Samenvatting ACAMS Specialist
Handboek horende bij de cursus Certified Anti-Money Laundering Specialist (CAMS) aangeboden
door ACAMS is hier samengevat, aangevuld met sporadisch nuttige informatie uit het handboek Wet
tegen witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) van het Nederlandse Compliance Instituut
(NCI) om de informatie in de Nederlandse context te kunnen plaatsen.
MA Kenny A.J. Macco
1
,Inhoud
Samenvatting ACAMS Specialist .............................................................................................................. 1
Hoofdstuk 1: Risico’s en methoden van witwassen en terrorismefinanciering .................................. 8
Introductie begrippen witwassen en terrorismefinanciering ......................................................... 8
De economische en sociale gevolgen van witwassen en terrorismefinanciering ......................... 12
Compliance programma’s en individuele schendbaarheid/ toerekenbaarheid ........................... 13
Instellingen en financiële producten/ methoden veelgebruikt door witwassers ......................... 14
Risico’s mbt nieuwe betaalproducten en –diensten (New Payment Methods (NPM)) ................ 38
Rechtspersonen gebruikt om illegitieme financieringen te faciliteren ......................................... 41
Hoofdstuk 2: Internationale AML/ CFT Standaarden ........................................................................ 54
Financial Action Task Force (FATF) ................................................................................................ 54
Basel bankenregels ........................................................................................................................ 63
Richtlijnen EU gericht op witwassen (AML Directives).................................................................. 66
Wet- tegen witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) ..................................................... 70
FATF-style regionale organen/ lichamen....................................................................................... 74
Egmont Group ............................................................................................................................... 76
Wolfsberg Group ........................................................................................................................... 77
Wereldbank en IMF ....................................................................................................................... 80
Juridische maatregelen VS tegen grensoverschrijdende transacties ............................................ 81
Hoofdstuk 3: Programma’s AML/ CFT ............................................................................................... 87
Risicogebaseerd programma ......................................................................................................... 87
Klantrisico ...................................................................................................................................... 88
Geografisch risico .......................................................................................................................... 89
Product- en dienstrisico................................................................................................................. 89
De elementen van een AML/ CFT programma .............................................................................. 90
AML/ CFT Training ......................................................................................................................... 92
2
, Onafhankelijke audit ..................................................................................................................... 94
Cultuur van compliance kweken ................................................................................................... 95
Ken uw klant (KYC) ........................................................................................................................ 96
Economische sancties.................................................................................................................. 102
Geautomatiseerde AML/ CFT oplossingen .................................................................................. 103
Red Flags ML/ FT ......................................................................................................................... 104
Hoofdstuk 4: Uitvoeren van- en reageren op onderzoeken ........................................................... 121
Samenwerking gerechtelijke instanties en financieel dienstverlener......................................... 124
Nationale samenwerking............................................................................................................. 125
Internationale samenwerking ..................................................................................................... 126
Zes AML/ CFT hervormingen die experts voorstellen (ICIJ) ........................................................ 128
Definities.......................................................................................................................................... 129
Affidavit ....................................................................................................................................... 129
Alternative remittance system (ARS; Alternatief betalingssysteem) .......................................... 129
Anti-Money Laundering International Database (AMLID) .......................................................... 129
Asia/Pacific Group on Money Laundering (APG)......................................................................... 129
Asset protection trusts (APTs) ..................................................................................................... 129
Automated Clearing House (ACH) ............................................................................................... 130
Bank Secrecy Act (BSA/ AML) ...................................................................................................... 130
Basel Conventies ......................................................................................................................... 130
Basel Committee on Banking Supervision (BCBS) ....................................................................... 132
Batch processing/ batchverwerking ............................................................................................ 133
Bearer negotiable instruments.................................................................................................... 133
Bearer share/ aandeel aan toonder ............................................................................................ 133
Benami account/ rekening op naam van een derde (‘stromanrekening’) .................................. 133
Beneficial owner (UBO) ............................................................................................................... 133
Beneficiary ................................................................................................................................... 134
Bill stuffing/ rekening vullen........................................................................................................ 134
3
,Black Market Peso Exchange (BMPE) .......................................................................................... 134
Caribbean Financial Action Task Force (CFATF)........................................................................... 134
Casa de cambio/ bureau de change/ exchange office/ wisselkantoor ....................................... 134
Cash-intensive business............................................................................................................... 135
Cash collateralized loans/ leningen met onderpand in contanten ............................................. 135
Cashier’s check ............................................................................................................................ 135
CICAD (Spanish: Comisión Interamericana para el Control del Abuso de Drogas) ..................... 135
Collection accounts/ verzamelrekeningen .................................................................................. 135
Commission rogatoire/ rogatoire opdracht (NL)/ ambtelijke opdracht (BE)/ rechtshilfeersuchen
(DE) .............................................................................................................................................. 135
Concentration risk/ concentratierisico ........................................................................................ 136
Corporate vehicles/ rechtspersonen ........................................................................................... 136
Currency smuggling/ valutasmokkel ........................................................................................... 136
Currency transaction report (CTR)/ valutatransactiemelding of –rapport(age) ......................... 136
Custodian/ bewaarder................................................................................................................. 137
Customer due diligence (CDD) .................................................................................................... 137
Debit card/ debetkaart ................................................................................................................ 137
Designated Categories of Offense/ aangewezen categorieën van strafbare feiten ................... 137
Designated nonfinancial businesses and professions/ Aangewezen niet-financiële bedrijven en
beroepen ..................................................................................................................................... 137
Eastern and Southern African Anti-Money Laundering Group (ESAAMLG) ................................ 138
Egmont Group of Financial Intelligence Units ............................................................................. 138
Electronic funds transfer (EFT)/ middelen electronisch overboeken.......................................... 138
Enhanced due diligence (EDD) .................................................................................................... 138
Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism ......................... 138
European Union Directive on Prevention of the Use of the Financial System for the Purpose of
Money Laundering and Terrorist Financing ................................................................................ 139
Europol ........................................................................................................................................ 139
4
,Express trust ................................................................................................................................ 139
Extradition/ uitlevering ............................................................................................................... 139
FATF-Style Regional Bodies (FSRBs) ............................................................................................ 139
Financial Action Task Force on Money Laundering in Latin America (GAFILAT) ......................... 140
Financial Action Task Force-Style Regional Body (FSRB) ............................................................. 140
Forfeiture/ verbeurdverklaring ................................................................................................... 140
Freeze/ bevriezen ........................................................................................................................ 140
Front company ............................................................................................................................ 140
GAFISUD (Spanish: Grupo de Acción Financiera de Sudamérica) ............................................... 140
Gatekeepers ................................................................................................................................ 140
Grantor ........................................................................................................................................ 141
Gulf Cooperation Council (GCC) .................................................................................................. 141
Hawala ......................................................................................................................................... 141
International business company (IBC) ......................................................................................... 141
International Financial Reporting Standards (IFRS)..................................................................... 141
International Monetary Fund (IMF) ............................................................................................ 142
Legal risk ...................................................................................................................................... 142
Letter of credit/ kredietbrief ....................................................................................................... 142
Memorandum of understanding (MOU) ..................................................................................... 142
Middle East and North Africa Financial Action Task Force (MENAFATF) .................................... 142
Money laundering reporting officer (MLRO)............................................................................... 142
Money order of postal order/ postwissel ................................................................................... 143
Money services business (MSB)/ Gelddienstverlener ................................................................. 143
Money transfer service or value transfer service/ geldoverboekingsdienst............................... 143
MONEYVAL .................................................................................................................................. 143
Mutual legal assistance treaty (MLAT) ........................................................................................ 144
Nesting......................................................................................................................................... 144
Nongovernmental organization (NGO) ....................................................................................... 144
5
,Nonprofit organizations (NPO) .................................................................................................... 144
Offshore banking license ............................................................................................................. 145
Offshore financial center (OFC) ................................................................................................... 145
Operational risk ........................................................................................................................... 145
Organization for Economic Cooperation and Development (OECD)........................................... 145
CICAD (Comisión Interamericana para el Control del Abuso de Drogas or Inter-American Drug
Abuse Control Commission) ........................................................................................................ 145
Payable through account (PTA) ................................................................................................... 145
Physical presence ........................................................................................................................ 146
Politically exposed person (PEP).................................................................................................. 146
Ponzi scheme/ pyramideschema................................................................................................. 146
Predicate crimes .......................................................................................................................... 146
Private banking ............................................................................................................................ 146
Private investment company (PIC)/ Private investeringsmaatschappij ...................................... 147
Regulatory agency ....................................................................................................................... 147
Remittance services/ casas de cambios ...................................................................................... 147
Reputational risk ......................................................................................................................... 147
Respondent bank......................................................................................................................... 147
Safe harbor .................................................................................................................................. 147
Settlors ........................................................................................................................................ 148
Shell bank .................................................................................................................................... 148
Sting operation ............................................................................................................................ 148
Structuring/ Smurfing .................................................................................................................. 148
Subpoena ..................................................................................................................................... 148
Suspicious transaction report (STR/ SAR)/ Melding ongebruikelijke transactie (MOT) .............. 149
Tax haven..................................................................................................................................... 149
Tipping off.................................................................................................................................... 149
Trust............................................................................................................................................. 149
6
,Trustee......................................................................................................................................... 149
U.N. Security Council Resolution 1373 (2001) ............................................................................ 149
Unusual transaction/ ongebruikelijke transactie ........................................................................ 150
USA PATRIOT Act ......................................................................................................................... 150
Vienna Convention ...................................................................................................................... 150
Willful blindness .......................................................................................................................... 150
Wire transfer/ overschrijving of overboeking ............................................................................. 150
Wolfsberg Group ......................................................................................................................... 151
World Bank .................................................................................................................................. 151
7
,Hoofdstuk 1: Risico’s en methoden van witwassen en terrorismefinanciering
Introductie begrippen witwassen en terrorismefinanciering
Witwassen
Geld wassen werd begin van de twintigste eeuw in de VS enkele jaren letterlijk gedaan op instigatie
van de Federal Reserve (FED) omdat de dollarbiljetten van katoenvezels waren gemaakt en vervuild
raakten. Wassen was goedkoper dan nieuwe biljetten drukken. Later werd geld ‘witwassen’ symbool
voor het in het legale circuit brengen van crimineel geld.1
Definitie witwassen: Witwassen gaat over het verhullen van de illegale (criminele) herkomst van
middelen om zodoende de middelen in te zetten voor (il)legale activiteiten: het schoon laten lijken
van ‘dirty money.’ Of ‘het omzetten vanuit criminaliteit verkregen gelden en/ of waarden met het
doel de criminele herkomst te verhullen en de gelden/ waarden in het legale economische verkeer te
brengen.’
Tijdens de Palermo Conventie2 (VN in 2000) is witwassen als volgt gedefinieerd:
- De middelen worden legaal ‘gemaakt’ door de herkomst te verduisteren, wetende dat de
middelen van criminele herkomst zijn of iemand ondersteunen bij dit proces zodat deze
persoon niet de juridische gevolgen zal ondervinden.
- Verduisteren/ verbergen van ware aard, bron, lokatie, rechten, bewegingen in relatie tot
middelen of eigendom ervan, wetende dat de middelen van criminele herkomst zijn.
- De middelen worden gebruikt, gehouden, of verkregen wetende dat de middelen indertijd
van criminele herkomst zijn/ waren.
Gemene deler: het gaat om kennis, om weten dat de middelen van criminele herkomst zijn. Het
opzettelijk en bewust blind blijven voor de criminele herkomst (‘willfull blindness’) moet volgens
de FATF 40 aanbevelingen en AMLD4 worden bewezen om juridisch te kunnen vervolgen.
Twee kenmerken:
- Er is een relatie tussen verkregen gelden en criminaliteit.
- Alle handelingen die erop gericht zijn/ nodig zijn om illegaal geld een ogenschijnlijk legale
herkomst te geven.
1
Uit Praktijkgids Bestrijding witwassen & terrorismefinanciering, p.
2
The United Nations 2000 Convention Against Transnational Organized Crime,
8
,Witwassen wordt opgedeeld in drie fasen waarbij wordt getracht de ‘paper trail’ te doorbreken:
1) Plaatsing (placement): middelen worden in het financiële systeem gebracht, bijv. door het
kopen van casinofiches, juwelen, tweedehands auto’s, paarden etc. Een veelgebruikte
methode zijn de kleine coupures/ Eurobiljetten vanuit illegale drugshandel op straat te
mengen met legale (vooral kasintensieve) bedrijfsactiviteiten. Het geld moet een niet-
opvallende weg vinden naar financiële instellingen zodat er nog meer met de opbrengst uit
criminele activiteiten kan worden ondernomen.
a. Middelen mixen met legitieme middelen: zoals drugsopbrengst mengen in
kasintensieve onderneming.
b. Buitenlandse valuta kopen met illegitieme middelen.
c. Bedragen opdelen in kleine bedragen en op diverse bankrekeningen storten.
d. Valuta smokkelen: grensoverschrijdende fysieke verplaatsing van middelen.
e. Legitieme leningen afbetalen met illegitiem verkregen gelden.
2) Versluiering (layering): dit is de fase waarin de bezitter van de illegitieme middelen probeert
de herkomst van de gelden te verduisteren door complexe methoden waarop de middelen in
financiële instellingen/ bankrekeningen worden gebracht. Men tracht hier de ‘paper trail’ te
doorbreken zodat financieel rechercheurs de bron van het geld niet kunnen vinden. Dit doet
de crimineel bijv. door vele kleine bedragen te storten (onder treshold/ grenswaarde (EUR
10.000 in 2020 binnen EU) waarop een melding moet worden gedaan bij de FIU), of het
geld over bankrekeningen te laten lopen in het buitenland (offshore) zodat het niet meer
goed te traceren is.
a. Elektronisch internationaal verplaatsen middelen: van het ene land naar het
andere, en diverse producten aan- en verkopen.
b. Elektronisch verplaatsen middelen naar andere instituties of accounts/ rekeningen
binnen de institutie.
c. Converteren van fysiek geld dat in monetaire instrumenten zit.
d. Luxegoederen opnieuw verkopen met winst.
e. Investeren in vastgoed en legitieme bedrijven.
f. Middelen in aandelen, obligaties, levensverzekeringsproducten.
g. Shell bedrijven om UBO (Ultimate Beneficial Owner/ uiteindelijk belanghebbende)
en diens aandelen te verhullen.
3) Integratie (integration): hier is het geld op de rekening en zal de crimineel aankopen gaan
doen, bijv. beleggingen, huizen kopen, leningen aangaan op basis van financiële draagkracht
9
, die kan worden aangetoond en waardoor het vermogen legitiem lijkt (lijkt te zijn
gelegitimeerd3). Soms wordt ook een eigen bank opgezet en het geld wordt dan via die bank
naar een legitieme bank getransfereerd. Doordat het zaken doen verder ‘normaal’ is en
investeringen plaatsvinden in legitieme producten wint het vermogen aan perceptuele
legitimiteit. Hier kan de crimineel alleen nog tegen de lamp lopen indien er iets is waardoor
getwijfeld wordt aan het verkregen vermogen (bijv negatieve mediaberichten tijdens
screening), maar meestal is het in deze fase al te laat/ moeilijk om witwassen te detecteren.
a. Luxeproducten aankopen.
b. Financiële contracten voor investeringen worden afgesloten.
c. Kredieten/ hypotheken bij banken aangegaan.
Soms wordt er een fase erkent tussen versluiering (fase 2) en integratie (fase 3 wordt dan fase 4), te
weten de rechtvaardigingsfase (fase 3). Zo’n vierfasen-schema ziet er als volgt uit:4
1) Plaatsing:
a. Wit te wassen gelden voor het eerst in het systeem gebracht.
b. Enorme volume in kleine coupures moet worden weggewerkt.
c. Geld ook vaak omgezet in goud, diamanten, cheques.
d. Legale betalingsverkeer wordt gebruikt.
2) Versluiering:
a. Girale en chartale menging van transacties waardoor herkomst niet duidelijk is.
b. Gaat om verbreken paper trail.
c. Overboeken heen-en-weer van gelden op diverse rekeningen.
d. Internationale betalingsverkeer hiervoor onontbeerlijk, daarom vaak via nostro- en
vostrorekeningen: rekeningen bij en van correspondent-banken.
3) Rechtvaardiging:
a. Schijnhandeling om de herkomst legaal te laten lijken.
b. Arbeid, verhuur panden, beleggingen.
4) Integratie:
a. Doel is bereikt en crimineel gaat geld omzetten in rendement.
b. Detecteren illegale herkomst van dit vermogen soms vrijwel onmogelijk.
3
Hier onderscheidt de Wwft cursus ook een rechtvaardigingsfase vóór de integratiefase, ACAMS ziet dat als
één geheel, integreren gaat samen met rechtvaardigen.
4
Geen deel ACAMS Specialist cursus.
10
Handboek horende bij de cursus Certified Anti-Money Laundering Specialist (CAMS) aangeboden
door ACAMS is hier samengevat, aangevuld met sporadisch nuttige informatie uit het handboek Wet
tegen witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) van het Nederlandse Compliance Instituut
(NCI) om de informatie in de Nederlandse context te kunnen plaatsen.
MA Kenny A.J. Macco
1
,Inhoud
Samenvatting ACAMS Specialist .............................................................................................................. 1
Hoofdstuk 1: Risico’s en methoden van witwassen en terrorismefinanciering .................................. 8
Introductie begrippen witwassen en terrorismefinanciering ......................................................... 8
De economische en sociale gevolgen van witwassen en terrorismefinanciering ......................... 12
Compliance programma’s en individuele schendbaarheid/ toerekenbaarheid ........................... 13
Instellingen en financiële producten/ methoden veelgebruikt door witwassers ......................... 14
Risico’s mbt nieuwe betaalproducten en –diensten (New Payment Methods (NPM)) ................ 38
Rechtspersonen gebruikt om illegitieme financieringen te faciliteren ......................................... 41
Hoofdstuk 2: Internationale AML/ CFT Standaarden ........................................................................ 54
Financial Action Task Force (FATF) ................................................................................................ 54
Basel bankenregels ........................................................................................................................ 63
Richtlijnen EU gericht op witwassen (AML Directives).................................................................. 66
Wet- tegen witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) ..................................................... 70
FATF-style regionale organen/ lichamen....................................................................................... 74
Egmont Group ............................................................................................................................... 76
Wolfsberg Group ........................................................................................................................... 77
Wereldbank en IMF ....................................................................................................................... 80
Juridische maatregelen VS tegen grensoverschrijdende transacties ............................................ 81
Hoofdstuk 3: Programma’s AML/ CFT ............................................................................................... 87
Risicogebaseerd programma ......................................................................................................... 87
Klantrisico ...................................................................................................................................... 88
Geografisch risico .......................................................................................................................... 89
Product- en dienstrisico................................................................................................................. 89
De elementen van een AML/ CFT programma .............................................................................. 90
AML/ CFT Training ......................................................................................................................... 92
2
, Onafhankelijke audit ..................................................................................................................... 94
Cultuur van compliance kweken ................................................................................................... 95
Ken uw klant (KYC) ........................................................................................................................ 96
Economische sancties.................................................................................................................. 102
Geautomatiseerde AML/ CFT oplossingen .................................................................................. 103
Red Flags ML/ FT ......................................................................................................................... 104
Hoofdstuk 4: Uitvoeren van- en reageren op onderzoeken ........................................................... 121
Samenwerking gerechtelijke instanties en financieel dienstverlener......................................... 124
Nationale samenwerking............................................................................................................. 125
Internationale samenwerking ..................................................................................................... 126
Zes AML/ CFT hervormingen die experts voorstellen (ICIJ) ........................................................ 128
Definities.......................................................................................................................................... 129
Affidavit ....................................................................................................................................... 129
Alternative remittance system (ARS; Alternatief betalingssysteem) .......................................... 129
Anti-Money Laundering International Database (AMLID) .......................................................... 129
Asia/Pacific Group on Money Laundering (APG)......................................................................... 129
Asset protection trusts (APTs) ..................................................................................................... 129
Automated Clearing House (ACH) ............................................................................................... 130
Bank Secrecy Act (BSA/ AML) ...................................................................................................... 130
Basel Conventies ......................................................................................................................... 130
Basel Committee on Banking Supervision (BCBS) ....................................................................... 132
Batch processing/ batchverwerking ............................................................................................ 133
Bearer negotiable instruments.................................................................................................... 133
Bearer share/ aandeel aan toonder ............................................................................................ 133
Benami account/ rekening op naam van een derde (‘stromanrekening’) .................................. 133
Beneficial owner (UBO) ............................................................................................................... 133
Beneficiary ................................................................................................................................... 134
Bill stuffing/ rekening vullen........................................................................................................ 134
3
,Black Market Peso Exchange (BMPE) .......................................................................................... 134
Caribbean Financial Action Task Force (CFATF)........................................................................... 134
Casa de cambio/ bureau de change/ exchange office/ wisselkantoor ....................................... 134
Cash-intensive business............................................................................................................... 135
Cash collateralized loans/ leningen met onderpand in contanten ............................................. 135
Cashier’s check ............................................................................................................................ 135
CICAD (Spanish: Comisión Interamericana para el Control del Abuso de Drogas) ..................... 135
Collection accounts/ verzamelrekeningen .................................................................................. 135
Commission rogatoire/ rogatoire opdracht (NL)/ ambtelijke opdracht (BE)/ rechtshilfeersuchen
(DE) .............................................................................................................................................. 135
Concentration risk/ concentratierisico ........................................................................................ 136
Corporate vehicles/ rechtspersonen ........................................................................................... 136
Currency smuggling/ valutasmokkel ........................................................................................... 136
Currency transaction report (CTR)/ valutatransactiemelding of –rapport(age) ......................... 136
Custodian/ bewaarder................................................................................................................. 137
Customer due diligence (CDD) .................................................................................................... 137
Debit card/ debetkaart ................................................................................................................ 137
Designated Categories of Offense/ aangewezen categorieën van strafbare feiten ................... 137
Designated nonfinancial businesses and professions/ Aangewezen niet-financiële bedrijven en
beroepen ..................................................................................................................................... 137
Eastern and Southern African Anti-Money Laundering Group (ESAAMLG) ................................ 138
Egmont Group of Financial Intelligence Units ............................................................................. 138
Electronic funds transfer (EFT)/ middelen electronisch overboeken.......................................... 138
Enhanced due diligence (EDD) .................................................................................................... 138
Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism ......................... 138
European Union Directive on Prevention of the Use of the Financial System for the Purpose of
Money Laundering and Terrorist Financing ................................................................................ 139
Europol ........................................................................................................................................ 139
4
,Express trust ................................................................................................................................ 139
Extradition/ uitlevering ............................................................................................................... 139
FATF-Style Regional Bodies (FSRBs) ............................................................................................ 139
Financial Action Task Force on Money Laundering in Latin America (GAFILAT) ......................... 140
Financial Action Task Force-Style Regional Body (FSRB) ............................................................. 140
Forfeiture/ verbeurdverklaring ................................................................................................... 140
Freeze/ bevriezen ........................................................................................................................ 140
Front company ............................................................................................................................ 140
GAFISUD (Spanish: Grupo de Acción Financiera de Sudamérica) ............................................... 140
Gatekeepers ................................................................................................................................ 140
Grantor ........................................................................................................................................ 141
Gulf Cooperation Council (GCC) .................................................................................................. 141
Hawala ......................................................................................................................................... 141
International business company (IBC) ......................................................................................... 141
International Financial Reporting Standards (IFRS)..................................................................... 141
International Monetary Fund (IMF) ............................................................................................ 142
Legal risk ...................................................................................................................................... 142
Letter of credit/ kredietbrief ....................................................................................................... 142
Memorandum of understanding (MOU) ..................................................................................... 142
Middle East and North Africa Financial Action Task Force (MENAFATF) .................................... 142
Money laundering reporting officer (MLRO)............................................................................... 142
Money order of postal order/ postwissel ................................................................................... 143
Money services business (MSB)/ Gelddienstverlener ................................................................. 143
Money transfer service or value transfer service/ geldoverboekingsdienst............................... 143
MONEYVAL .................................................................................................................................. 143
Mutual legal assistance treaty (MLAT) ........................................................................................ 144
Nesting......................................................................................................................................... 144
Nongovernmental organization (NGO) ....................................................................................... 144
5
,Nonprofit organizations (NPO) .................................................................................................... 144
Offshore banking license ............................................................................................................. 145
Offshore financial center (OFC) ................................................................................................... 145
Operational risk ........................................................................................................................... 145
Organization for Economic Cooperation and Development (OECD)........................................... 145
CICAD (Comisión Interamericana para el Control del Abuso de Drogas or Inter-American Drug
Abuse Control Commission) ........................................................................................................ 145
Payable through account (PTA) ................................................................................................... 145
Physical presence ........................................................................................................................ 146
Politically exposed person (PEP).................................................................................................. 146
Ponzi scheme/ pyramideschema................................................................................................. 146
Predicate crimes .......................................................................................................................... 146
Private banking ............................................................................................................................ 146
Private investment company (PIC)/ Private investeringsmaatschappij ...................................... 147
Regulatory agency ....................................................................................................................... 147
Remittance services/ casas de cambios ...................................................................................... 147
Reputational risk ......................................................................................................................... 147
Respondent bank......................................................................................................................... 147
Safe harbor .................................................................................................................................. 147
Settlors ........................................................................................................................................ 148
Shell bank .................................................................................................................................... 148
Sting operation ............................................................................................................................ 148
Structuring/ Smurfing .................................................................................................................. 148
Subpoena ..................................................................................................................................... 148
Suspicious transaction report (STR/ SAR)/ Melding ongebruikelijke transactie (MOT) .............. 149
Tax haven..................................................................................................................................... 149
Tipping off.................................................................................................................................... 149
Trust............................................................................................................................................. 149
6
,Trustee......................................................................................................................................... 149
U.N. Security Council Resolution 1373 (2001) ............................................................................ 149
Unusual transaction/ ongebruikelijke transactie ........................................................................ 150
USA PATRIOT Act ......................................................................................................................... 150
Vienna Convention ...................................................................................................................... 150
Willful blindness .......................................................................................................................... 150
Wire transfer/ overschrijving of overboeking ............................................................................. 150
Wolfsberg Group ......................................................................................................................... 151
World Bank .................................................................................................................................. 151
7
,Hoofdstuk 1: Risico’s en methoden van witwassen en terrorismefinanciering
Introductie begrippen witwassen en terrorismefinanciering
Witwassen
Geld wassen werd begin van de twintigste eeuw in de VS enkele jaren letterlijk gedaan op instigatie
van de Federal Reserve (FED) omdat de dollarbiljetten van katoenvezels waren gemaakt en vervuild
raakten. Wassen was goedkoper dan nieuwe biljetten drukken. Later werd geld ‘witwassen’ symbool
voor het in het legale circuit brengen van crimineel geld.1
Definitie witwassen: Witwassen gaat over het verhullen van de illegale (criminele) herkomst van
middelen om zodoende de middelen in te zetten voor (il)legale activiteiten: het schoon laten lijken
van ‘dirty money.’ Of ‘het omzetten vanuit criminaliteit verkregen gelden en/ of waarden met het
doel de criminele herkomst te verhullen en de gelden/ waarden in het legale economische verkeer te
brengen.’
Tijdens de Palermo Conventie2 (VN in 2000) is witwassen als volgt gedefinieerd:
- De middelen worden legaal ‘gemaakt’ door de herkomst te verduisteren, wetende dat de
middelen van criminele herkomst zijn of iemand ondersteunen bij dit proces zodat deze
persoon niet de juridische gevolgen zal ondervinden.
- Verduisteren/ verbergen van ware aard, bron, lokatie, rechten, bewegingen in relatie tot
middelen of eigendom ervan, wetende dat de middelen van criminele herkomst zijn.
- De middelen worden gebruikt, gehouden, of verkregen wetende dat de middelen indertijd
van criminele herkomst zijn/ waren.
Gemene deler: het gaat om kennis, om weten dat de middelen van criminele herkomst zijn. Het
opzettelijk en bewust blind blijven voor de criminele herkomst (‘willfull blindness’) moet volgens
de FATF 40 aanbevelingen en AMLD4 worden bewezen om juridisch te kunnen vervolgen.
Twee kenmerken:
- Er is een relatie tussen verkregen gelden en criminaliteit.
- Alle handelingen die erop gericht zijn/ nodig zijn om illegaal geld een ogenschijnlijk legale
herkomst te geven.
1
Uit Praktijkgids Bestrijding witwassen & terrorismefinanciering, p.
2
The United Nations 2000 Convention Against Transnational Organized Crime,
8
,Witwassen wordt opgedeeld in drie fasen waarbij wordt getracht de ‘paper trail’ te doorbreken:
1) Plaatsing (placement): middelen worden in het financiële systeem gebracht, bijv. door het
kopen van casinofiches, juwelen, tweedehands auto’s, paarden etc. Een veelgebruikte
methode zijn de kleine coupures/ Eurobiljetten vanuit illegale drugshandel op straat te
mengen met legale (vooral kasintensieve) bedrijfsactiviteiten. Het geld moet een niet-
opvallende weg vinden naar financiële instellingen zodat er nog meer met de opbrengst uit
criminele activiteiten kan worden ondernomen.
a. Middelen mixen met legitieme middelen: zoals drugsopbrengst mengen in
kasintensieve onderneming.
b. Buitenlandse valuta kopen met illegitieme middelen.
c. Bedragen opdelen in kleine bedragen en op diverse bankrekeningen storten.
d. Valuta smokkelen: grensoverschrijdende fysieke verplaatsing van middelen.
e. Legitieme leningen afbetalen met illegitiem verkregen gelden.
2) Versluiering (layering): dit is de fase waarin de bezitter van de illegitieme middelen probeert
de herkomst van de gelden te verduisteren door complexe methoden waarop de middelen in
financiële instellingen/ bankrekeningen worden gebracht. Men tracht hier de ‘paper trail’ te
doorbreken zodat financieel rechercheurs de bron van het geld niet kunnen vinden. Dit doet
de crimineel bijv. door vele kleine bedragen te storten (onder treshold/ grenswaarde (EUR
10.000 in 2020 binnen EU) waarop een melding moet worden gedaan bij de FIU), of het
geld over bankrekeningen te laten lopen in het buitenland (offshore) zodat het niet meer
goed te traceren is.
a. Elektronisch internationaal verplaatsen middelen: van het ene land naar het
andere, en diverse producten aan- en verkopen.
b. Elektronisch verplaatsen middelen naar andere instituties of accounts/ rekeningen
binnen de institutie.
c. Converteren van fysiek geld dat in monetaire instrumenten zit.
d. Luxegoederen opnieuw verkopen met winst.
e. Investeren in vastgoed en legitieme bedrijven.
f. Middelen in aandelen, obligaties, levensverzekeringsproducten.
g. Shell bedrijven om UBO (Ultimate Beneficial Owner/ uiteindelijk belanghebbende)
en diens aandelen te verhullen.
3) Integratie (integration): hier is het geld op de rekening en zal de crimineel aankopen gaan
doen, bijv. beleggingen, huizen kopen, leningen aangaan op basis van financiële draagkracht
9
, die kan worden aangetoond en waardoor het vermogen legitiem lijkt (lijkt te zijn
gelegitimeerd3). Soms wordt ook een eigen bank opgezet en het geld wordt dan via die bank
naar een legitieme bank getransfereerd. Doordat het zaken doen verder ‘normaal’ is en
investeringen plaatsvinden in legitieme producten wint het vermogen aan perceptuele
legitimiteit. Hier kan de crimineel alleen nog tegen de lamp lopen indien er iets is waardoor
getwijfeld wordt aan het verkregen vermogen (bijv negatieve mediaberichten tijdens
screening), maar meestal is het in deze fase al te laat/ moeilijk om witwassen te detecteren.
a. Luxeproducten aankopen.
b. Financiële contracten voor investeringen worden afgesloten.
c. Kredieten/ hypotheken bij banken aangegaan.
Soms wordt er een fase erkent tussen versluiering (fase 2) en integratie (fase 3 wordt dan fase 4), te
weten de rechtvaardigingsfase (fase 3). Zo’n vierfasen-schema ziet er als volgt uit:4
1) Plaatsing:
a. Wit te wassen gelden voor het eerst in het systeem gebracht.
b. Enorme volume in kleine coupures moet worden weggewerkt.
c. Geld ook vaak omgezet in goud, diamanten, cheques.
d. Legale betalingsverkeer wordt gebruikt.
2) Versluiering:
a. Girale en chartale menging van transacties waardoor herkomst niet duidelijk is.
b. Gaat om verbreken paper trail.
c. Overboeken heen-en-weer van gelden op diverse rekeningen.
d. Internationale betalingsverkeer hiervoor onontbeerlijk, daarom vaak via nostro- en
vostrorekeningen: rekeningen bij en van correspondent-banken.
3) Rechtvaardiging:
a. Schijnhandeling om de herkomst legaal te laten lijken.
b. Arbeid, verhuur panden, beleggingen.
4) Integratie:
a. Doel is bereikt en crimineel gaat geld omzetten in rendement.
b. Detecteren illegale herkomst van dit vermogen soms vrijwel onmogelijk.
3
Hier onderscheidt de Wwft cursus ook een rechtvaardigingsfase vóór de integratiefase, ACAMS ziet dat als
één geheel, integreren gaat samen met rechtvaardigen.
4
Geen deel ACAMS Specialist cursus.
10
