LITERATUUR 1: ALGEMENE ACHTERGROND
FORENSISCHE ACCOUNTANCY
1.1: PHEIJFFER: THE CRUELEST LIES ARE OFTEN TOLD IN
SILENCE
Mijn gevaarlijke gedachte
- = commissarissen gaan ervan uit dat door accountants
gecontroleerde en geaccordeerde cijfers het ware verhaal van een
organisatie vertellen
o ONJUIST werkelijkheid is in het jaarverslag op meerdere
wijzen cijfermatig weer te geven
Geeft dus niet altijd alle belangrijke informatie die nodig
is om een goed beeld te krijgen van een bedrijf
o Kunnen dingen verzwijgen
o Cijfers vertellen iets over het verleden, niet over toekomst
Cash is a fact, profit an opinion?
- Bij het bepalen van de winst dienen vele keuzes te worden gemaakt,
veel meer dan in het geval van kasstromen
- Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) regels over
verslaggevingsstelsel, opbrengstverantwoording, verwerking van
onderhanden werk, waarderingsvraagstukken,
afschrijvingstermijnen, keuzes aangaande de vorming en vrijval van
voorzieningen
o Varianten per land
o IDEE gewekt dat de weergave van cijfers van de onderneming
juist of getrouw is zolang maar binnen de GAAP wordt
gebleven
MAAR accountants keuren cijfers niet af of ze n.a.v. wet-
en regelgeving correct zijn opgesteld
- Kasstromen vloeien voort uit operationele, investerings- en
financieringsactiviteiten
o Belangrijk punt bij beoordeling van kasstromen
duurzaamheidsaspect
= gaat het bij de samenstellende delen om éénmalige of
telkens terugkerende posten?
o Hardheid van kasstromen kan wel degelijk ter discussie staan
o ‘Cash’ is geen ‘fact’ net zoals bij winst gaat het om een
opinie
MAAR kasstromen zijn betrouwbaarder dan winstcijfers
MAAR niet genoeg door financiële markten
onderkend, niet genoeg gekeken naar kwaliteit van
winst en verhouding daarvan tot de kasstromen
o Ondernemers lieten beleggers/analisten/bankinstellingen
geloven dat het niet of slechts beperkt uitkeren van
dividenden goed zou zijn voor de onderneming en dus ook
voor haar stakeholders
, MAAR Berenson (2004) constateert dat de inperking van
het uitbetalen van dividenden heeft geleid tot ‘enabling
companies to play accounting games much more easily’
Creative accounting
- Belanghebbenden hechten veelal meer waarde aan een rapportage
over kasstromen dan aan die over de winst
o MAAR in regelgeving staat winst (balans en winst-
verliesrekening) centraal
o EN relatief weinig wet- en regelgeving t.a.v.
kasstroomoverzicht
- Stolowy en Breton (2003): mening dat bij creative accounting (een
vorm van earnings management) gewoonlijk binnen de wet wordt
geopereerd
o In literatuur veel definities van het begrip creative accounting
Stolowy en Breton: ‘The expression ‘creative accounting’
has been developed mainly by practitioners and people
who report and comment on market activity (media
commentators and journalists). Their concerns comes
from observing the market, not from any theory. They
understand that creative accounting is motivated by the
desire to mislead investors by presenting what they
want to see, for example, a steadily increasing profit
figure’
- Income smoothing & cookie jar reserves = winstegalisatie. In goede
tijden wat wegzetten om vervolgens te gebruiken in tijden dat het
minder gaat
o GEVOLG winsten worden relatief egaal of zelfs in een
stijgende lijn gepresenteerd
- Big bath accounting = balans opschonen. Extra afschrijvingen en het
treffen van reorganisatie- of herstructureringsvoorzieningen om het
resultaat te verlagen
o WANT ‘extra ellende’ nemen in een jaar waarin het toch al
slecht gaat, zorgt waarschijnlijk in komende jaren voor een
resultaatsverbetering
o Kan worden gebruikt door een nieuw aantredend management
o MAAR aftredend management kan mogelijk kosten naar
toekomst verschuiven (bijv. bonussen en vertrekregelingen),
waardoor toekomstige winsten lager uitvallen. En het
aantredend management is verantwoordelijk
- Premature revenue recognition = te vroeg verantwoorden van
omzet, van goederen die feitelijk en juridisch nog niet geleverd zijn
o Channel stuffing = er vinden ongevraagd leveranties plaats
(bijvoorbeeld door extra goederen te leveren bij door afnemers
bestelde goederen)
Variant van premature revenue recognition
Omzet wordt vergroot en debiteurenpositie stijgt,
transacties worden pas later teruggedraaid
, VB door verkopen te doen met ongebruikelijk hoge
kortingen, dan wordt er omzet ‘gestolen’ van de
toekomst, omdat afnemers dan voorlopig genoeg
voorraad hebben
- Redenen waarom creative accounting plaatsvindt:
o De beloning van de ondernemingsleiding is gedeeltelijk
winstafhankelijk
o Het verhullen van een zwakke performance van de
ondernemingsleiding
o Winst verlagende maatregelen kunnen opportuun zijn uit
bijvoorbeeld concurrentieoverwegingen dan wel voor het
verhullen van kartelposities
o Het voldoen aan de druk en verwachtingen van (institutionele)
beleggers
o Ten behoeve van ratio’s die bijvoorbeeld bij het aantrekken
van vreemd vermogen van belang zijn
o Het beïnvloeden van (potentiële) aandeelhouders en financiële
analisten
o Het verminderen van onzekerheid en risico
Creative compliance
- = het wel naar de letter, maar niet naar de geest van wet- en
regelgeving handelen
o Komt in de praktijk regelmatig voor
- Zij die de legalistische benadering aanhangen, zullen vermoedelijk
niet zoveel op hebben met het opereren naar de geest van wet- en
regelgeving
Fraude
- = drie elementen: opzettelijke (1) misleiding (2) waarbij het behalen
van een wederrechtelijk voordeel wordt beoogd (3)
o Meestal gepaard met plegen van ‘valsheid in geschrifte’, ‘een
samenweefsel van verdichtsels en listige kunstgrepen’ en/of in
het geval van boekhoudfraude met ‘het openbaar maken van
een onware jaarrekening’
- Gevangenisstraf vertrouwen dat belanghebbenden in documenten
en waardepapieren moeten kunnen stellen wordt in ernstige mate
geschonden
- Dunne lijn tussen creativiteit en fraude
Voorbeeld AHOLD
- ‘Op het randje van de letter, maar over het randje van de geest van
wet- en regelgeving’
- De boekhoudmethode is ‘heel gericht gebruikt om naar derden een
rooskleuriger beeld te schetsen van het bedrijf’
- ‘In essentie op de grens van creatief boekhouden en fraude’
- ‘De top van het bedrijf geeft, zeker bezien in de context van
corporate governance, een brevet van onvermogen af’
- ‘Het handelen van de top is hypocriet in plaats van transparant’
, - ‘Je zou van een concern met een stevig fraudeverleden toch
verwachten dat men over de gewraakte handelwijze openheid geeft
en het acuut oplost’
- ‘Het handmatig lichten van automatisch gegenereerde
betalingsopdrachten geeft aan dat dit rapportagegedreven en op
creatieve wijze handelen is’
- ‘Voor mij is dit een duidelijk voorbeeld van corporate governance
met de handrem erop’
De rol van de accountant
- Ondernemingsleiding draagt primaire verantwoordelijkheid voor
opgestelde en gepresenteerde cijfers
o Accountant dient deze te toetsen op getrouwheid en geeft
daarover een verklaring af
- Bij creative accounting kan accountant aan de bel trekken of
beoordelingsmarge hanteren (materialiteitsbegrip) of beslissingen
die de gebruikers van de jaarrekening nemen zouden kunnen
worden beïnvloed door eventuele afwijkingen in jaarrekeningposten
- Als de ondernemingsleiding fraude pleegt VB stukken voor
accountant achterhouden
- Accountant schuldig als hij de adviseur of bedenker van creative
accounting is
Mijn boodschap: ‘Kritische vragen stellen’
- Creative accounting leidt tot manipulatie, veelal binnen de grenzen
van wet- en regelgeving
- Creative compliance leidt tot een uitleg van de wet waarbij wel aan
de regel maar niet aan de geest ervan wordt voldaan
- Te veel aan creativiteit leidt tot fraude
- Grote waarde van rapportage over (gecontroleerde) cijfers
o Cijfers vertellen ons iets over integriteit van
ondernemingsleiding en mate waarin zij in control is
- Belanghebbenden moeten naar de wereld achter de cijfers kijken
kritische vragen stellen (kwantitatief én kwalitatief)
Een vooruitblik: een groeiende behoefte aan andere
rapportagevormen
- Zowel een raad van commissarissen als andere stakeholders zouden
antwoord moeten krijgen op kritische vragen
- Ondernemingen moeten niet reactief antwoord geven op gestelde
vragen, MAAR ze moeten proactief meer informatie aan
belanghebbenden verstrekken
o Niet alleen in jaarverslag met kwantitatieve gegevens, maar
juist ook in woorden
o EN transparantie over goede zaken, maar ook wat er fout is
gegaan en wat daarvan is geleerd
- Bestuursverslag en accountantsverklaring mogen meer zeggen dan
nu het geval is
FORENSISCHE ACCOUNTANCY
1.1: PHEIJFFER: THE CRUELEST LIES ARE OFTEN TOLD IN
SILENCE
Mijn gevaarlijke gedachte
- = commissarissen gaan ervan uit dat door accountants
gecontroleerde en geaccordeerde cijfers het ware verhaal van een
organisatie vertellen
o ONJUIST werkelijkheid is in het jaarverslag op meerdere
wijzen cijfermatig weer te geven
Geeft dus niet altijd alle belangrijke informatie die nodig
is om een goed beeld te krijgen van een bedrijf
o Kunnen dingen verzwijgen
o Cijfers vertellen iets over het verleden, niet over toekomst
Cash is a fact, profit an opinion?
- Bij het bepalen van de winst dienen vele keuzes te worden gemaakt,
veel meer dan in het geval van kasstromen
- Generally Accepted Accounting Principles (GAAP) regels over
verslaggevingsstelsel, opbrengstverantwoording, verwerking van
onderhanden werk, waarderingsvraagstukken,
afschrijvingstermijnen, keuzes aangaande de vorming en vrijval van
voorzieningen
o Varianten per land
o IDEE gewekt dat de weergave van cijfers van de onderneming
juist of getrouw is zolang maar binnen de GAAP wordt
gebleven
MAAR accountants keuren cijfers niet af of ze n.a.v. wet-
en regelgeving correct zijn opgesteld
- Kasstromen vloeien voort uit operationele, investerings- en
financieringsactiviteiten
o Belangrijk punt bij beoordeling van kasstromen
duurzaamheidsaspect
= gaat het bij de samenstellende delen om éénmalige of
telkens terugkerende posten?
o Hardheid van kasstromen kan wel degelijk ter discussie staan
o ‘Cash’ is geen ‘fact’ net zoals bij winst gaat het om een
opinie
MAAR kasstromen zijn betrouwbaarder dan winstcijfers
MAAR niet genoeg door financiële markten
onderkend, niet genoeg gekeken naar kwaliteit van
winst en verhouding daarvan tot de kasstromen
o Ondernemers lieten beleggers/analisten/bankinstellingen
geloven dat het niet of slechts beperkt uitkeren van
dividenden goed zou zijn voor de onderneming en dus ook
voor haar stakeholders
, MAAR Berenson (2004) constateert dat de inperking van
het uitbetalen van dividenden heeft geleid tot ‘enabling
companies to play accounting games much more easily’
Creative accounting
- Belanghebbenden hechten veelal meer waarde aan een rapportage
over kasstromen dan aan die over de winst
o MAAR in regelgeving staat winst (balans en winst-
verliesrekening) centraal
o EN relatief weinig wet- en regelgeving t.a.v.
kasstroomoverzicht
- Stolowy en Breton (2003): mening dat bij creative accounting (een
vorm van earnings management) gewoonlijk binnen de wet wordt
geopereerd
o In literatuur veel definities van het begrip creative accounting
Stolowy en Breton: ‘The expression ‘creative accounting’
has been developed mainly by practitioners and people
who report and comment on market activity (media
commentators and journalists). Their concerns comes
from observing the market, not from any theory. They
understand that creative accounting is motivated by the
desire to mislead investors by presenting what they
want to see, for example, a steadily increasing profit
figure’
- Income smoothing & cookie jar reserves = winstegalisatie. In goede
tijden wat wegzetten om vervolgens te gebruiken in tijden dat het
minder gaat
o GEVOLG winsten worden relatief egaal of zelfs in een
stijgende lijn gepresenteerd
- Big bath accounting = balans opschonen. Extra afschrijvingen en het
treffen van reorganisatie- of herstructureringsvoorzieningen om het
resultaat te verlagen
o WANT ‘extra ellende’ nemen in een jaar waarin het toch al
slecht gaat, zorgt waarschijnlijk in komende jaren voor een
resultaatsverbetering
o Kan worden gebruikt door een nieuw aantredend management
o MAAR aftredend management kan mogelijk kosten naar
toekomst verschuiven (bijv. bonussen en vertrekregelingen),
waardoor toekomstige winsten lager uitvallen. En het
aantredend management is verantwoordelijk
- Premature revenue recognition = te vroeg verantwoorden van
omzet, van goederen die feitelijk en juridisch nog niet geleverd zijn
o Channel stuffing = er vinden ongevraagd leveranties plaats
(bijvoorbeeld door extra goederen te leveren bij door afnemers
bestelde goederen)
Variant van premature revenue recognition
Omzet wordt vergroot en debiteurenpositie stijgt,
transacties worden pas later teruggedraaid
, VB door verkopen te doen met ongebruikelijk hoge
kortingen, dan wordt er omzet ‘gestolen’ van de
toekomst, omdat afnemers dan voorlopig genoeg
voorraad hebben
- Redenen waarom creative accounting plaatsvindt:
o De beloning van de ondernemingsleiding is gedeeltelijk
winstafhankelijk
o Het verhullen van een zwakke performance van de
ondernemingsleiding
o Winst verlagende maatregelen kunnen opportuun zijn uit
bijvoorbeeld concurrentieoverwegingen dan wel voor het
verhullen van kartelposities
o Het voldoen aan de druk en verwachtingen van (institutionele)
beleggers
o Ten behoeve van ratio’s die bijvoorbeeld bij het aantrekken
van vreemd vermogen van belang zijn
o Het beïnvloeden van (potentiële) aandeelhouders en financiële
analisten
o Het verminderen van onzekerheid en risico
Creative compliance
- = het wel naar de letter, maar niet naar de geest van wet- en
regelgeving handelen
o Komt in de praktijk regelmatig voor
- Zij die de legalistische benadering aanhangen, zullen vermoedelijk
niet zoveel op hebben met het opereren naar de geest van wet- en
regelgeving
Fraude
- = drie elementen: opzettelijke (1) misleiding (2) waarbij het behalen
van een wederrechtelijk voordeel wordt beoogd (3)
o Meestal gepaard met plegen van ‘valsheid in geschrifte’, ‘een
samenweefsel van verdichtsels en listige kunstgrepen’ en/of in
het geval van boekhoudfraude met ‘het openbaar maken van
een onware jaarrekening’
- Gevangenisstraf vertrouwen dat belanghebbenden in documenten
en waardepapieren moeten kunnen stellen wordt in ernstige mate
geschonden
- Dunne lijn tussen creativiteit en fraude
Voorbeeld AHOLD
- ‘Op het randje van de letter, maar over het randje van de geest van
wet- en regelgeving’
- De boekhoudmethode is ‘heel gericht gebruikt om naar derden een
rooskleuriger beeld te schetsen van het bedrijf’
- ‘In essentie op de grens van creatief boekhouden en fraude’
- ‘De top van het bedrijf geeft, zeker bezien in de context van
corporate governance, een brevet van onvermogen af’
- ‘Het handelen van de top is hypocriet in plaats van transparant’
, - ‘Je zou van een concern met een stevig fraudeverleden toch
verwachten dat men over de gewraakte handelwijze openheid geeft
en het acuut oplost’
- ‘Het handmatig lichten van automatisch gegenereerde
betalingsopdrachten geeft aan dat dit rapportagegedreven en op
creatieve wijze handelen is’
- ‘Voor mij is dit een duidelijk voorbeeld van corporate governance
met de handrem erop’
De rol van de accountant
- Ondernemingsleiding draagt primaire verantwoordelijkheid voor
opgestelde en gepresenteerde cijfers
o Accountant dient deze te toetsen op getrouwheid en geeft
daarover een verklaring af
- Bij creative accounting kan accountant aan de bel trekken of
beoordelingsmarge hanteren (materialiteitsbegrip) of beslissingen
die de gebruikers van de jaarrekening nemen zouden kunnen
worden beïnvloed door eventuele afwijkingen in jaarrekeningposten
- Als de ondernemingsleiding fraude pleegt VB stukken voor
accountant achterhouden
- Accountant schuldig als hij de adviseur of bedenker van creative
accounting is
Mijn boodschap: ‘Kritische vragen stellen’
- Creative accounting leidt tot manipulatie, veelal binnen de grenzen
van wet- en regelgeving
- Creative compliance leidt tot een uitleg van de wet waarbij wel aan
de regel maar niet aan de geest ervan wordt voldaan
- Te veel aan creativiteit leidt tot fraude
- Grote waarde van rapportage over (gecontroleerde) cijfers
o Cijfers vertellen ons iets over integriteit van
ondernemingsleiding en mate waarin zij in control is
- Belanghebbenden moeten naar de wereld achter de cijfers kijken
kritische vragen stellen (kwantitatief én kwalitatief)
Een vooruitblik: een groeiende behoefte aan andere
rapportagevormen
- Zowel een raad van commissarissen als andere stakeholders zouden
antwoord moeten krijgen op kritische vragen
- Ondernemingen moeten niet reactief antwoord geven op gestelde
vragen, MAAR ze moeten proactief meer informatie aan
belanghebbenden verstrekken
o Niet alleen in jaarverslag met kwantitatieve gegevens, maar
juist ook in woorden
o EN transparantie over goede zaken, maar ook wat er fout is
gegaan en wat daarvan is geleerd
- Bestuursverslag en accountantsverklaring mogen meer zeggen dan
nu het geval is
