Supersamenvatting
Recht, Economie en Maatschappij
2025
1
,Inhoudsopgave
Topic Tree.............................................................................................................................. 6
Kennisclip 1............................................................................................................................ 7
Introductievideo............................................................................................................. 7
Verschil tussen Ex Ante en Ex Post zijn relevant, en Prikkelkosten, Transactiekosten en
Risicokosten zijn relevant.......................................................................................................8
VMO-colleges......................................................................................................................... 9
College 1 14-2-2025..........................................................................................................9
Literatuur week 1.........................................................................................................19
Economische wijze van rechtsregelanlyse..............................................................19
Wim Weterings, ‘De economische analyse van het recht’, in Wim Weterings
(red.), De economische analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische
uitgevers 2007, p. 1-18.......................................................................................19
Ward Farnsworth, ‘1. Ex Ante and Ex Post’, in Ward Farnsworth, The Legal
Analyst. A toolkit for thinking about the law, Chicago: The University of Chicago
Press 2007, p. 3 – 12.........................................................................................23
David Friedman, Law’s Order. What economics has to do with law and why it
matters, Princeton: Princeton University Press 2000, Introduction en Chapter 1,
p. 1-17................................................................................................................ 24
Alessio Pacces & Louis Visscher, ‘Methodology of Law and Economics’, in Bart
van Klink & Sanne Taekema (Eds.), Interdisciplinary Research into Law. Berlijn:
Mohr Siebeck 2011, paragraaf 1 t/m 2.4............................................................25
Heico Kerkmeester, ‘Handleiding voor casusanalyse’, in Heico Kerkmeester en
Rudi Holzhauer, Rechtseconomische Annotaties, Deventer: Kluwer 1999, p. 11-
17....................................................................................................................... 27
Krantenartikel uit Financieel Dagblad 3 juli 2021 (‘Betaal geen losgeld bij een
ransomware-aanval’)..........................................................................................28
Krantenartikel uit Financieel Dagblad 30 september 2021 (‘Verzekeraar moet
niet bijdragen aan crimineel businessmodel’).....................................................28
Ian Ayres, video ‘A Law Student’s Toolkit – Ex Ante vs. Ex Post’, van begin tot
09:45.................................................................................................................. 28
Studio Erasmus, video ‘Houden bedrijven bewust de cybercrime-industrie in
stand?’ (met Bernold Nieuwesteeg), van begin tot 13:25...................................29
Eigendom............................................................................................................... 30
Ben van Velthoven en Peter van Wijck, Recht en Efficiëntie, 6e druk, Deventer:
Kluwer 2019, hoofdstuk 3 Eigendomsrechten, 61-63; p. 67-71; p. 79-89 en p. 94-
97....................................................................................................................... 30
Boudewijn Bouckaert, ‘Eigendomsrecht’, in Wim Weterings (red.), De
economische analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007,
p. 19-20 en 23-38. NB: 34-38 komen niet bij probleem 2 aan de orde, maar
worden in het hoorcollege besproken.................................................................32
Gerrit De Geest, ‘Private versus gemene eigendom: de ‘Tragedy of the
Commons’ herbekeken’, in: Koen Raes en Harry Willekens (red.) Economische
verklaringen van het recht, Amsterdam: VUGA 1994, p. 132-146......................34
Kosten verbonden aan common property:...................................................................35
Kosten verbonden aan private property (huizen, landbouwgronden, restaurants).......35
Andries Nentjes, ‘Van wie is het milieu?’, (39) Ars Aequi 1990, p. 104 - 111......36
Youtube video: The tragedy of the Commons....................................................36
2
, Actualiteit en achtergrond...................................................................................37
Kennisclips....................................................................................................................... 39
Economische wijze van rechtsregelanalyse................................................................39
Pareto en Kaldor-Hicks...........................................................................................39
Coase-theorema.....................................................................................................40
Coase-theorama voorbeeld 2.................................................................................42
Inleiding Speltheorie deel 1.....................................................................................43
Inleiding Speltheorie deel 2.....................................................................................45
Eigendom.................................................................................................................... 48
Eigendom............................................................................................................... 48
College 2 21-2-2025........................................................................................................ 50
Literatuur week 2.........................................................................................................61
Contracten.............................................................................................................. 61
Rogier van Bijnen, ‘Contractenrecht’, in Wim Weterings (red.), De economische
analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007, p. 47-69....61
Louis Visscher, De rangorde van remedies voor wanprestatie: subsidiariteit en
proportionaliteit versus efficiëntie, 2007, p. 4-16 (pdf versie)..............................64
Ben van Velthoven en Peter van Wijck, Recht en Efficiëntie, 6e druk, Deventer:
Kluwer 2019, hoofdstuk 4 Overeenkomsten, p. 131-147....................................67
Robert Cooter en Thomas Ulen, Law & Economics, 6e druk, Boston: Addison-
Wesley 2017, 283-289, p. 320-321 en p. 325-331..............................................68
Consumenten......................................................................................................... 70
Roger Van den Bergh, ‘Consumentenrecht’, in Wim Weterings (red.), De
economische analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007,
p. 119-140.......................................................................................................... 70
Pamaria Rekaiti en Roger Van den Bergh, ‘Cooling-Off Periods in the Consumer
Laws of the EC Member States. A Comparative Law and Economics Approach’,
(23) Journal of Consumer Policy 2000, p. 371–407............................................71
Mijta Kovac en Ann-Sophie Vandenberghe, ‘Cooling-Off Periods, Still Hot
Twenty Years Later’, in: Michael Faure, Wicher Schreuders en Louis Visscher
(red.), Don’t Take it Seriously – Essays in Law and Economics in honour of
Roger Van den Bergh, Cambridge: Intersentia 2018, p. 351-360.......................73
Franziska Weber, Inleiding ‘behavioural law and economics’, studiemateriaal
voor R.E.M. 2022...............................................................................................74
Florencia Marotta-Wurgler (2007), ‘What’s in a Standard Form Contract? An
Empirical Analysis of Software License Agreements’, (4) Journal of Empirical
Legal Studies 2007, p. 689-702..........................................................................74
Kennisclips....................................................................................................................... 76
Contracten................................................................................................................... 76
Contracten - Waarom naleving?.............................................................................76
Contracten - Efficient breach..................................................................................77
Contracten - Nakoming vs. schadevergoeding voor positieve contractsbelang. .79
Consumenten.............................................................................................................. 81
Consumenten - Herroepingsrecht...........................................................................81
Consumenten - Rationele keuzetheorie vs. Behavioural law and Economics.........82
College 3 28-02-2025......................................................................................................84
Literatuur week 3.........................................................................................................98
Onrechtmatige daad...............................................................................................98
3
, J.H. Nieuwenhuis (bew. M.C.I.M. Duynstee en O. Nieuwenhuis), Hoofdstukken
vermogensrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 122..................................98
Jac. Hijma en M.M. Olthof, Compendium van het Nederlands vermogensrecht,
Deventer: Wolters Kluwer 2023, nr. 423-424......................................................98
Louis Visscher, Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse
onrechtmatigedaadsrecht(dissertatie EUR), Den Haag: Boom Juridische
uitgevers 2006, p. 19-21; p. 26-28; p. 65-77; p. 136-148; p. 151-176.................98
Jef De Mot e.a., ‘The Learned Hand Formula: The Case of the Netherlands’,
Global Jurist Advances 2004, Volume 4, issue 2, Article 1, p. 1-14..................106
Informatiekosten........................................................................................................106
Louis Visscher en Jef De Mot, ‘Aansprakelijkheid voor zaken in Nederland en
België: een economische analyse’, Aansprakelijkheid Verzekering en Schade
(AV&S) 2014, p. 137-148.................................................................................107
Verschillen tussen risico en schuldaansprakelijkheid:...............................................107
Aansprakelijkheid voor zaken in Nederland en België...............................................108
Economische analyse................................................................................................109
Rechtspraakanalyse..................................................................................................109
Gebreksconcept........................................................................................................ 110
HR 5 november 1965, ECLI:NL:HR:1965:AB7079, NJ 1966, 136 m.nt. Scholten
(Coca Cola/Duchateau (Kelderluik)).................................................................110
Relevant wetsartikel: art. 6:162 BW...........................................................................110
HR 6 november 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158, NJ 1981/635 m.nt. Brunner
(Bloedprik)........................................................................................................110
Relevant wetsartikel: art. 6:162 BW...........................................................................110
HR 13 januari 1995, ECLI:NL:HR:1995:ZC1611, NJ 1997, 175 m.nt. Brunner (De
Heel/Staat- ABP-Korver)..................................................................................111
Dr Wernaart, ‘Schuldaansprakelijkheid vs risicoaansprakelijkheid’...................111
Verzekeringen.......................................................................................................113
Louis Visscher, ‘De economische rationale van het (nieuwe) verzekeringsrecht’,
(55) Ars Aequi 2006, p. 485-492......................................................................113
Waarom sluiten mensen verzekeringen af?...............................................................113
Voordeel verzekering:................................................................................................113
Remedies om de problemen van moreel risico en averechtse selectie te bestrijden:
Moreel risico.............................................................................................................. 114
Averechtse selectie (doordat goede risico’s uit de verzekering stappen)...................114
Titel 7.17 BW en het Wetboek van Koophandel........................................................114
Schuiven/verspreiden risico.......................................................................................115
Michael Faure, ‘Verzekeringen’, in Wim Weterings (red.), De economische
analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007, p. 109-117.
[Het gedeelte over elasticiteiten mag worden overgeslagen]............................116
Heico Kerkmeester, ‘Tilkema’s Duim, HR 8 juni 1962, NJ 1962, 366’, in Heico
Kerkmeester en Rudi Holzhauer, Rechtseconomische Annotaties, Deventer:
Kluwer 1999, p. 69-78......................................................................................117
Jurisprudentie Tilkema’s duim-arrest – Verzwijging -moreel risico............................117
Martien van Dam, ‘Fault en No Fault’, in Willem van Boom, Ivo Giesen en Albert
Verheij (red.), Capita Civilologie. Handboek empirie en privaatrecht, 2e druk,
Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2013, p. 733-762..................................117
Aansprakelijkheid en veiligheidsregulering................................................................119
4
Recht, Economie en Maatschappij
2025
1
,Inhoudsopgave
Topic Tree.............................................................................................................................. 6
Kennisclip 1............................................................................................................................ 7
Introductievideo............................................................................................................. 7
Verschil tussen Ex Ante en Ex Post zijn relevant, en Prikkelkosten, Transactiekosten en
Risicokosten zijn relevant.......................................................................................................8
VMO-colleges......................................................................................................................... 9
College 1 14-2-2025..........................................................................................................9
Literatuur week 1.........................................................................................................19
Economische wijze van rechtsregelanlyse..............................................................19
Wim Weterings, ‘De economische analyse van het recht’, in Wim Weterings
(red.), De economische analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische
uitgevers 2007, p. 1-18.......................................................................................19
Ward Farnsworth, ‘1. Ex Ante and Ex Post’, in Ward Farnsworth, The Legal
Analyst. A toolkit for thinking about the law, Chicago: The University of Chicago
Press 2007, p. 3 – 12.........................................................................................23
David Friedman, Law’s Order. What economics has to do with law and why it
matters, Princeton: Princeton University Press 2000, Introduction en Chapter 1,
p. 1-17................................................................................................................ 24
Alessio Pacces & Louis Visscher, ‘Methodology of Law and Economics’, in Bart
van Klink & Sanne Taekema (Eds.), Interdisciplinary Research into Law. Berlijn:
Mohr Siebeck 2011, paragraaf 1 t/m 2.4............................................................25
Heico Kerkmeester, ‘Handleiding voor casusanalyse’, in Heico Kerkmeester en
Rudi Holzhauer, Rechtseconomische Annotaties, Deventer: Kluwer 1999, p. 11-
17....................................................................................................................... 27
Krantenartikel uit Financieel Dagblad 3 juli 2021 (‘Betaal geen losgeld bij een
ransomware-aanval’)..........................................................................................28
Krantenartikel uit Financieel Dagblad 30 september 2021 (‘Verzekeraar moet
niet bijdragen aan crimineel businessmodel’).....................................................28
Ian Ayres, video ‘A Law Student’s Toolkit – Ex Ante vs. Ex Post’, van begin tot
09:45.................................................................................................................. 28
Studio Erasmus, video ‘Houden bedrijven bewust de cybercrime-industrie in
stand?’ (met Bernold Nieuwesteeg), van begin tot 13:25...................................29
Eigendom............................................................................................................... 30
Ben van Velthoven en Peter van Wijck, Recht en Efficiëntie, 6e druk, Deventer:
Kluwer 2019, hoofdstuk 3 Eigendomsrechten, 61-63; p. 67-71; p. 79-89 en p. 94-
97....................................................................................................................... 30
Boudewijn Bouckaert, ‘Eigendomsrecht’, in Wim Weterings (red.), De
economische analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007,
p. 19-20 en 23-38. NB: 34-38 komen niet bij probleem 2 aan de orde, maar
worden in het hoorcollege besproken.................................................................32
Gerrit De Geest, ‘Private versus gemene eigendom: de ‘Tragedy of the
Commons’ herbekeken’, in: Koen Raes en Harry Willekens (red.) Economische
verklaringen van het recht, Amsterdam: VUGA 1994, p. 132-146......................34
Kosten verbonden aan common property:...................................................................35
Kosten verbonden aan private property (huizen, landbouwgronden, restaurants).......35
Andries Nentjes, ‘Van wie is het milieu?’, (39) Ars Aequi 1990, p. 104 - 111......36
Youtube video: The tragedy of the Commons....................................................36
2
, Actualiteit en achtergrond...................................................................................37
Kennisclips....................................................................................................................... 39
Economische wijze van rechtsregelanalyse................................................................39
Pareto en Kaldor-Hicks...........................................................................................39
Coase-theorema.....................................................................................................40
Coase-theorama voorbeeld 2.................................................................................42
Inleiding Speltheorie deel 1.....................................................................................43
Inleiding Speltheorie deel 2.....................................................................................45
Eigendom.................................................................................................................... 48
Eigendom............................................................................................................... 48
College 2 21-2-2025........................................................................................................ 50
Literatuur week 2.........................................................................................................61
Contracten.............................................................................................................. 61
Rogier van Bijnen, ‘Contractenrecht’, in Wim Weterings (red.), De economische
analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007, p. 47-69....61
Louis Visscher, De rangorde van remedies voor wanprestatie: subsidiariteit en
proportionaliteit versus efficiëntie, 2007, p. 4-16 (pdf versie)..............................64
Ben van Velthoven en Peter van Wijck, Recht en Efficiëntie, 6e druk, Deventer:
Kluwer 2019, hoofdstuk 4 Overeenkomsten, p. 131-147....................................67
Robert Cooter en Thomas Ulen, Law & Economics, 6e druk, Boston: Addison-
Wesley 2017, 283-289, p. 320-321 en p. 325-331..............................................68
Consumenten......................................................................................................... 70
Roger Van den Bergh, ‘Consumentenrecht’, in Wim Weterings (red.), De
economische analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007,
p. 119-140.......................................................................................................... 70
Pamaria Rekaiti en Roger Van den Bergh, ‘Cooling-Off Periods in the Consumer
Laws of the EC Member States. A Comparative Law and Economics Approach’,
(23) Journal of Consumer Policy 2000, p. 371–407............................................71
Mijta Kovac en Ann-Sophie Vandenberghe, ‘Cooling-Off Periods, Still Hot
Twenty Years Later’, in: Michael Faure, Wicher Schreuders en Louis Visscher
(red.), Don’t Take it Seriously – Essays in Law and Economics in honour of
Roger Van den Bergh, Cambridge: Intersentia 2018, p. 351-360.......................73
Franziska Weber, Inleiding ‘behavioural law and economics’, studiemateriaal
voor R.E.M. 2022...............................................................................................74
Florencia Marotta-Wurgler (2007), ‘What’s in a Standard Form Contract? An
Empirical Analysis of Software License Agreements’, (4) Journal of Empirical
Legal Studies 2007, p. 689-702..........................................................................74
Kennisclips....................................................................................................................... 76
Contracten................................................................................................................... 76
Contracten - Waarom naleving?.............................................................................76
Contracten - Efficient breach..................................................................................77
Contracten - Nakoming vs. schadevergoeding voor positieve contractsbelang. .79
Consumenten.............................................................................................................. 81
Consumenten - Herroepingsrecht...........................................................................81
Consumenten - Rationele keuzetheorie vs. Behavioural law and Economics.........82
College 3 28-02-2025......................................................................................................84
Literatuur week 3.........................................................................................................98
Onrechtmatige daad...............................................................................................98
3
, J.H. Nieuwenhuis (bew. M.C.I.M. Duynstee en O. Nieuwenhuis), Hoofdstukken
vermogensrecht, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 122..................................98
Jac. Hijma en M.M. Olthof, Compendium van het Nederlands vermogensrecht,
Deventer: Wolters Kluwer 2023, nr. 423-424......................................................98
Louis Visscher, Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse
onrechtmatigedaadsrecht(dissertatie EUR), Den Haag: Boom Juridische
uitgevers 2006, p. 19-21; p. 26-28; p. 65-77; p. 136-148; p. 151-176.................98
Jef De Mot e.a., ‘The Learned Hand Formula: The Case of the Netherlands’,
Global Jurist Advances 2004, Volume 4, issue 2, Article 1, p. 1-14..................106
Informatiekosten........................................................................................................106
Louis Visscher en Jef De Mot, ‘Aansprakelijkheid voor zaken in Nederland en
België: een economische analyse’, Aansprakelijkheid Verzekering en Schade
(AV&S) 2014, p. 137-148.................................................................................107
Verschillen tussen risico en schuldaansprakelijkheid:...............................................107
Aansprakelijkheid voor zaken in Nederland en België...............................................108
Economische analyse................................................................................................109
Rechtspraakanalyse..................................................................................................109
Gebreksconcept........................................................................................................ 110
HR 5 november 1965, ECLI:NL:HR:1965:AB7079, NJ 1966, 136 m.nt. Scholten
(Coca Cola/Duchateau (Kelderluik)).................................................................110
Relevant wetsartikel: art. 6:162 BW...........................................................................110
HR 6 november 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158, NJ 1981/635 m.nt. Brunner
(Bloedprik)........................................................................................................110
Relevant wetsartikel: art. 6:162 BW...........................................................................110
HR 13 januari 1995, ECLI:NL:HR:1995:ZC1611, NJ 1997, 175 m.nt. Brunner (De
Heel/Staat- ABP-Korver)..................................................................................111
Dr Wernaart, ‘Schuldaansprakelijkheid vs risicoaansprakelijkheid’...................111
Verzekeringen.......................................................................................................113
Louis Visscher, ‘De economische rationale van het (nieuwe) verzekeringsrecht’,
(55) Ars Aequi 2006, p. 485-492......................................................................113
Waarom sluiten mensen verzekeringen af?...............................................................113
Voordeel verzekering:................................................................................................113
Remedies om de problemen van moreel risico en averechtse selectie te bestrijden:
Moreel risico.............................................................................................................. 114
Averechtse selectie (doordat goede risico’s uit de verzekering stappen)...................114
Titel 7.17 BW en het Wetboek van Koophandel........................................................114
Schuiven/verspreiden risico.......................................................................................115
Michael Faure, ‘Verzekeringen’, in Wim Weterings (red.), De economische
analyse van het recht, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007, p. 109-117.
[Het gedeelte over elasticiteiten mag worden overgeslagen]............................116
Heico Kerkmeester, ‘Tilkema’s Duim, HR 8 juni 1962, NJ 1962, 366’, in Heico
Kerkmeester en Rudi Holzhauer, Rechtseconomische Annotaties, Deventer:
Kluwer 1999, p. 69-78......................................................................................117
Jurisprudentie Tilkema’s duim-arrest – Verzwijging -moreel risico............................117
Martien van Dam, ‘Fault en No Fault’, in Willem van Boom, Ivo Giesen en Albert
Verheij (red.), Capita Civilologie. Handboek empirie en privaatrecht, 2e druk,
Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2013, p. 733-762..................................117
Aansprakelijkheid en veiligheidsregulering................................................................119
4
