SCHADEVERGOEDINGSRECHT
Marc Kruithof
Gitte Dekens
2e bachelor
,SCHADEVERGOEDINGSRECHT
RECHTSTHEORETISCH UITGANGSPUNT
Studieobject = bestaand recht (het recht als zijnde)
Wat is het dus niet? Niet het recht zoals ik het liever zou hebben gehad
Juridische realiteit = dat wat rechters beslissen in concrete gevallen
2 partijen leggen iets voor aan rechter en rechter beslist iets wat we met onze ogen kunnen
waarnemen (schriftelijk lezen), empirisch waarnemen RECHTSPRAAK
Koen Geens heeft gezegd dar er van de rechterlijke uitspraken ongeveer 10% over schadevergoeding
gaat
Wat is dan recht?
= systematiek die in die uitspraken van de rechtspraak zit, de regelmatigheid die ervoor zorgt dat als
je bepaalde zaken voorlegt dat er een uitkomst zal uitkomen
Zorgt voor een zekere voorspelbaarheid
We hebben geen methode om inhoud van recht te kennen
Volgende stap: theorie opbouwen
Theorie = een zicht op de realiteit en dus niet de realiteit zelf, een weergave (‘een toeschouwer in het
theater’)
We proberen in de vorm van een aantal rechtmatigheden weer te geven aan welke systematiek die
de realiteit voldoet in woorden, taal
Doctrine = poging om in een taal die wetmatigheden die in juridische realiteit zitten weer te geven in
vorm van regels
Rechtsregel = feitelijke wetmatigheid in rechterlijke beslissingen in functie van feiten
De wet (rechtsregel) is geen recht !!
HvC → raadsheren nemen standpunt in of ze willen vernietigen of niet en gevend aarna opdracht aan
medewerkers om te zoeken naar zaken die ze in het verleden al hebben besloten
motivering wordt gemaakt om de beslissing te verantwoorden
het is niet zo dat uit de motivering de beslissing wordt afgeleid
de rechtsregel toont zich enkel in de werking
geformuleerde regel → theoretische constructie die bestaand recht zou weergeven
praktijk?
Vermits regel zelf niet waarneembaar is kan je die regel enkel afleiden uit individuele beslissingen en
kun je daar andere regelmatigheid in herkennen met opinies van verschillende personen (discussie)
De praktijk van Belgische rechters inzake schadevergoedingsrecht kun je uitleggen aan de hand van
verschillend geformuleerde regels
Wat gaan we dit semester doen?
Grote aandacht gaat naar termen en begrippen
Op basis niveau kunnen voorspellen wat rechters doen in bepaalde soorten vervallen → wat wordt
vergoed en wat niet? Wie draagt de uiteindelijke last? Wat houdt de reparatie in?
+ de gangbare doctrine leren kennen
1
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Thema = niet-contractuele verbintenissen tot schadeloosstelling
Hoofdzaak → buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
Verzekeringen komen ook wel aan bod, maar geen hoofdzaak
Grootste deel van de schadegevallen zijn verkeersongevallen en werkongevallen
Er zijn ook aantal schadefondsen opgericht om een aantal ‘gaten’ te vullen indien het niet lukt via
aansprakelijkheid
Begrip aansprakelijkheid
Art 5.3 lid 1 BW heeft het over de bronnen van verbintenissen:
• Rechtshandelingen (eenzijdige rechtshandelingen, maar vooral contracten)
• Oneigenlijke contracten
• Buitencontractuele aansprakelijkheden
• Uit de wet
Vb.: verbintenissen van ouders tegenover kinderen
De buitencontractuele aansprakelijkheid is dus een bron van verbintenissen
Bij nader inzien wordt aansprakelijkheid omschreven als een verbintenis en niet als bron ervan
Aansprakelijkheid?
= recht of plicht tot schadeloosstelling
Vanuit de benadeelde = dat wat die kan inroepen tegen diegene die moet vergoeden
➔ Voldoet aan art 5.1 BW
= rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar indien nodig in rechte
een uitvoering van prestatie mag eisen
Aansprakelijkheid is dus geen bron van verbintenissen, maar IS de verbintenis
Aansprakelijkheid is verbintenis die ontstaat doordat rechtsregel aan bepaalde feiten het
rechtsgevolg koppelt dat er verplichting tot schadeloosstelling ontstaat
Het recht op schadeloosstelling van de benadeelde = actiefzijde verbintenis
De schadeloosstellingsplicht van de aansprakelijke = passiefzijde verbintenis
Rechtsfeiten
= art 1370 lid 4 oud BW vervangen door art 5.3 BW
Art 1370 lid 4 BW: verbintenissen die hun oorsprong vinden in de eigen daad van degene die
verbonden is ontstaan ofwel uit oneigenlijke contracten ofwel uit misdrijven of oneigenlijke
misdrijven (délits et quasi-délits) → beter dan de commissie van art 5.3
De bron van de verbintenis tot schadeloosstelling is dus niet de aansprakelijkheid, maar wel de
combinatie van een rechtsregel en bepaalde feitgehelen waaruit volgens deze regel aansprakelijkheid
spruit
Bron aansprakelijkheid = rechtsregel + rechtsfeit
Waaruit bestaan die rechtsfeiten?
Constitutief !!!
= de gangbare doctrine (hoe juristen het vertellen in de vorm van regels)
1. SCHADE
2. Schade moet veroorzaakt zijn door… (CAUSALITEIT)
3. FEIT
= tot aansprakelijkheid leidend feit (TALF)
Bekijken vanuit de aansprakelijkheid: 3 elementen zijn ontstaansvoorwaarden voor de
aansprakelijkheid
Het zijn dus niet de 3 constitutieve bestandsdelen van de aansprakelijkheid (zeer belangrijk)
2
, Een rechter schept geen aansprakelijkheden, maar erkent het bestaan ervan door te declareren dat
deze volgens het objectief recht volgt uit de vastgestelde feiten
Onderscheid: contractuele versus de buitencontractuele aansprakelijkheid
Deze cursus omvat enkel de buitencontractuele aansprakelijkheid
Bij contractuele aansprakelijkheid is er ALTIJD een verbintenis en er is enkel discussie als de
verbintenis niet vrijwillig wordt nagekomen
Mogelijke oplossing: dwanguitvoering natuurlijk of bij equivalent
Er is tweede verbintenis indien het niet werd nagekomen = secundaire verbintenis tot
schadeloosstelling van niet nakomen van eerste verbintenis
Typisch aan contractueel = primair (nakomen verbintenis) en secundair (aansprakelijkheid)
Bij buitencontractueel heb je dat niet
Buitencontractuele wordt nog eens opgesplitst:
Foutaansprakelijkheid = verplichting is tot schadeloosstellen is gebaseerd op feit dat schade is
ontstaan door DIENS fout, tekortkoming
Synoniem = subjectieve aansprakelijkheid
Objectieve aansprakelijkheid = verplichting tot schadeloosstelling die niet te wijten is aan jouw fout
Aansprakelijkheidsrecht versus schadevergoedingsrecht
Aansprakelijkheidsrecht bevat de regels die bepalen in welke omstandigheden aansprakelijkheid
ontstaat en wat deze verbintenis inhoudt
Die regels bepalen of en in welke mate schade moet worden vergoed (obligatio) en hoe de last moet
worden verdeeld tussen de eventueel verschillende veroorzakers (contributio)
Schadevergoedingsrecht is het geheel van regels van objectief recht die bepalen in welke
omstandigheden een persoon schade lijdt en recht op schadeloosstelling heeft
Het aansprakelijkheidsrecht is dus een onderdeel van het schadevergoedingsrecht qz
Functie aansprakelijkheidsrecht (niet echt uitgewerkt in cursustekst)
Relevantie? Functie wordt ingeroepen wanneer aansprakelijkheidsrechtelijke teksten moeten worden
geïnterpreteerd (teleologisch)
Wanneer je wettekst hebt en die kan op verschillende manieren worden begrepen → welke inhoud
moeten we hier nu aan geven?
= de wil van de wetgever?
Onzin volgens professor dat was enkel belang indien het met Godheid te maken had
Nu is Parlement een groep mensen en niet al die mensen hebben een wil (bedoeling wetgever
bestaat dus eigenlijk niet)
Alternatief: lezen op manier waarop die het best het doel bereikt
Functies:
• Het vergoeden van schade
‘Als we zouden aannemen dat de functie schade vergoeden is, kan u dan ophouden met te
zeggen dat er tot aansprakelijkheid leidend feit vereist is’
Enige gevolg van TALF is, is dat er geen aansprakelijkheid kan zijn
Vermits doel is schade te vergoeden, kan je niet goed spreken dat er TALF nodig is
Enkel schade zou dan toch volstaan?
= veel te oppervlakkige visie die functie en effect met elkaar verward
Dat bij aansprakelijkheid schade wordt vergoed is dus een mogelijk effect van
schadevergoeding, maar niet de functie ervan
3
Marc Kruithof
Gitte Dekens
2e bachelor
,SCHADEVERGOEDINGSRECHT
RECHTSTHEORETISCH UITGANGSPUNT
Studieobject = bestaand recht (het recht als zijnde)
Wat is het dus niet? Niet het recht zoals ik het liever zou hebben gehad
Juridische realiteit = dat wat rechters beslissen in concrete gevallen
2 partijen leggen iets voor aan rechter en rechter beslist iets wat we met onze ogen kunnen
waarnemen (schriftelijk lezen), empirisch waarnemen RECHTSPRAAK
Koen Geens heeft gezegd dar er van de rechterlijke uitspraken ongeveer 10% over schadevergoeding
gaat
Wat is dan recht?
= systematiek die in die uitspraken van de rechtspraak zit, de regelmatigheid die ervoor zorgt dat als
je bepaalde zaken voorlegt dat er een uitkomst zal uitkomen
Zorgt voor een zekere voorspelbaarheid
We hebben geen methode om inhoud van recht te kennen
Volgende stap: theorie opbouwen
Theorie = een zicht op de realiteit en dus niet de realiteit zelf, een weergave (‘een toeschouwer in het
theater’)
We proberen in de vorm van een aantal rechtmatigheden weer te geven aan welke systematiek die
de realiteit voldoet in woorden, taal
Doctrine = poging om in een taal die wetmatigheden die in juridische realiteit zitten weer te geven in
vorm van regels
Rechtsregel = feitelijke wetmatigheid in rechterlijke beslissingen in functie van feiten
De wet (rechtsregel) is geen recht !!
HvC → raadsheren nemen standpunt in of ze willen vernietigen of niet en gevend aarna opdracht aan
medewerkers om te zoeken naar zaken die ze in het verleden al hebben besloten
motivering wordt gemaakt om de beslissing te verantwoorden
het is niet zo dat uit de motivering de beslissing wordt afgeleid
de rechtsregel toont zich enkel in de werking
geformuleerde regel → theoretische constructie die bestaand recht zou weergeven
praktijk?
Vermits regel zelf niet waarneembaar is kan je die regel enkel afleiden uit individuele beslissingen en
kun je daar andere regelmatigheid in herkennen met opinies van verschillende personen (discussie)
De praktijk van Belgische rechters inzake schadevergoedingsrecht kun je uitleggen aan de hand van
verschillend geformuleerde regels
Wat gaan we dit semester doen?
Grote aandacht gaat naar termen en begrippen
Op basis niveau kunnen voorspellen wat rechters doen in bepaalde soorten vervallen → wat wordt
vergoed en wat niet? Wie draagt de uiteindelijke last? Wat houdt de reparatie in?
+ de gangbare doctrine leren kennen
1
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Thema = niet-contractuele verbintenissen tot schadeloosstelling
Hoofdzaak → buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
Verzekeringen komen ook wel aan bod, maar geen hoofdzaak
Grootste deel van de schadegevallen zijn verkeersongevallen en werkongevallen
Er zijn ook aantal schadefondsen opgericht om een aantal ‘gaten’ te vullen indien het niet lukt via
aansprakelijkheid
Begrip aansprakelijkheid
Art 5.3 lid 1 BW heeft het over de bronnen van verbintenissen:
• Rechtshandelingen (eenzijdige rechtshandelingen, maar vooral contracten)
• Oneigenlijke contracten
• Buitencontractuele aansprakelijkheden
• Uit de wet
Vb.: verbintenissen van ouders tegenover kinderen
De buitencontractuele aansprakelijkheid is dus een bron van verbintenissen
Bij nader inzien wordt aansprakelijkheid omschreven als een verbintenis en niet als bron ervan
Aansprakelijkheid?
= recht of plicht tot schadeloosstelling
Vanuit de benadeelde = dat wat die kan inroepen tegen diegene die moet vergoeden
➔ Voldoet aan art 5.1 BW
= rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar indien nodig in rechte
een uitvoering van prestatie mag eisen
Aansprakelijkheid is dus geen bron van verbintenissen, maar IS de verbintenis
Aansprakelijkheid is verbintenis die ontstaat doordat rechtsregel aan bepaalde feiten het
rechtsgevolg koppelt dat er verplichting tot schadeloosstelling ontstaat
Het recht op schadeloosstelling van de benadeelde = actiefzijde verbintenis
De schadeloosstellingsplicht van de aansprakelijke = passiefzijde verbintenis
Rechtsfeiten
= art 1370 lid 4 oud BW vervangen door art 5.3 BW
Art 1370 lid 4 BW: verbintenissen die hun oorsprong vinden in de eigen daad van degene die
verbonden is ontstaan ofwel uit oneigenlijke contracten ofwel uit misdrijven of oneigenlijke
misdrijven (délits et quasi-délits) → beter dan de commissie van art 5.3
De bron van de verbintenis tot schadeloosstelling is dus niet de aansprakelijkheid, maar wel de
combinatie van een rechtsregel en bepaalde feitgehelen waaruit volgens deze regel aansprakelijkheid
spruit
Bron aansprakelijkheid = rechtsregel + rechtsfeit
Waaruit bestaan die rechtsfeiten?
Constitutief !!!
= de gangbare doctrine (hoe juristen het vertellen in de vorm van regels)
1. SCHADE
2. Schade moet veroorzaakt zijn door… (CAUSALITEIT)
3. FEIT
= tot aansprakelijkheid leidend feit (TALF)
Bekijken vanuit de aansprakelijkheid: 3 elementen zijn ontstaansvoorwaarden voor de
aansprakelijkheid
Het zijn dus niet de 3 constitutieve bestandsdelen van de aansprakelijkheid (zeer belangrijk)
2
, Een rechter schept geen aansprakelijkheden, maar erkent het bestaan ervan door te declareren dat
deze volgens het objectief recht volgt uit de vastgestelde feiten
Onderscheid: contractuele versus de buitencontractuele aansprakelijkheid
Deze cursus omvat enkel de buitencontractuele aansprakelijkheid
Bij contractuele aansprakelijkheid is er ALTIJD een verbintenis en er is enkel discussie als de
verbintenis niet vrijwillig wordt nagekomen
Mogelijke oplossing: dwanguitvoering natuurlijk of bij equivalent
Er is tweede verbintenis indien het niet werd nagekomen = secundaire verbintenis tot
schadeloosstelling van niet nakomen van eerste verbintenis
Typisch aan contractueel = primair (nakomen verbintenis) en secundair (aansprakelijkheid)
Bij buitencontractueel heb je dat niet
Buitencontractuele wordt nog eens opgesplitst:
Foutaansprakelijkheid = verplichting is tot schadeloosstellen is gebaseerd op feit dat schade is
ontstaan door DIENS fout, tekortkoming
Synoniem = subjectieve aansprakelijkheid
Objectieve aansprakelijkheid = verplichting tot schadeloosstelling die niet te wijten is aan jouw fout
Aansprakelijkheidsrecht versus schadevergoedingsrecht
Aansprakelijkheidsrecht bevat de regels die bepalen in welke omstandigheden aansprakelijkheid
ontstaat en wat deze verbintenis inhoudt
Die regels bepalen of en in welke mate schade moet worden vergoed (obligatio) en hoe de last moet
worden verdeeld tussen de eventueel verschillende veroorzakers (contributio)
Schadevergoedingsrecht is het geheel van regels van objectief recht die bepalen in welke
omstandigheden een persoon schade lijdt en recht op schadeloosstelling heeft
Het aansprakelijkheidsrecht is dus een onderdeel van het schadevergoedingsrecht qz
Functie aansprakelijkheidsrecht (niet echt uitgewerkt in cursustekst)
Relevantie? Functie wordt ingeroepen wanneer aansprakelijkheidsrechtelijke teksten moeten worden
geïnterpreteerd (teleologisch)
Wanneer je wettekst hebt en die kan op verschillende manieren worden begrepen → welke inhoud
moeten we hier nu aan geven?
= de wil van de wetgever?
Onzin volgens professor dat was enkel belang indien het met Godheid te maken had
Nu is Parlement een groep mensen en niet al die mensen hebben een wil (bedoeling wetgever
bestaat dus eigenlijk niet)
Alternatief: lezen op manier waarop die het best het doel bereikt
Functies:
• Het vergoeden van schade
‘Als we zouden aannemen dat de functie schade vergoeden is, kan u dan ophouden met te
zeggen dat er tot aansprakelijkheid leidend feit vereist is’
Enige gevolg van TALF is, is dat er geen aansprakelijkheid kan zijn
Vermits doel is schade te vergoeden, kan je niet goed spreken dat er TALF nodig is
Enkel schade zou dan toch volstaan?
= veel te oppervlakkige visie die functie en effect met elkaar verward
Dat bij aansprakelijkheid schade wordt vergoed is dus een mogelijk effect van
schadevergoeding, maar niet de functie ervan
3
