Jeugdrecht begrepen
Hoofdstuk 1 – Inleiding recht
1.2 omschrijving en doel
Het recht wordt bepaald door de politiek en heeft als ‘technisch’ doel: het ordenen van de
samenleving en het geven van regels om conflicten te voorkomen. Vanuit dat doel is de definitie van
recht: het geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
1.3 Rechtsgebieden
Staatsrecht: geeft de basisregels voor de organisatie van de overheid. Het geeft een beschrijving van
de verschillende organen van overheid, beschrijft hun onderlinge verhouding en het geeft regels voor
de relatie tussen burger en overheid. De belangrijkst wet vanuit het staatsrecht is de Grondwet,
verder komen ook de Provinciewet, Gemeentewet en de Kieswet hier vandaan.
Bestuursrecht: het bestuursrecht houdt zich bezig met de ‘in actie’ kant van de overheid. Het geeft
regels voor de uitoefening van de bestuurstaak (ordende taak) van de overheid. Hierbij komt de
overheid vaak met (de belangen van) burgers in aanraking. Wat de overheid in dit soort contacten
wel en niet mag doen, staat in het bestuursrecht. Daarnaast biedt het burgers die zich tegen
handelingen of besluiten van de overheid willen verzetten, mogelijkheden voor bezwaar en beroep.
Een belangrijke wet is de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Daarnaast zijn de Wet milieubeheer,
Vreemdelingenwet, Participatiewet en Jeugdwet onderdeel van het bestuursrecht.
Strafrecht: het strafrecht is maar een klein deel van het totale recht. Typerend voor strafrecht is dat
het verboden gedragingen beschrijft. Lang niet alles wat niet mag, wordt als verboden gedraging in
het strafrecht opgenomen. Alleen die gedragen die de rechtsorde (rust en veiligheid in de
samenleving) zozeer schenden dat een bestraffende reactie van de overheid moet volgen worden
opgenomen. Twee belangrijke wetboeken zijn het Wetboek van Strafrecht (Sr) wat een groot aantal
strafbepalingen bevat en het Wetboek van Strafvordering (Sv) die regelt wat er gebeurt als er
eenmaal een strafbaar feit is gepleegd. Het beschrijft de rechten van verdachten, de bevoegdheden
van politie en justitie en gaat in op de gang van zaken tijdens het strafproces.
Burgerlijk recht: Regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers onderling. Het bestaat uit drie
onderdelen:
1. Personen- en familierecht, waarin de familierechtelijke relaties tussen mensen worden
geregeld zoals ouderschap, gezag, omgang en (echt)scheiding
2. Vermogensrecht, dat de zakelijke relaties tussen personen regelt, zoals koop, huur en
hypotheek
3. Rechtspersonenrecht. Een rechtspersoon is een organisatie of onderneming die een
zelfstandig leven leidt in het recht. Hoe een rechtspersoon zoals een naamloze vennootschap,
een besloten vennootschap, een stichting of een vereniging moet worden opgericht en wie
het binnen de rechtspersoon voor het zeggen hebben, wordt beschreven in het
rechtspersonenrecht.
Twee belangrijke wetboeken zijn: het Burgerlijk Wetboek (BW) waarin de rechten en plichten van
burgers staan beschreven op de verschillende onderdelen en het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (Rv) waarin het procesrecht met onder andere de gang van zaken tijdens een
burgerlijk proces, de betekenis van een dagvaarding en de rol van de advocaat worden beschreven.
Omschrijving en plaats van het jeugdrecht
Het jeugdrecht bestaat uit alle onderdelen uit de verschillende rechtsgebieden die over jeugdigen
gaan of voor jeugdigen belangrijk zijn.
,1.4 Materieel en formeel recht
Materieel recht: rechten en plichten van burgers. Beschrijft de strafbepalingen zoals diefstal,
brandstichting en mishandeling. (Wetboek van Strafrecht en Burgerlijk Wetboek)
Formeel recht: procesrecht. Beschrijft wat er gebeurt als er een strafbaar feit is gepleegd: de rechten
van de verdachte, de positie van de raadsman, de bevoegdheden van politie en justitie om de
waarheid te achterhalen en de gang van zaken tijdens de rechtszaak. (Wetboek van Strafvordering en
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering)
1.5 Nationaal en internationaal recht
Het internationaal recht regelt de rechtsrelaties tussen verschillende staten, wat vaak wordt
vastgelegd in internationale verdragen. Deze verdragen bevatten afspraken tussen landen. Soms
kennen verdragen daarnaast ook regels waarmee de burgers van de aangesloten lidstaten
rechtstreeks mee te maken hebben.
Hoofdstuk 2 – De ouders van de jeugdige
2.2 Juridische moeder
Moeder is de vrouw uit wie het kind geboren is. De biologische moeder is de juridische moeder, ook
wanneer er bij de bevruchting een eicel van een andere vrouw is ingebracht.
2.3 Juridische vader
De juridische vader is de man:
- Die bij de geboorte met de moeder is gehuwd
Als een man overlijdt tijdens het huwelijk en de vrouw brengt een kind ter wereld binnen 306 dagen
na dit overlijden, dan wordt de overleden man gezien als de juridische vader van het kind (zelfs als de
vrouw alweer opnieuw zou zijn getrouwd). Men gaat ervan uit dat de bevruchting nog heeft
plaatsgevonden toen de man leefde. Dezelfde regel geldt voor de man die op het moment van de
geboorte de geregistreerde partner van de moeder is.
- Die de jeugdige heeft erkend
- Van wie door de rechter het vaderschap is vastgesteld, of:
- Die de jeugdige heeft geadopteerd
Vaderschap ontkennen
Wanneer de echtgenoot of geregistreerde partner van de vrouw niet de vader van haar kind is,
kunnen zij de rechtbank verzoeken het vaderschap dat door een huwelijk is ontstaan, te ontkennen.
Dit is alleen mogelijk als duidelijk is dat de man niet de biologische vader is van het kind. De
biologische vader heeft geen juridische middelen om het vaderschap van de echtgenoot te
ontkennen. Alleen de echtgenoten en het kind kunnen een ontkenningsverzoek doen.
Erkenning
Als een vrouw op het moment van de geboorte geen formele relatie heeft, krijgt het kind door de
geboorte alleen een moeder. In dat geval, kan een man de juridische vader worden door het kind te
erkennen. Dit hoeft niet de biologische vader te zijn. Een kind van wie de vader is overleden, kan niet
door een andere man worden erkend. Een kind dat eenmaal een juridische vader heeft houdt deze in
principe zijn hele leven. Erkenning is dus ook niet mogelijk na (echt)scheiding, ook niet als er daarna
geen contact meer is met vader.
Toestemming van moeder en kind
Voor de erkenning van een jeugdige tot 16 jaar heeft de man toestemming van de moeder nodig. Is
de jeugdige tussen de 12 en 16 jaar oud, dan moeten moeder en jeugdige beiden toestemming
, geven. Wil een man een jeugdige van 16 jaar of ouder erkennen, dan is alleen de toestemming van de
jeugdige nodig. De toestemming van de moeder is dan geen voorwaarde meer.
Geen toestemming, toch erkenning
Geven moeder en/of jeugdige geen toestemming, dan gaat de erkenning in principe niet door. Maar
een man die kan aantonen dat hij de verwekker is van de jeugdige, hoeft zich niet bij de weigering
van de moeder neer te leggen. Hij kan de rechtbank vragen om vervangende toestemming. De
rechter geeft de man toestemming voor de erkenning als hij meent dat de erkenning:
- De belangen van het kind niet zal schaden; en
- De belangen niet zal schaden die de moeder heeft bij een ongestoorde verhouding met haar
kind
Ook de man of vrouw die spermadonor of eiceldonor is, heeft het recht om de rechtbank om
vervangende toestemming te vragen als de moeder deze weigert. Dit kan wanneer hij/zij in een
nauwe persoonlijke betrekking tot de moeder of het kind staat of heeft gestaan. Daarbij is het vooral
van belang of het op het moment van het donorschap de bedoeling was van de moeder en de donor
om een familieband te laten ontstaan tussen het kind en de donor.
Erkenning niet mogelijk
Erkenning is niet mogelijk:
- Door een man die, vanwege te nauwe verwantschap, geen huwelijk met de moeder mag
sluiten. Ook niet als dit wel de biologische ouder is.
- Door een man die nog geen 16 jaar oud is.
- Door een man die onder curatele staat, tenzij hij toestemming heeft van de kantonrechter.
- Als de jeugdige al twee juridische ouders heeft.
Opmerkingen
- Erkenning is ook mogelijk bij notariële akte; van deze mogelijkheid wordt nog wel eens
gebruikgemaakt als een man (pas) bij zijn overlijden in zijn testament (dit is een notariële
akte) zijn kind wil erkennen
- Erkenning gebeurt vaak bij de geboorte, maar een man kan een kind ook al vóór de geboorte
erkennen, of pas (veel) later.
- Door de erkenning ontstaat vaderschap vanaf het moment van de erkenning, de erkenning
heeft géén terugwerkende kracht tot aan de geboorte.
- Een erkenner wordt door de erkenning de juridische ouder van het kind.
Ongedaan maken van de erkenning
Een erkenning is in principe definitief, zij kan niet zomaar ongedaan worden gemaakt. Wanneer een
kind ontdekt dat zijn erkenner niet zijn biologische vader is, kan hij de rechtbank verzoeken om
vernietiging van de erkenning. In principe heeft het kind daarvoor drie jaar de tijd, te rekenen vanaf
het jaar waarin het kind deze ontdekking doet. Is het kind nog minderjarig als het ontdekt dat zijn
erkenner niet zijn biologische vader is, dan kan het tot en met zijn 20 e jaar een verzoek om
vernietiging indienen.
Als vader op het moment denkt van erkenning dat het zijn kind is, maar later blijkt van niet kan hij
ook een vernietiging aanvragen (wilsgebrek). Ook misbruik van omstandigheden of bedreiging
kunnen redenen zijn om vernietiging aan te mogen vragen.
Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap
Bij gerechtelijke vaststelling legt de rechter het juridisch vaderschap op aan de verwekker. Dit gebeurt
op verzoek van de moeder of van de jeugdige. Het gaat dan om een juridische vader-kindrelatie die
dezelfde gevolgen heeft als andere vormen van juridisch vaderschap. Dit kan ook wanneer de vader
Hoofdstuk 1 – Inleiding recht
1.2 omschrijving en doel
Het recht wordt bepaald door de politiek en heeft als ‘technisch’ doel: het ordenen van de
samenleving en het geven van regels om conflicten te voorkomen. Vanuit dat doel is de definitie van
recht: het geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
1.3 Rechtsgebieden
Staatsrecht: geeft de basisregels voor de organisatie van de overheid. Het geeft een beschrijving van
de verschillende organen van overheid, beschrijft hun onderlinge verhouding en het geeft regels voor
de relatie tussen burger en overheid. De belangrijkst wet vanuit het staatsrecht is de Grondwet,
verder komen ook de Provinciewet, Gemeentewet en de Kieswet hier vandaan.
Bestuursrecht: het bestuursrecht houdt zich bezig met de ‘in actie’ kant van de overheid. Het geeft
regels voor de uitoefening van de bestuurstaak (ordende taak) van de overheid. Hierbij komt de
overheid vaak met (de belangen van) burgers in aanraking. Wat de overheid in dit soort contacten
wel en niet mag doen, staat in het bestuursrecht. Daarnaast biedt het burgers die zich tegen
handelingen of besluiten van de overheid willen verzetten, mogelijkheden voor bezwaar en beroep.
Een belangrijke wet is de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Daarnaast zijn de Wet milieubeheer,
Vreemdelingenwet, Participatiewet en Jeugdwet onderdeel van het bestuursrecht.
Strafrecht: het strafrecht is maar een klein deel van het totale recht. Typerend voor strafrecht is dat
het verboden gedragingen beschrijft. Lang niet alles wat niet mag, wordt als verboden gedraging in
het strafrecht opgenomen. Alleen die gedragen die de rechtsorde (rust en veiligheid in de
samenleving) zozeer schenden dat een bestraffende reactie van de overheid moet volgen worden
opgenomen. Twee belangrijke wetboeken zijn het Wetboek van Strafrecht (Sr) wat een groot aantal
strafbepalingen bevat en het Wetboek van Strafvordering (Sv) die regelt wat er gebeurt als er
eenmaal een strafbaar feit is gepleegd. Het beschrijft de rechten van verdachten, de bevoegdheden
van politie en justitie en gaat in op de gang van zaken tijdens het strafproces.
Burgerlijk recht: Regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers onderling. Het bestaat uit drie
onderdelen:
1. Personen- en familierecht, waarin de familierechtelijke relaties tussen mensen worden
geregeld zoals ouderschap, gezag, omgang en (echt)scheiding
2. Vermogensrecht, dat de zakelijke relaties tussen personen regelt, zoals koop, huur en
hypotheek
3. Rechtspersonenrecht. Een rechtspersoon is een organisatie of onderneming die een
zelfstandig leven leidt in het recht. Hoe een rechtspersoon zoals een naamloze vennootschap,
een besloten vennootschap, een stichting of een vereniging moet worden opgericht en wie
het binnen de rechtspersoon voor het zeggen hebben, wordt beschreven in het
rechtspersonenrecht.
Twee belangrijke wetboeken zijn: het Burgerlijk Wetboek (BW) waarin de rechten en plichten van
burgers staan beschreven op de verschillende onderdelen en het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (Rv) waarin het procesrecht met onder andere de gang van zaken tijdens een
burgerlijk proces, de betekenis van een dagvaarding en de rol van de advocaat worden beschreven.
Omschrijving en plaats van het jeugdrecht
Het jeugdrecht bestaat uit alle onderdelen uit de verschillende rechtsgebieden die over jeugdigen
gaan of voor jeugdigen belangrijk zijn.
,1.4 Materieel en formeel recht
Materieel recht: rechten en plichten van burgers. Beschrijft de strafbepalingen zoals diefstal,
brandstichting en mishandeling. (Wetboek van Strafrecht en Burgerlijk Wetboek)
Formeel recht: procesrecht. Beschrijft wat er gebeurt als er een strafbaar feit is gepleegd: de rechten
van de verdachte, de positie van de raadsman, de bevoegdheden van politie en justitie om de
waarheid te achterhalen en de gang van zaken tijdens de rechtszaak. (Wetboek van Strafvordering en
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering)
1.5 Nationaal en internationaal recht
Het internationaal recht regelt de rechtsrelaties tussen verschillende staten, wat vaak wordt
vastgelegd in internationale verdragen. Deze verdragen bevatten afspraken tussen landen. Soms
kennen verdragen daarnaast ook regels waarmee de burgers van de aangesloten lidstaten
rechtstreeks mee te maken hebben.
Hoofdstuk 2 – De ouders van de jeugdige
2.2 Juridische moeder
Moeder is de vrouw uit wie het kind geboren is. De biologische moeder is de juridische moeder, ook
wanneer er bij de bevruchting een eicel van een andere vrouw is ingebracht.
2.3 Juridische vader
De juridische vader is de man:
- Die bij de geboorte met de moeder is gehuwd
Als een man overlijdt tijdens het huwelijk en de vrouw brengt een kind ter wereld binnen 306 dagen
na dit overlijden, dan wordt de overleden man gezien als de juridische vader van het kind (zelfs als de
vrouw alweer opnieuw zou zijn getrouwd). Men gaat ervan uit dat de bevruchting nog heeft
plaatsgevonden toen de man leefde. Dezelfde regel geldt voor de man die op het moment van de
geboorte de geregistreerde partner van de moeder is.
- Die de jeugdige heeft erkend
- Van wie door de rechter het vaderschap is vastgesteld, of:
- Die de jeugdige heeft geadopteerd
Vaderschap ontkennen
Wanneer de echtgenoot of geregistreerde partner van de vrouw niet de vader van haar kind is,
kunnen zij de rechtbank verzoeken het vaderschap dat door een huwelijk is ontstaan, te ontkennen.
Dit is alleen mogelijk als duidelijk is dat de man niet de biologische vader is van het kind. De
biologische vader heeft geen juridische middelen om het vaderschap van de echtgenoot te
ontkennen. Alleen de echtgenoten en het kind kunnen een ontkenningsverzoek doen.
Erkenning
Als een vrouw op het moment van de geboorte geen formele relatie heeft, krijgt het kind door de
geboorte alleen een moeder. In dat geval, kan een man de juridische vader worden door het kind te
erkennen. Dit hoeft niet de biologische vader te zijn. Een kind van wie de vader is overleden, kan niet
door een andere man worden erkend. Een kind dat eenmaal een juridische vader heeft houdt deze in
principe zijn hele leven. Erkenning is dus ook niet mogelijk na (echt)scheiding, ook niet als er daarna
geen contact meer is met vader.
Toestemming van moeder en kind
Voor de erkenning van een jeugdige tot 16 jaar heeft de man toestemming van de moeder nodig. Is
de jeugdige tussen de 12 en 16 jaar oud, dan moeten moeder en jeugdige beiden toestemming
, geven. Wil een man een jeugdige van 16 jaar of ouder erkennen, dan is alleen de toestemming van de
jeugdige nodig. De toestemming van de moeder is dan geen voorwaarde meer.
Geen toestemming, toch erkenning
Geven moeder en/of jeugdige geen toestemming, dan gaat de erkenning in principe niet door. Maar
een man die kan aantonen dat hij de verwekker is van de jeugdige, hoeft zich niet bij de weigering
van de moeder neer te leggen. Hij kan de rechtbank vragen om vervangende toestemming. De
rechter geeft de man toestemming voor de erkenning als hij meent dat de erkenning:
- De belangen van het kind niet zal schaden; en
- De belangen niet zal schaden die de moeder heeft bij een ongestoorde verhouding met haar
kind
Ook de man of vrouw die spermadonor of eiceldonor is, heeft het recht om de rechtbank om
vervangende toestemming te vragen als de moeder deze weigert. Dit kan wanneer hij/zij in een
nauwe persoonlijke betrekking tot de moeder of het kind staat of heeft gestaan. Daarbij is het vooral
van belang of het op het moment van het donorschap de bedoeling was van de moeder en de donor
om een familieband te laten ontstaan tussen het kind en de donor.
Erkenning niet mogelijk
Erkenning is niet mogelijk:
- Door een man die, vanwege te nauwe verwantschap, geen huwelijk met de moeder mag
sluiten. Ook niet als dit wel de biologische ouder is.
- Door een man die nog geen 16 jaar oud is.
- Door een man die onder curatele staat, tenzij hij toestemming heeft van de kantonrechter.
- Als de jeugdige al twee juridische ouders heeft.
Opmerkingen
- Erkenning is ook mogelijk bij notariële akte; van deze mogelijkheid wordt nog wel eens
gebruikgemaakt als een man (pas) bij zijn overlijden in zijn testament (dit is een notariële
akte) zijn kind wil erkennen
- Erkenning gebeurt vaak bij de geboorte, maar een man kan een kind ook al vóór de geboorte
erkennen, of pas (veel) later.
- Door de erkenning ontstaat vaderschap vanaf het moment van de erkenning, de erkenning
heeft géén terugwerkende kracht tot aan de geboorte.
- Een erkenner wordt door de erkenning de juridische ouder van het kind.
Ongedaan maken van de erkenning
Een erkenning is in principe definitief, zij kan niet zomaar ongedaan worden gemaakt. Wanneer een
kind ontdekt dat zijn erkenner niet zijn biologische vader is, kan hij de rechtbank verzoeken om
vernietiging van de erkenning. In principe heeft het kind daarvoor drie jaar de tijd, te rekenen vanaf
het jaar waarin het kind deze ontdekking doet. Is het kind nog minderjarig als het ontdekt dat zijn
erkenner niet zijn biologische vader is, dan kan het tot en met zijn 20 e jaar een verzoek om
vernietiging indienen.
Als vader op het moment denkt van erkenning dat het zijn kind is, maar later blijkt van niet kan hij
ook een vernietiging aanvragen (wilsgebrek). Ook misbruik van omstandigheden of bedreiging
kunnen redenen zijn om vernietiging aan te mogen vragen.
Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap
Bij gerechtelijke vaststelling legt de rechter het juridisch vaderschap op aan de verwekker. Dit gebeurt
op verzoek van de moeder of van de jeugdige. Het gaat dan om een juridische vader-kindrelatie die
dezelfde gevolgen heeft als andere vormen van juridisch vaderschap. Dit kan ook wanneer de vader
