Geschiedenis Veranderingen in de nieuwe tijd (1500-1800)
Hoofdstuk 3 Veranderingen in de Nieuwe Tijd.
Belangrijke kenmerken van de nieuwe tijd:
Op het gebied van kunsten en wetenschappen werkt de invloed van de Griekse Romeinse
wereld veel groter en die van het christendom kleiner.
In de middeleeuwen was de landbouw verreweg het belangrijkste middel van bestaan In de
nieuwe tijd werden ook handel en bedrijf heel belangrijk. Door de ontdekkingsreizen
ontstond wereldhandel.
In de middeleeuwen hadden edelen grote macht. In de nieuwe tijd nam hun invloed af en
kregen vorsten In de meeste Europese Staten enorme macht. Op godsdienstig gebied viel de
christelijke kerk in een nieuwe tijd uiteen In de katholieke kerk en verschillende protestantse
kerken.
Paragraaf 1 Portugezen en Spanjaarden als eersten op zoek naar Azië.
Portugezen begonnen de kust van Afrika te verkennen, ze zochten bondgenoten tegen de Moslims en
een zeeweg naar Azië, zodat ze voor zijde en specerijen niet meer afhankelijk waren van de moslims.
In 1488 bereikten Portugezen de zuidelijke punt van Afrika (Kaap van Goede Hoop). In 1498 bereikten
3 Portugese schepen onder leiding van Vasco da Gamma India. Zo hebben de Portugezen de zeeweg
naar Azië ontdekt. (In 1519-1521 voer de Portugees Magelhaen om de zuidpunt van Amerika en
bereikte zo ook Azië.)
De Portugezen stichtten op verschillende plaatsen factorijen. Een factorij was een handelspost
bestaande uit een fort, een haven, wat pakhuizen en woningen. Vanuit een factorij werd handel
gedreven met de inheemse bevolking en langskomende schepen bevoorraadt met water en voedsel.
De Italiaan Columbus wilde in westelijke richting varend Azië bereiken. In 1492 kreeg hij hiervoor de
opdracht van de Spaanse koning en koningin. Hij bereikte echter Amerika en was in de
veronderstelling dat hij Indië had bereikt. Hij noemde de inwoners Indianen. Pas nadat Magelhaen
Azie had bereikt, werd duidelijk dat Columbus een nieuw werelddeel had ontdekt 😊.
Wereldwijde handelscontacten leiden tot begin van een wereldeconomie
Men leerde nieuwe producten, grondstoffen huisdieren kennen. Omdat sommige producten enkel
groeiden of kwamen uit bepaalde werelddelen of landen ontstond er handel tussen de verschillende
werelddelen. Suiker uit Amerika werd geruild voor producten van de West-Europese nijverheid.
Aziatische specerijen werden betaald met Amerikaans zilver. En helaas ontstond er ook handel in
mensen (Afrikaanse slaven) door West-Europa. Door de handel tussen de verschillende werelddelen
ontstond er een wereldeconomie.
Het begon klein omdat:
In het begin van de 17e eeuw (1600) was de handel nog niet zo groot, er waren namelijk nog
weinig schepen tussen de werelddelen. En de schepen waren klein. (Een gemiddelde
olietanker van nu kan 3000 zoveel meenemen als een schip uit de 17 e eeuw.
Niet iedereen gebruikte de nieuwe producten of kon het betalen, kolonilae producten waren
kostbaar en dus voor de rijke bovenlaag van de bevolking.
Doordat de handel toenam(denk aan economie vraag en aanbod) konden wel meer mensen het
betalen en nam de handel toe.
1
, Voordelen van de handel:
- Nieuwe producten
- Nieuwe banen
- Meer rijkdom voor de bovenlaag van de bevolking
Handel en nijverheid veranderen na de late middeleeuwen sterk. Er ontstond een nieuwe vorm van
economie: het handelskapitalisme. (Kapitalisme draait om winst maken).
Onder handelskapitalisme wordt door handel winst gemaakt. Werkgevers waren voornamelijk
kooplieden, zij kochten grondstoffen, vaak in verre landen, en lieten dat door boeren en arbeiders
thuis (thuisnijverheid) verwerken. De kooplieden verkochten de bewerkte producten dan weer door
met winst. Met een jaarlijkse zilvervloot werd het zilver vanuit Mexico naar Spanje gebracht, deze
werd vaak aangevallen door Nederlandse en Engelse kapers. Behalve zilvermijnen was er veel grond
in Amerika. In het binnenland gingen de Europeanen aan veeteelt doen en huiden werden tot leer
verwerkt. In kustprovincies werden grote plantages voor suiker, tabak en koffie aangelegd. Die
goederen waren in Europa gewild.
Na de Spanjaarden en Portugezen gingen ook Engelsen, Fransen, Nederlanders en Denen plantages
aanleggen in het Caraïbisch gebied. Nederlanders hadden plantages in Suriname voor koffie, tabak en
suikerriet. Engelsen hadden plantages in het Zuidoosten van Noord-Amerika. Vanaf de 19 e eeuw
(1800) legden Europeanen in Azië plantages aan.
Er ontstaat een trans-atlantische slavenhandel
Slavernij kwam bijna voor in alle oude rijken. Krijgsgevangenen werden vaak tot slaaf gemaakt ook
hun afstammelingen waren vanaf hun geboorte slaaf door de talrijke oorlogen die de Romeinen
voerden waren er in het Romeinse rijk veel slaven. In de middeleeuwen verdween in West-Europa de
slavernij sommige werden vrije mensen anderen werden horigen, maar in de Arabische wereld, in het
Turkse rijk en in grote delen van Afrika en Azië bleven slavernij en slavenhandel bestaan. De Europese
verovering van Amerika leidde tot een enorme uitbreiding van de slavernij en de slavenhandel.
Voor de plantages hadden de Europeanen veel werkkrachten nodig. Daarom besloten zij de slavernij
in te voeren en in Afrika slaven te gaan kopen. De slavenhandel kwam grotendeels in handen van
handelscompagnieën die van de staat een monopolie (alleenrecht) kregen. Frankrijk, Engeland en de
Republiek (Nederland) hadden ieder hun eigen West-Indische compagnie. Van de 16 e tot de 19e eeuw
werden naar schatting zo’n 14 miljoen Afrikanen als slaaf naar Amerika vervoerd.
Het Nederlandse aandeel in de slavenhandel
De West-Indische Compagnie (WIC) leverde slaven aan de plantagekolonie Suriname en werd
leverancier van slaven aan andere koloniën in Amerika. Curaçao en Eustatius fungeerden als
slavendepots. Naar schatting hebben Nederlandse schepen zo’n half miljoen slaven onder gruwelijke
omstandigheden naar Amerika en Suriname gebracht, ca 5 % van de totale trans-Atlantische
slavenhandel. Voor Nederland was de handel van de VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie, met
het alleenrecht op de handel met Azië) belangrijker dan de handel van de West-Indische Compagnie,
specerijen leverden meer op.
Abolitionisme ontstaat
Het abolitionisme is het streven om de slavenhandel en de slavernij af te schaffen. Het ontstond eind
18e eeuw, eerst in Engeland daarna in Frankrijk. De Engelsen vanuit christelijke motieven en de
Fransen door aanhangers van de verlichting die het strijdig zagen met de rede en de menselijke
2
Hoofdstuk 3 Veranderingen in de Nieuwe Tijd.
Belangrijke kenmerken van de nieuwe tijd:
Op het gebied van kunsten en wetenschappen werkt de invloed van de Griekse Romeinse
wereld veel groter en die van het christendom kleiner.
In de middeleeuwen was de landbouw verreweg het belangrijkste middel van bestaan In de
nieuwe tijd werden ook handel en bedrijf heel belangrijk. Door de ontdekkingsreizen
ontstond wereldhandel.
In de middeleeuwen hadden edelen grote macht. In de nieuwe tijd nam hun invloed af en
kregen vorsten In de meeste Europese Staten enorme macht. Op godsdienstig gebied viel de
christelijke kerk in een nieuwe tijd uiteen In de katholieke kerk en verschillende protestantse
kerken.
Paragraaf 1 Portugezen en Spanjaarden als eersten op zoek naar Azië.
Portugezen begonnen de kust van Afrika te verkennen, ze zochten bondgenoten tegen de Moslims en
een zeeweg naar Azië, zodat ze voor zijde en specerijen niet meer afhankelijk waren van de moslims.
In 1488 bereikten Portugezen de zuidelijke punt van Afrika (Kaap van Goede Hoop). In 1498 bereikten
3 Portugese schepen onder leiding van Vasco da Gamma India. Zo hebben de Portugezen de zeeweg
naar Azië ontdekt. (In 1519-1521 voer de Portugees Magelhaen om de zuidpunt van Amerika en
bereikte zo ook Azië.)
De Portugezen stichtten op verschillende plaatsen factorijen. Een factorij was een handelspost
bestaande uit een fort, een haven, wat pakhuizen en woningen. Vanuit een factorij werd handel
gedreven met de inheemse bevolking en langskomende schepen bevoorraadt met water en voedsel.
De Italiaan Columbus wilde in westelijke richting varend Azië bereiken. In 1492 kreeg hij hiervoor de
opdracht van de Spaanse koning en koningin. Hij bereikte echter Amerika en was in de
veronderstelling dat hij Indië had bereikt. Hij noemde de inwoners Indianen. Pas nadat Magelhaen
Azie had bereikt, werd duidelijk dat Columbus een nieuw werelddeel had ontdekt 😊.
Wereldwijde handelscontacten leiden tot begin van een wereldeconomie
Men leerde nieuwe producten, grondstoffen huisdieren kennen. Omdat sommige producten enkel
groeiden of kwamen uit bepaalde werelddelen of landen ontstond er handel tussen de verschillende
werelddelen. Suiker uit Amerika werd geruild voor producten van de West-Europese nijverheid.
Aziatische specerijen werden betaald met Amerikaans zilver. En helaas ontstond er ook handel in
mensen (Afrikaanse slaven) door West-Europa. Door de handel tussen de verschillende werelddelen
ontstond er een wereldeconomie.
Het begon klein omdat:
In het begin van de 17e eeuw (1600) was de handel nog niet zo groot, er waren namelijk nog
weinig schepen tussen de werelddelen. En de schepen waren klein. (Een gemiddelde
olietanker van nu kan 3000 zoveel meenemen als een schip uit de 17 e eeuw.
Niet iedereen gebruikte de nieuwe producten of kon het betalen, kolonilae producten waren
kostbaar en dus voor de rijke bovenlaag van de bevolking.
Doordat de handel toenam(denk aan economie vraag en aanbod) konden wel meer mensen het
betalen en nam de handel toe.
1
, Voordelen van de handel:
- Nieuwe producten
- Nieuwe banen
- Meer rijkdom voor de bovenlaag van de bevolking
Handel en nijverheid veranderen na de late middeleeuwen sterk. Er ontstond een nieuwe vorm van
economie: het handelskapitalisme. (Kapitalisme draait om winst maken).
Onder handelskapitalisme wordt door handel winst gemaakt. Werkgevers waren voornamelijk
kooplieden, zij kochten grondstoffen, vaak in verre landen, en lieten dat door boeren en arbeiders
thuis (thuisnijverheid) verwerken. De kooplieden verkochten de bewerkte producten dan weer door
met winst. Met een jaarlijkse zilvervloot werd het zilver vanuit Mexico naar Spanje gebracht, deze
werd vaak aangevallen door Nederlandse en Engelse kapers. Behalve zilvermijnen was er veel grond
in Amerika. In het binnenland gingen de Europeanen aan veeteelt doen en huiden werden tot leer
verwerkt. In kustprovincies werden grote plantages voor suiker, tabak en koffie aangelegd. Die
goederen waren in Europa gewild.
Na de Spanjaarden en Portugezen gingen ook Engelsen, Fransen, Nederlanders en Denen plantages
aanleggen in het Caraïbisch gebied. Nederlanders hadden plantages in Suriname voor koffie, tabak en
suikerriet. Engelsen hadden plantages in het Zuidoosten van Noord-Amerika. Vanaf de 19 e eeuw
(1800) legden Europeanen in Azië plantages aan.
Er ontstaat een trans-atlantische slavenhandel
Slavernij kwam bijna voor in alle oude rijken. Krijgsgevangenen werden vaak tot slaaf gemaakt ook
hun afstammelingen waren vanaf hun geboorte slaaf door de talrijke oorlogen die de Romeinen
voerden waren er in het Romeinse rijk veel slaven. In de middeleeuwen verdween in West-Europa de
slavernij sommige werden vrije mensen anderen werden horigen, maar in de Arabische wereld, in het
Turkse rijk en in grote delen van Afrika en Azië bleven slavernij en slavenhandel bestaan. De Europese
verovering van Amerika leidde tot een enorme uitbreiding van de slavernij en de slavenhandel.
Voor de plantages hadden de Europeanen veel werkkrachten nodig. Daarom besloten zij de slavernij
in te voeren en in Afrika slaven te gaan kopen. De slavenhandel kwam grotendeels in handen van
handelscompagnieën die van de staat een monopolie (alleenrecht) kregen. Frankrijk, Engeland en de
Republiek (Nederland) hadden ieder hun eigen West-Indische compagnie. Van de 16 e tot de 19e eeuw
werden naar schatting zo’n 14 miljoen Afrikanen als slaaf naar Amerika vervoerd.
Het Nederlandse aandeel in de slavenhandel
De West-Indische Compagnie (WIC) leverde slaven aan de plantagekolonie Suriname en werd
leverancier van slaven aan andere koloniën in Amerika. Curaçao en Eustatius fungeerden als
slavendepots. Naar schatting hebben Nederlandse schepen zo’n half miljoen slaven onder gruwelijke
omstandigheden naar Amerika en Suriname gebracht, ca 5 % van de totale trans-Atlantische
slavenhandel. Voor Nederland was de handel van de VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie, met
het alleenrecht op de handel met Azië) belangrijker dan de handel van de West-Indische Compagnie,
specerijen leverden meer op.
Abolitionisme ontstaat
Het abolitionisme is het streven om de slavenhandel en de slavernij af te schaffen. Het ontstond eind
18e eeuw, eerst in Engeland daarna in Frankrijk. De Engelsen vanuit christelijke motieven en de
Fransen door aanhangers van de verlichting die het strijdig zagen met de rede en de menselijke
2
