H2 De wereld indelen
§2.1 Economische dimensie: wie vaart er wel?
Kenmerken en indicatoren
Voor het beschrijven van de wereld vanuit een bepaalde dimensie heb je goede indicatoren nodig.
Welvaart en ongelijkheid
Veelgebruikte economische indicatoren voor de welvaart zijn het bbp, bnp en bruto regionaal
product (brp).
• Bbp: waarde van alle goederen en diensten die in een land worden geproduceerd. Het bbp
geeft aan hoe groot de economie van een land is. Als het bbp in een land hoger wordt, stijgt
het totaal van de productie en inkomens in dat land → economische groei
• Brp: wanneer je het bbp bekijkt voor een groter of kleiner gebied dan een land
• Bnp: staat voor de waarde van alle goederen en diensten die in een jaar door de bevolking
van een bepaald land worden geproduceerd.
Het bbp, het brp en het bnp kunnen berekend zijn voor een land of regio, maar ook per hoofd van de
bevolking. Hierbij gaat het om bedragen in koopkrachtpariteit → een manier om de koopkracht van
huishoudens in landen met elkaar te kunnen vergelijken, en wordt gecorrigeerd voor prijsverschillen.
Ook het inkomen (per hoofd) wordt als economische indicator gebruikt.
De ginicoëfficiënt of gini-index: een indicator voor de mate van ongelijkheid in inkomen of
vermogen. 0 = gelijkheid, 100 = ongelijkheid.
Kanttekeningen bij het bbp, brp en bnp
De betrouwbaarheid van het bbp, brp en bnp is niet altijd even groot, doordat cijfers niet altijd op
dezelfde manier verzameld en berekend worden.
Het bbp en het bnp zijn landelijke gemiddelden, wat een eventuele regionale ongelijkheid verbergt.
Het brp heeft daarin wat meer zeggingskracht, maar binnen de regio's waarvoor het brp wordt
berekend, kunnen ook welvaartsverschillen of ongelijkheid voorkomen.
VN-ontwikkelingsindex
Human development index (hdi): Samengestelde indicator waarin het bnp per inwoner, de mate
van scholing en de levensverwachting meeweegt. Hetzelfde als VN-ontwikkelingsindex.
Economische ontwikkeling
3 indicatoren voor de economische ontwikkeling:
1. Een veel gebruikte indicator is de samenstelling van de beroepsbevolking: de verdeling van
de werkenden over de economische sectoren.
2. Het aandeel van de economische sectoren in het bbp. Deze indicator geeft een beeld van
het economische belang van de primaire, secundaire en tertiaire sector.
3. Ook gegevens over import, export en buitenlandse investeringen.
, §2.2 Politieke dimensie: wie heeft de macht?
Politieke kenmerken
• Geopolitieke plaats
• Rol van landen en gebieden
• Democratisch gehalte
• Hoe omgegaan wordt met mensenrechten
Geopolitieke plaats en rol
Na WW2 hebben landen zich steeds meer politiek, economisch en militair aaneengesloten →
blokvorming.
Een indicator voor de geopolitieke plaats en rol van een gebied of land is of en op welke manier een
land of gebied samenwerkingsverbanden aangaat → kunnen economisch, politieke en/of militaire
zijn.
Een aantal machtige landen en de EU voeren regelmatig overlig in de G20.
Gaat over: economische vraagstukken, klimaatverandering, gezondheid, landbouw, energie, milieu en
corruptie.
Democratisch gehalte
Democratisch gehalte: Mate waarin de politieke, economische en sociale macht verdeeld is over de
bevolking van een land, hoeveel zeggenschap inwoners van een land hebben over hun eigen leven en
hoe de regering en de overheid in een land functioneren.
Een indicator voor het democratische gehalte van een samenleving is de democratie-index (0-10).
In de democratie-index zijn 60 indicatoren verwerkt binnen 5 categorieën:
• Het houden van vrije verkiezingen
• Het functioneren van de regering
• De mate waarin de bevolking deelneemt aan de politieke besluitvorming
• De politieke cultuur
• De manier waarop er in een land wordt omgegaan met burgerrechten
Mensenrechten
Hoe landen omgaan met mensenrechten, is ook een politiek kenmerk.
Indicatoren voor hoe het is gesteld met de mensenrechten in een land zijn dus of het parlement van
een land de verdragen heeft goedgekeurd en of een land zich er vervolgens aan houdt.
Internationale Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) → gaat over zaken als
discriminatie, marteling, eerlijk proces, vrije meningsuiting, kiesrecht en gelijkheid voor de wet.
Internationale Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (IVESCR) → gaat over zaken
als werk, loon, voedsel, stakingsrecht, discriminatie, gezondheid en onderwijs.
§2.1 Economische dimensie: wie vaart er wel?
Kenmerken en indicatoren
Voor het beschrijven van de wereld vanuit een bepaalde dimensie heb je goede indicatoren nodig.
Welvaart en ongelijkheid
Veelgebruikte economische indicatoren voor de welvaart zijn het bbp, bnp en bruto regionaal
product (brp).
• Bbp: waarde van alle goederen en diensten die in een land worden geproduceerd. Het bbp
geeft aan hoe groot de economie van een land is. Als het bbp in een land hoger wordt, stijgt
het totaal van de productie en inkomens in dat land → economische groei
• Brp: wanneer je het bbp bekijkt voor een groter of kleiner gebied dan een land
• Bnp: staat voor de waarde van alle goederen en diensten die in een jaar door de bevolking
van een bepaald land worden geproduceerd.
Het bbp, het brp en het bnp kunnen berekend zijn voor een land of regio, maar ook per hoofd van de
bevolking. Hierbij gaat het om bedragen in koopkrachtpariteit → een manier om de koopkracht van
huishoudens in landen met elkaar te kunnen vergelijken, en wordt gecorrigeerd voor prijsverschillen.
Ook het inkomen (per hoofd) wordt als economische indicator gebruikt.
De ginicoëfficiënt of gini-index: een indicator voor de mate van ongelijkheid in inkomen of
vermogen. 0 = gelijkheid, 100 = ongelijkheid.
Kanttekeningen bij het bbp, brp en bnp
De betrouwbaarheid van het bbp, brp en bnp is niet altijd even groot, doordat cijfers niet altijd op
dezelfde manier verzameld en berekend worden.
Het bbp en het bnp zijn landelijke gemiddelden, wat een eventuele regionale ongelijkheid verbergt.
Het brp heeft daarin wat meer zeggingskracht, maar binnen de regio's waarvoor het brp wordt
berekend, kunnen ook welvaartsverschillen of ongelijkheid voorkomen.
VN-ontwikkelingsindex
Human development index (hdi): Samengestelde indicator waarin het bnp per inwoner, de mate
van scholing en de levensverwachting meeweegt. Hetzelfde als VN-ontwikkelingsindex.
Economische ontwikkeling
3 indicatoren voor de economische ontwikkeling:
1. Een veel gebruikte indicator is de samenstelling van de beroepsbevolking: de verdeling van
de werkenden over de economische sectoren.
2. Het aandeel van de economische sectoren in het bbp. Deze indicator geeft een beeld van
het economische belang van de primaire, secundaire en tertiaire sector.
3. Ook gegevens over import, export en buitenlandse investeringen.
, §2.2 Politieke dimensie: wie heeft de macht?
Politieke kenmerken
• Geopolitieke plaats
• Rol van landen en gebieden
• Democratisch gehalte
• Hoe omgegaan wordt met mensenrechten
Geopolitieke plaats en rol
Na WW2 hebben landen zich steeds meer politiek, economisch en militair aaneengesloten →
blokvorming.
Een indicator voor de geopolitieke plaats en rol van een gebied of land is of en op welke manier een
land of gebied samenwerkingsverbanden aangaat → kunnen economisch, politieke en/of militaire
zijn.
Een aantal machtige landen en de EU voeren regelmatig overlig in de G20.
Gaat over: economische vraagstukken, klimaatverandering, gezondheid, landbouw, energie, milieu en
corruptie.
Democratisch gehalte
Democratisch gehalte: Mate waarin de politieke, economische en sociale macht verdeeld is over de
bevolking van een land, hoeveel zeggenschap inwoners van een land hebben over hun eigen leven en
hoe de regering en de overheid in een land functioneren.
Een indicator voor het democratische gehalte van een samenleving is de democratie-index (0-10).
In de democratie-index zijn 60 indicatoren verwerkt binnen 5 categorieën:
• Het houden van vrije verkiezingen
• Het functioneren van de regering
• De mate waarin de bevolking deelneemt aan de politieke besluitvorming
• De politieke cultuur
• De manier waarop er in een land wordt omgegaan met burgerrechten
Mensenrechten
Hoe landen omgaan met mensenrechten, is ook een politiek kenmerk.
Indicatoren voor hoe het is gesteld met de mensenrechten in een land zijn dus of het parlement van
een land de verdragen heeft goedgekeurd en of een land zich er vervolgens aan houdt.
Internationale Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) → gaat over zaken als
discriminatie, marteling, eerlijk proces, vrije meningsuiting, kiesrecht en gelijkheid voor de wet.
Internationale Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (IVESCR) → gaat over zaken
als werk, loon, voedsel, stakingsrecht, discriminatie, gezondheid en onderwijs.
