie en tucht ............................................................................ 34
Les 4: partijdigheid – the lawyer as a friend ............................................................................ 48
Les 5: Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de magistraat .............................................. 63
Les 6: Beroepsgeheim / Legal Professional Privilege (LPP) en vertrouwelijkheid van de
briefwisseling tussen advocaten (gastcollege) ......................................................................... 79
Les 7: Beroepsgeheim .............................................................................................................. 94
Les 8: De kracht van soft skills ................................................................................................ 109
Les 9 : Jurist in de samenleving en ethiek van AI ................................................................... 122
Les 10: What our fathers did… (terugblik naar WWII) ........................................................... 139
Les 11: Hoe deontologie, tucht, straf- en aansprakelijkheidsrecht zich tot elkaar verhouden
................................................................................................................................................ 158
LES 12: Door de studenten voorgestelde thema’s + Besluit en voorbereiding examen ........ 175
1
, Les 1: Inleiding
1) Opzet van het vak en wie het geeft
Twee titularissen, twee perspectieven
• Het vak wordt gegeven door twee docenten die afwisselend lesgeven.
• De combinatie is bewust: er wordt niet enkel gekeken vanuit het perspectief van een
advocaat, maar ook vanuit dat van een magistraat, zodat twee grote
beroepscategorieën (waar veel studenten later naartoe gaan) aan bod komen.
Hoe de lessen worden verdeeld
• De lesgevers proberen om en om les te geven.
• De eerste twee lessen zijn door de eerste lesgever (die vandaag spreekt).
• Nadien wisselen ze af, met de bedoeling dat je soms ook merkt dat er verschillende
percepties op dezelfde thema’s kunnen bestaan.
• Ze houden elkaar op de hoogte van de inhoud, maar herhaling tussen beide kan niet
volledig uitgesloten worden.
Gastcollege en gezamenlijke slotles
• Er komt een gastcollege door externen, met als thema vertrouwelijkheid (S. Engelen
en M.J. Kormoss).
• De laatste les wordt door beiden samen gedaan en dient ook voor besluit +
voorbereiding op het examen.
2) Programma van het semester (12 lesweken)
Er is een reeks van 12 inhoudelijke weken. Er is geen les in de week van “Global Law Week”
(zo afgesproken). De eerste drie lessen zijn inleidend: waarom beroepsethiek/integriteit
belangrijk is, hoe dat zich verhoudt tot deontologie en tucht, en waar deontologie vandaan
komt.
Volledig lesprogramma (met data en thema’s)
• 26/09: Kennismaking, verwachtingen + Inleiding (FA)
• 03/10: Inleiding (vervolg): Recht, deontologie, moraal en ethiek… “één pot nat?” (FA)
• 10/10: De organen van deontologie en tucht (PN)
• 17/10: Partijdigheid van de advocaat – “the lawyer as a friend?” (FA)
2
, • 24/10: Onpartijdigheid van de magistraat (PN)
• 31/10: Gastcollege: Vertrouwelijkheid (S. Engelen en M.J. Kormoss)
• 07/11: Beroepsgeheim (PN)
• 14/11: De kracht van soft skills (FA)
• 28/11: Jurist in de samenleving en ethiek van AI (PN)
• 05/12: What our fathers did… (terugblik naar WOII) (FA)
• 12/12: Hoe deontologie, tucht, straf- en aansprakelijkheidsrecht zich tot elkaar
verhouden (PN)
• 19/12: Door studenten voorgestelde thema’s + Besluit en voorbereiding examen (PN
+ FA)
3) Wat voor vak is dit (verwachtingen, sfeer, werkvorm)
Reflectievak en discussiecollege
• Dit is uitdrukkelijk een reflectievak en een discussiecollege.
• Doel: leren denken, argumenteren, perspectieven afwegen, en in gesprek gaan over
“wat hoort” of “wat kan” binnen juridische beroepen.
• Er wordt vertrokken van het idee dat het recht zelden zwart-wit is: meestal bestaan er
argumenten én tegenargumenten — en dat geldt zeker voor
beroepsethiek/integriteit.
Wederzijds respect en participatie
• Actieve deelname is essentieel; dit kan enkel met wederzijds respect.
• Er zijn geen domme vragen; iedereen stelt soms “domme” vragen, dat hoort bij leren.
• Reacties van medestudenten die iemand uitlachen/afbreken passen niet in de
lescontext.
• Als iemand vindt dat er onvoldoende respect is (ook van de lesgever naar studenten
toe), wordt expliciet gezegd: dat mag je aangeven; de bedoeling is dat het “gezellig”
en veilig is om te spreken.
Stilte-strategie: je wordt uitgenodigd om te spreken
• Als er een vraag wordt gesteld en het blijft stil, wordt dat als problematisch ervaren:
de lesgever laat de stilte soms bewust vallen tot iemand reageert.
3
, • Meestal breekt dan iemand die stilte (vaak degene die niet tegen stilte kan), maar het
doel is: gesprek i.p.v. monoloog.
Waarom dit ook “oefenen” is voor het examen
• Het examen bestaat uit open essayvragen: je moet mondig zijn in schrift, reageren op
nieuwe informatie, verbanden leggen.
• Wie naar de les komt, gebruikt de twee uur best als training om:
o te reageren op casussen,
o standpunten te formuleren,
o en argumenten te ontwikkelen.
Opnames en aanwezigheid
• Lessen worden niet vrij beschikbaar opgenomen.
• Opnames zijn er enkel voor werkstudenten, conform facultaire richtlijnen.
• Wie niet aanwezig is, moet notities/inhoud via medestudenten verkrijgen.
Materiaal (slides, links, leesmateriaal, kleine taken)
• Je krijgt het lesmateriaal (presentatie).
• Er wordt ook gewerkt met extra leesmateriaal; soms wordt verwacht dat je tegen de
volgende les iets leest.
• Vaak komt er een kleine opdracht bij (niet zwaar): bv. een passage kiezen die je raakte
en die copy-pasten/doorsturen.
o Dat dient om te zien wat studenten belangrijk vinden.
o Het kan discussie voeden: soms kiest iemand iets dat voor de lesgever of
anderen net níét vanzelfsprekend belangrijk lijkt.
Vragen stellen en e-mail
• Vragen stel je bij voorkeur voor/tijdens/na de les.
• Anders kan het per mail, met het expliciete aandachtspunt:
o als de vraag gaat over examen of praktische werking van het vak, mail je
beide titularissen.
4
,4) Examen: vorm, toegelaten materiaal, doel en voorbeelden
Vorm en toegelaten materiaal
• Schriftelijk examen (januari; er zijn ook voorbeelden uit augustus).
• Geen openboekexamen.
• Wel toegestaan:
o Codex (zoals bij andere rechtenexamens),
o én een specifieke bundel die ter beschikking wordt gesteld (met o.a.
deontologische regels van advocatuur/magistratuur en andere relevante
teksten/wetteksten uit de lessen).
• Extra lectuur (artikelen/teksten buiten die bundel) mag je niet meenemen.
Wat wordt getoetst
• Niet “hoe technisch-juridisch” je bent, maar:
o inzicht,
o argumentatie,
o kunnen reflecteren,
o en kunnen toepassen van concepten op een nieuwe probleemstelling.
• Je krijgt 2 essayvragen.
• Belangrijk: je wordt niet slecht beoordeeld omdat je mening niet overeenkomt met
die van de lesgevers; beoordeling draait om hoe je tot je mening komt en of je
argumentatie geloofwaardig/consistent is.
Type examenvragen (kernidee)
• Er wordt telkens een problematiek voorgelegd die niet letterlijk zo in de les werd
besproken.
• Je moet dan:
o relevante concepten uit de lessen herkennen,
o parallellen/verbanden leggen,
o en daarmee een standpunt uitwerken.
5
,Voorbeeldvraag 1 (augustus 2025): druk op advocatenkantoren in de VS
Casus:
• President Trump zou decreten hebben ondertekend tegen bepaalde vooraanstaande
advocatenkantoren die hem eerder “in de wielen reden”.
• Er wordt gesproken van intimidatie: kantoren zouden federale overheidsopdrachten,
toegang tot dossiers, ambtenaren en federale (rechts)gebouwen kunnen verliezen.
• Volgens de American Bar Association (ABA) wordt de uitvoerende macht gebruikt om
kantoren te dwingen cliënten, zaken en beleidsopvattingen te laten vallen.
• Verschillende kantoren zouden daarom deals sluiten en honderden miljoenen aan pro
bono-werk toezeggen aan doelen die de president wel onderschrijft.
• Gevolg volgens ABA: advocaten zullen politiek gevoelige cliënten/zaken meer mijden.
Vraag:
• Of ABA volgens jou terecht juridische stappen onderneemt tegen de federale
regering.
• Antwoord moet verankerd zijn in inzichten uit de lessen, in het bijzonder de rol van
de advocatuur in de rechtsstaat.
Koppelingen die je in dit type vraag geacht wordt te kunnen maken (zoals in het hoorcollege
uitgelegd):
• onafhankelijkheid van de advocaat,
• vrije beroepsuitoefening zonder druk,
• integriteit van de beroepsgroep,
• mogelijke parallellen met historische mechanismen (er wordt later in het vak o.a.
WOII als terugblik voorzien),
• beoordeling van het handelen van kantoren die “meegaan” in druk (integriteitsvraag).
Voorbeeldvraag 2 (augustus 2025): Charter van integriteit (rechtenfaculteit)
Casus:
• Er bestaat een charter waarin o.a. staat:
o Als student rechten/criminologie vertegenwoordig je mee de gemeenschap
van juristen/criminologen, en ben je al gebonden aan ethische, juridische,
vormelijke, procedurele en inhoudelijke standaarden van de beroepspraktijk.
o Je draagt zorg voor gedrag en taalgebruik.
6
, o Onder “vertrouwelijkheid”: je gaat altijd vertrouwelijk om met concrete
dossiergegevens die je tijdens opleiding verneemt.
o Je respecteert privacy van mensen/instellingen, zeker bij sociale media; je
maakt geen info uit colleges, stages, dossiers, casuïstiek publiek.
Vraag:
• Bestudeer uittreksels en de opzet van het charter.
• Bespreek het charter aan de hand van inzichten uit de hoorcolleges en leg minstens 2
verbanden met pertinente leerstukken; licht toe.
Hoe je essayvragen aanpakt (stappenplan)
• Begrijp de vraag goed: zorgvuldig lezen; weten wat gevraagd wordt.
• Formuleer een stelling: duidelijk standpunt dat je verdedigt.
• Onderbouw je stelling: argumenten/redeneringen/bewijzen uit de leerstof.
• Logische structuur: inleiding – midden – besluit.
• Toon begrip en toepassing: niet enkel herhalen, maar laten zien dat je het begrijpt en
kunt toepassen.
Beoordelingsschema (rubric) voor essayantwoorden (uitgewerkt)
Er wordt gewerkt met criteria en niveaus:
Kolommen (beoordelingsniveaus):
• Onaanvaardbaar
• Onvoldoende
• Voldoende
• Uitstekend
Criteria 1: Is het antwoord duidelijk, precies en gestructureerd?
• Onaanvaardbaar: onbegrijpelijk en slordig
• Onvoldoende: onduidelijk en verwarrend
• Voldoende: voldoende duidelijk en nauwkeurig
• Uitstekend: zeer duidelijk en precies
Criteria 2: Beheerst de student de geziene leerstof?
• Onaanvaardbaar: geen kennis van de basisprincipes
• Onvoldoende: ontoereikende kennis van de basisprincipes
7
, • Voldoende: voldoende kennis van de basisprincipes
• Uitstekend: diepgaande kennis van de basisprincipes
Criteria 3: Kan de student pertinente verbanden leggen tussen casus en leerstof?
• Onaanvaardbaar: gebrek aan pertinente verbanden
• Onvoldoende: onjuist gebruik van de casus en/of onvoldoende pertinente verbanden
• Voldoende: correct gebruik van de casus en voldoende pertinente verbanden
• Uitstekend: diepgaand gebruik van de casus en pertinente verklarende verbanden
Scorevertaling (Resultaat /10) op basis van combinaties:
• 9–10: 4× uitstekend
• 8: 1× voldoende + 2× uitstekend
• 7: 2× voldoende + 1× uitstekend
• 6: 3× voldoende
• 5: 1× voldoende
• 4: 2× onvoldoende of 1× onaanvaardbaar
• 3: 3× onvoldoende of 1× onaanvaardbaar + 1× onvoldoende
• 2: 2× onaanvaardbaar of 1× onaanvaardbaar + 2× onvoldoende
• 1: 2× onaanvaardbaar + 1× onvoldoende
• 0: 3× onaanvaardbaar
5) Waarom “beroepsethiek en integriteit” breder is dan “deontologie”
Van “deontologie” naar een ruimer vak
• Het vak komt voort uit een klassieke focus op deontologie, maar is bewust ruimer
opgezet.
• Redenen:
1. Niet iedereen zal hetzelfde juridische beroep uitoefenen.
2. Sommige beroepen hebben geen (of geen uitgewerkte) codex met
afdwingbare regels.
▪ Dat betekent niet dat die beroepen geen beroepsethiek of integriteit
hebben.
8
, 3. Als de opleiding enkel de strikte, uitwendige deontologische regels zou
behandelen, zou dat deels dubbelop zijn:
▪ Wie later aan de balie start, krijgt daar opnieuw uitgebreide
deontologie.
▪ Ook bij notariaat/magistratuur bestaat verdere beroepsopleiding.
Belangrijk kernpunt: codes en wetten zijn nooit volledig genoeg
• Deontologische codes proberen professioneel optreden “in goede banen te leiden”,
maar:
o geen enkele code is omvattend, gedetailleerd en duidelijk genoeg om in elke
situatie precies te zeggen wat je moet doen.
• Er wordt expliciet verdedigd dat deontologie van juridische beroepen niet volstaat
om tot een ethisch hoogstaande beroepsuitoefening te komen.
Waarom beroepsethiek essentieel is (twee hoofdredenen)
1. Kwaliteitsgarantie / professionaliteit
o Je wil een zekere kwaliteit van beroepsuitoefening waarborgen.
2. Credibiliteit en vertrouwen
o Een beroep zoals advocatuur moet geloofwaardig blijven naar de
buitenwereld toe:
▪ het publiek moet kunnen aannemen dat juristen niet “zomaar eender
hoe” handelen,
▪ en dat er grenzen zijn, ook waar wet/codex geen pasklare regel geeft.
6) Waarom de les start met verhalen en filmfragmenten
Waarom verhalen (psychologisch/biologisch argument)
• Mensen houden van verhalen.
• Verhalen activeren chemische processen in de hersenen (in de transcriptie worden
o.a. cortisol, dopamine en “cytosine/cytocine” genoemd).
• Effect:
o meer aandacht,
o meer emotionele betrokkenheid,
o betere herinnering/memorisatie.
9
, Filmcontext: Suits
• Er wordt gewerkt met fragmenten uit een advocatenserie om dilemma’s scherp te
stellen.
• De twee fragmenten worden bewust als “extreme” voorbeelden gebruikt om de
grenzen van regels en de intuïtie van studenten te activeren.
7) Filmfragment 1 (Suits): aanwerving van iemand zonder rechtenstudie/diploma
Wat gebeurt er in het fragment (inhoudelijk, stap voor stap)
• Er is een kennismaking tussen Harvey Specter (partner/advocaat) en Mike Ross.
• Mike probeert aan arrestatie te ontsnappen (er is politie; context van drugs/briefcase
met wiet in het gesprek).
• Harvey test Mike’s kennis:
o Mike zegt dat hij een enorme hoeveelheid kennis kan opnemen,
o dat hij ooit voor de bar studeerde en zelfs “geslaagd” zou zijn,
o hij demonstreert snelle, accurate juridische kennis (o.a. stock option
backdating, Sarbanes-Oxley, termijnen, circuits).
• Harvey zegt dat het kantoor enkel van Harvard aanwerft.
• Mike bekent: hij heeft geen law school gedaan.
• Mike vertelt over zijn verleden:
o droom om advocaat te worden,
o betrapt op verkoop van een gememoriseerde wiskundetest,
o verlies van beurs/uitzetting,
o verlangen naar een tweede kans.
• Harvey overweegt hem toch een kans te geven.
Juridische reflex die hierop wordt gezet
De “eerste reflex van de jurist”:
• zoeken naar regels die toegang tot het beroep en titelgebruik bepalen.
• Concreet worden drie bronnen genoemd en ook getoond:
10
Les 1: Inleiding ............................................................................................................................ 2
Les 2: Inleiding (vervolg) – recht, deontologie, moraal en ethiek… één pot nat? ................... 21
Les 3: de organen van deontologie en tucht ............................................................................ 34
Les 4: partijdigheid – the lawyer as a friend ............................................................................ 48
Les 5: Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de magistraat .............................................. 63
Les 6: Beroepsgeheim / Legal Professional Privilege (LPP) en vertrouwelijkheid van de
briefwisseling tussen advocaten (gastcollege) ......................................................................... 79
Les 7: Beroepsgeheim .............................................................................................................. 94
Les 8: De kracht van soft skills ................................................................................................ 109
Les 9 : Jurist in de samenleving en ethiek van AI ................................................................... 122
Les 10: What our fathers did… (terugblik naar WWII) ........................................................... 139
Les 11: Hoe deontologie, tucht, straf- en aansprakelijkheidsrecht zich tot elkaar verhouden
................................................................................................................................................ 158
LES 12: Door de studenten voorgestelde thema’s + Besluit en voorbereiding examen ........ 175
1
, Les 1: Inleiding
1) Opzet van het vak en wie het geeft
Twee titularissen, twee perspectieven
• Het vak wordt gegeven door twee docenten die afwisselend lesgeven.
• De combinatie is bewust: er wordt niet enkel gekeken vanuit het perspectief van een
advocaat, maar ook vanuit dat van een magistraat, zodat twee grote
beroepscategorieën (waar veel studenten later naartoe gaan) aan bod komen.
Hoe de lessen worden verdeeld
• De lesgevers proberen om en om les te geven.
• De eerste twee lessen zijn door de eerste lesgever (die vandaag spreekt).
• Nadien wisselen ze af, met de bedoeling dat je soms ook merkt dat er verschillende
percepties op dezelfde thema’s kunnen bestaan.
• Ze houden elkaar op de hoogte van de inhoud, maar herhaling tussen beide kan niet
volledig uitgesloten worden.
Gastcollege en gezamenlijke slotles
• Er komt een gastcollege door externen, met als thema vertrouwelijkheid (S. Engelen
en M.J. Kormoss).
• De laatste les wordt door beiden samen gedaan en dient ook voor besluit +
voorbereiding op het examen.
2) Programma van het semester (12 lesweken)
Er is een reeks van 12 inhoudelijke weken. Er is geen les in de week van “Global Law Week”
(zo afgesproken). De eerste drie lessen zijn inleidend: waarom beroepsethiek/integriteit
belangrijk is, hoe dat zich verhoudt tot deontologie en tucht, en waar deontologie vandaan
komt.
Volledig lesprogramma (met data en thema’s)
• 26/09: Kennismaking, verwachtingen + Inleiding (FA)
• 03/10: Inleiding (vervolg): Recht, deontologie, moraal en ethiek… “één pot nat?” (FA)
• 10/10: De organen van deontologie en tucht (PN)
• 17/10: Partijdigheid van de advocaat – “the lawyer as a friend?” (FA)
2
, • 24/10: Onpartijdigheid van de magistraat (PN)
• 31/10: Gastcollege: Vertrouwelijkheid (S. Engelen en M.J. Kormoss)
• 07/11: Beroepsgeheim (PN)
• 14/11: De kracht van soft skills (FA)
• 28/11: Jurist in de samenleving en ethiek van AI (PN)
• 05/12: What our fathers did… (terugblik naar WOII) (FA)
• 12/12: Hoe deontologie, tucht, straf- en aansprakelijkheidsrecht zich tot elkaar
verhouden (PN)
• 19/12: Door studenten voorgestelde thema’s + Besluit en voorbereiding examen (PN
+ FA)
3) Wat voor vak is dit (verwachtingen, sfeer, werkvorm)
Reflectievak en discussiecollege
• Dit is uitdrukkelijk een reflectievak en een discussiecollege.
• Doel: leren denken, argumenteren, perspectieven afwegen, en in gesprek gaan over
“wat hoort” of “wat kan” binnen juridische beroepen.
• Er wordt vertrokken van het idee dat het recht zelden zwart-wit is: meestal bestaan er
argumenten én tegenargumenten — en dat geldt zeker voor
beroepsethiek/integriteit.
Wederzijds respect en participatie
• Actieve deelname is essentieel; dit kan enkel met wederzijds respect.
• Er zijn geen domme vragen; iedereen stelt soms “domme” vragen, dat hoort bij leren.
• Reacties van medestudenten die iemand uitlachen/afbreken passen niet in de
lescontext.
• Als iemand vindt dat er onvoldoende respect is (ook van de lesgever naar studenten
toe), wordt expliciet gezegd: dat mag je aangeven; de bedoeling is dat het “gezellig”
en veilig is om te spreken.
Stilte-strategie: je wordt uitgenodigd om te spreken
• Als er een vraag wordt gesteld en het blijft stil, wordt dat als problematisch ervaren:
de lesgever laat de stilte soms bewust vallen tot iemand reageert.
3
, • Meestal breekt dan iemand die stilte (vaak degene die niet tegen stilte kan), maar het
doel is: gesprek i.p.v. monoloog.
Waarom dit ook “oefenen” is voor het examen
• Het examen bestaat uit open essayvragen: je moet mondig zijn in schrift, reageren op
nieuwe informatie, verbanden leggen.
• Wie naar de les komt, gebruikt de twee uur best als training om:
o te reageren op casussen,
o standpunten te formuleren,
o en argumenten te ontwikkelen.
Opnames en aanwezigheid
• Lessen worden niet vrij beschikbaar opgenomen.
• Opnames zijn er enkel voor werkstudenten, conform facultaire richtlijnen.
• Wie niet aanwezig is, moet notities/inhoud via medestudenten verkrijgen.
Materiaal (slides, links, leesmateriaal, kleine taken)
• Je krijgt het lesmateriaal (presentatie).
• Er wordt ook gewerkt met extra leesmateriaal; soms wordt verwacht dat je tegen de
volgende les iets leest.
• Vaak komt er een kleine opdracht bij (niet zwaar): bv. een passage kiezen die je raakte
en die copy-pasten/doorsturen.
o Dat dient om te zien wat studenten belangrijk vinden.
o Het kan discussie voeden: soms kiest iemand iets dat voor de lesgever of
anderen net níét vanzelfsprekend belangrijk lijkt.
Vragen stellen en e-mail
• Vragen stel je bij voorkeur voor/tijdens/na de les.
• Anders kan het per mail, met het expliciete aandachtspunt:
o als de vraag gaat over examen of praktische werking van het vak, mail je
beide titularissen.
4
,4) Examen: vorm, toegelaten materiaal, doel en voorbeelden
Vorm en toegelaten materiaal
• Schriftelijk examen (januari; er zijn ook voorbeelden uit augustus).
• Geen openboekexamen.
• Wel toegestaan:
o Codex (zoals bij andere rechtenexamens),
o én een specifieke bundel die ter beschikking wordt gesteld (met o.a.
deontologische regels van advocatuur/magistratuur en andere relevante
teksten/wetteksten uit de lessen).
• Extra lectuur (artikelen/teksten buiten die bundel) mag je niet meenemen.
Wat wordt getoetst
• Niet “hoe technisch-juridisch” je bent, maar:
o inzicht,
o argumentatie,
o kunnen reflecteren,
o en kunnen toepassen van concepten op een nieuwe probleemstelling.
• Je krijgt 2 essayvragen.
• Belangrijk: je wordt niet slecht beoordeeld omdat je mening niet overeenkomt met
die van de lesgevers; beoordeling draait om hoe je tot je mening komt en of je
argumentatie geloofwaardig/consistent is.
Type examenvragen (kernidee)
• Er wordt telkens een problematiek voorgelegd die niet letterlijk zo in de les werd
besproken.
• Je moet dan:
o relevante concepten uit de lessen herkennen,
o parallellen/verbanden leggen,
o en daarmee een standpunt uitwerken.
5
,Voorbeeldvraag 1 (augustus 2025): druk op advocatenkantoren in de VS
Casus:
• President Trump zou decreten hebben ondertekend tegen bepaalde vooraanstaande
advocatenkantoren die hem eerder “in de wielen reden”.
• Er wordt gesproken van intimidatie: kantoren zouden federale overheidsopdrachten,
toegang tot dossiers, ambtenaren en federale (rechts)gebouwen kunnen verliezen.
• Volgens de American Bar Association (ABA) wordt de uitvoerende macht gebruikt om
kantoren te dwingen cliënten, zaken en beleidsopvattingen te laten vallen.
• Verschillende kantoren zouden daarom deals sluiten en honderden miljoenen aan pro
bono-werk toezeggen aan doelen die de president wel onderschrijft.
• Gevolg volgens ABA: advocaten zullen politiek gevoelige cliënten/zaken meer mijden.
Vraag:
• Of ABA volgens jou terecht juridische stappen onderneemt tegen de federale
regering.
• Antwoord moet verankerd zijn in inzichten uit de lessen, in het bijzonder de rol van
de advocatuur in de rechtsstaat.
Koppelingen die je in dit type vraag geacht wordt te kunnen maken (zoals in het hoorcollege
uitgelegd):
• onafhankelijkheid van de advocaat,
• vrije beroepsuitoefening zonder druk,
• integriteit van de beroepsgroep,
• mogelijke parallellen met historische mechanismen (er wordt later in het vak o.a.
WOII als terugblik voorzien),
• beoordeling van het handelen van kantoren die “meegaan” in druk (integriteitsvraag).
Voorbeeldvraag 2 (augustus 2025): Charter van integriteit (rechtenfaculteit)
Casus:
• Er bestaat een charter waarin o.a. staat:
o Als student rechten/criminologie vertegenwoordig je mee de gemeenschap
van juristen/criminologen, en ben je al gebonden aan ethische, juridische,
vormelijke, procedurele en inhoudelijke standaarden van de beroepspraktijk.
o Je draagt zorg voor gedrag en taalgebruik.
6
, o Onder “vertrouwelijkheid”: je gaat altijd vertrouwelijk om met concrete
dossiergegevens die je tijdens opleiding verneemt.
o Je respecteert privacy van mensen/instellingen, zeker bij sociale media; je
maakt geen info uit colleges, stages, dossiers, casuïstiek publiek.
Vraag:
• Bestudeer uittreksels en de opzet van het charter.
• Bespreek het charter aan de hand van inzichten uit de hoorcolleges en leg minstens 2
verbanden met pertinente leerstukken; licht toe.
Hoe je essayvragen aanpakt (stappenplan)
• Begrijp de vraag goed: zorgvuldig lezen; weten wat gevraagd wordt.
• Formuleer een stelling: duidelijk standpunt dat je verdedigt.
• Onderbouw je stelling: argumenten/redeneringen/bewijzen uit de leerstof.
• Logische structuur: inleiding – midden – besluit.
• Toon begrip en toepassing: niet enkel herhalen, maar laten zien dat je het begrijpt en
kunt toepassen.
Beoordelingsschema (rubric) voor essayantwoorden (uitgewerkt)
Er wordt gewerkt met criteria en niveaus:
Kolommen (beoordelingsniveaus):
• Onaanvaardbaar
• Onvoldoende
• Voldoende
• Uitstekend
Criteria 1: Is het antwoord duidelijk, precies en gestructureerd?
• Onaanvaardbaar: onbegrijpelijk en slordig
• Onvoldoende: onduidelijk en verwarrend
• Voldoende: voldoende duidelijk en nauwkeurig
• Uitstekend: zeer duidelijk en precies
Criteria 2: Beheerst de student de geziene leerstof?
• Onaanvaardbaar: geen kennis van de basisprincipes
• Onvoldoende: ontoereikende kennis van de basisprincipes
7
, • Voldoende: voldoende kennis van de basisprincipes
• Uitstekend: diepgaande kennis van de basisprincipes
Criteria 3: Kan de student pertinente verbanden leggen tussen casus en leerstof?
• Onaanvaardbaar: gebrek aan pertinente verbanden
• Onvoldoende: onjuist gebruik van de casus en/of onvoldoende pertinente verbanden
• Voldoende: correct gebruik van de casus en voldoende pertinente verbanden
• Uitstekend: diepgaand gebruik van de casus en pertinente verklarende verbanden
Scorevertaling (Resultaat /10) op basis van combinaties:
• 9–10: 4× uitstekend
• 8: 1× voldoende + 2× uitstekend
• 7: 2× voldoende + 1× uitstekend
• 6: 3× voldoende
• 5: 1× voldoende
• 4: 2× onvoldoende of 1× onaanvaardbaar
• 3: 3× onvoldoende of 1× onaanvaardbaar + 1× onvoldoende
• 2: 2× onaanvaardbaar of 1× onaanvaardbaar + 2× onvoldoende
• 1: 2× onaanvaardbaar + 1× onvoldoende
• 0: 3× onaanvaardbaar
5) Waarom “beroepsethiek en integriteit” breder is dan “deontologie”
Van “deontologie” naar een ruimer vak
• Het vak komt voort uit een klassieke focus op deontologie, maar is bewust ruimer
opgezet.
• Redenen:
1. Niet iedereen zal hetzelfde juridische beroep uitoefenen.
2. Sommige beroepen hebben geen (of geen uitgewerkte) codex met
afdwingbare regels.
▪ Dat betekent niet dat die beroepen geen beroepsethiek of integriteit
hebben.
8
, 3. Als de opleiding enkel de strikte, uitwendige deontologische regels zou
behandelen, zou dat deels dubbelop zijn:
▪ Wie later aan de balie start, krijgt daar opnieuw uitgebreide
deontologie.
▪ Ook bij notariaat/magistratuur bestaat verdere beroepsopleiding.
Belangrijk kernpunt: codes en wetten zijn nooit volledig genoeg
• Deontologische codes proberen professioneel optreden “in goede banen te leiden”,
maar:
o geen enkele code is omvattend, gedetailleerd en duidelijk genoeg om in elke
situatie precies te zeggen wat je moet doen.
• Er wordt expliciet verdedigd dat deontologie van juridische beroepen niet volstaat
om tot een ethisch hoogstaande beroepsuitoefening te komen.
Waarom beroepsethiek essentieel is (twee hoofdredenen)
1. Kwaliteitsgarantie / professionaliteit
o Je wil een zekere kwaliteit van beroepsuitoefening waarborgen.
2. Credibiliteit en vertrouwen
o Een beroep zoals advocatuur moet geloofwaardig blijven naar de
buitenwereld toe:
▪ het publiek moet kunnen aannemen dat juristen niet “zomaar eender
hoe” handelen,
▪ en dat er grenzen zijn, ook waar wet/codex geen pasklare regel geeft.
6) Waarom de les start met verhalen en filmfragmenten
Waarom verhalen (psychologisch/biologisch argument)
• Mensen houden van verhalen.
• Verhalen activeren chemische processen in de hersenen (in de transcriptie worden
o.a. cortisol, dopamine en “cytosine/cytocine” genoemd).
• Effect:
o meer aandacht,
o meer emotionele betrokkenheid,
o betere herinnering/memorisatie.
9
, Filmcontext: Suits
• Er wordt gewerkt met fragmenten uit een advocatenserie om dilemma’s scherp te
stellen.
• De twee fragmenten worden bewust als “extreme” voorbeelden gebruikt om de
grenzen van regels en de intuïtie van studenten te activeren.
7) Filmfragment 1 (Suits): aanwerving van iemand zonder rechtenstudie/diploma
Wat gebeurt er in het fragment (inhoudelijk, stap voor stap)
• Er is een kennismaking tussen Harvey Specter (partner/advocaat) en Mike Ross.
• Mike probeert aan arrestatie te ontsnappen (er is politie; context van drugs/briefcase
met wiet in het gesprek).
• Harvey test Mike’s kennis:
o Mike zegt dat hij een enorme hoeveelheid kennis kan opnemen,
o dat hij ooit voor de bar studeerde en zelfs “geslaagd” zou zijn,
o hij demonstreert snelle, accurate juridische kennis (o.a. stock option
backdating, Sarbanes-Oxley, termijnen, circuits).
• Harvey zegt dat het kantoor enkel van Harvard aanwerft.
• Mike bekent: hij heeft geen law school gedaan.
• Mike vertelt over zijn verleden:
o droom om advocaat te worden,
o betrapt op verkoop van een gememoriseerde wiskundetest,
o verlies van beurs/uitzetting,
o verlangen naar een tweede kans.
• Harvey overweegt hem toch een kans te geven.
Juridische reflex die hierop wordt gezet
De “eerste reflex van de jurist”:
• zoeken naar regels die toegang tot het beroep en titelgebruik bepalen.
• Concreet worden drie bronnen genoemd en ook getoond:
10
