Politiek
Examen - Les 1
Politiek als wetenschap
Politiek wordt vaak gezien als een objectief en rationeel fenomeen. Dat is voor vele mensen zeer abstract, waardoor ze de
werking niet volledig begrijpen. Ondanks dat politiek dicht bij de samenleving hoort te staan, is de afstand zeer groot. Dat
heeft te maken met emoties en ervaringen. Mensen handelen steeds naar deze twee.
Een politieker vindt belangrijk wat er in zijn eigen leefwereld gaande is. Je probeert objectief te zijn, maar door eigen
ervaring en emotie breng je steeds je eigen noden op de voorgrond
Politiek beheert de systemen waarin de samenleving zich organiseert, oefent macht uit, reageert op conflicten, etc. Het
omvat de mens en zijn leefwereld en voornamelijk de door de mens gecreëerde systemen en structuren.
Een politieke wetenschapper gebruikt de regels van de politiek om de politieke gebeurtenissen te begrijpen en te verklaren.
Zij merken dat deze menswetenschap nauw verbonden is met de menselijke leefwereld waardoor de wetenschap complex
wordt. Het is geen exacte wetenschap die je kan verklaren.
Binnen de politiek (/het politieke onderzoek) spreken we van concepten, modellen en theorieën.
- Concepten zijn verschijnselen of categorieën die ervoor zorgen dat een probleem wordt afgebakend. Ze geven een
richting om verbanden te kunnen leggen.
macht, soevereiniteit, rechtvaardigheid, etc.
- Modellen zijn bedoeld om een fenomeen versimpelt te beschrijven. Ze zorgen samen met concepten en theorie voor
een concreet beeld van de werkelijkheid.
Volgens Marx gaat de onderbouw (relatie productiemiddelen) de bovenbouw (religie, politieke systemen,…)
beïnvloeden. De bovenbouw faciliteert op zijn beurt de onderbouw. Hierdoor staan de boeren hoger dan de clerus.
- Theorieën zijn gesteund op hypotheses of data-analysen om de samenhang van problemen te verklaren.
liberalisme, marxisme, etc.
Model van Easton
De bevolking ondervindt een probleem dat steeds meer
aandacht krijgt.
Via de poortwachters (media, vakbonden,…) komt dit
probleem op de politieke agenda.
Probleem wordt geanalyseerd en er wordt een beleid
bepaald.
Ambtenaren gaan dit beleid uitvoeren.
Feedback of het probleem is opgelost.
, Politiek
Examen - Les 2
Politieke systemen
Een politiek systeem is de overkoepelende term voor de politieke orde. Het kan verschillende vormen aannemen zoals
democratie, monarchie en zo verder. Binnen deze systemen bepaald een grondwet de basisrechten die er gelden om de
burgers te beschermen. Ook de overheid of machthebbers krijgen rechten en beperkingen.
Bij een politiek systeem kijken we dus waar de macht zich bevind en hoe dit in een systeem is vastgelegd.
In de VS bevindt de macht zich bij de president. Het is dan ook een federale republiek (met democratische ideeën).
Er wordt telkens nagegaan wat de beste vorm is die een politiek systeem kan aannemen, maar dat is overal anders en kan
evolueren.
Autocratie = leider heeft absolute macht.
Theocratie = samenleving dient god.
Elke beslissing, groot of klein, is een vorm van politiek. We vinden dit dan ook terug op verschillende niveaus.
- Microniveau = vriendenkring
- Mesoniveau = bedrijven
- Macroniveau = samenlevingen, geopolitieke regio’s, etc.
Door deze verschillende niveaus kan je gemakkelijk gaan vergelijken.
Het Westen
Het westen vormt voor ons een zeer sterke invloed op hoe wij naar politiek kijken en die indelen.
De culturele en filosofische erfenis van het westen is door migratie en kolonisatie geëxporteerd naar andere landen. Onder
die erfenis vallen ideeën als het liberalisme voortkomend uit de oude Joods-Christelijke religie en de Grieks-Romeinse
beschaving.
Mede onder die term ‘het Westen’ zien we de Koude Oorlog waarbij het kapitalistische Westen en het communistische
oosten in strijd lagen met elkaar.
Politiek kunnen we historisch benaderen door te kijken naar de geopolitieke relaties in het verleden en deze te gaan
vergelijken. Het westen is daarbij ons referentiepunt. We moeten onze eigen historische context kennen om de politieke
systemen, die anders zijn dan het onze, beter te begrijpen. Wanneer we dit niet doen kan dit leiden tot etnocentrisme (eigen
superieur), cultuurrelativisme (culturele praktijken gelijkwaardig) en ervoor zorgen dat we maar één oorzaak zien van een
probleem. In plaats van een bredere maatschappelijke oorzaak met verschillende factoren.
Politiek in historische context plaatsen is dus belangrijk om onze eigen, maar ook andere politieke systemen beter te
begrijpen.
Definitie van politiek
Polis = stadstaat (oudgrieks-Romeins). “Zaken die met polis te maken hebben”.
Je blik op de politiek (en bij uitbereiding de wereld) hangt sterk af van waar je woont. Wij bekijken de wereld door onze
Westerse bril.
Volgens Plato is de ideale samenleving de stadstaat gericht op rechtvaardigheid en mentaal welzijn. Als het verstand, moed
en de begeerten optimaal gaan samenwerken, dan verkrijg je een ideale samenleving. Hierbij zijn de filosofen de leiders van
de maatschappij. De koning moet iemand zijn die door eigen wil en wijsheid geleid word. Niet door het motto om macht te
bekomen. De wachters zorgen ervoor dat de staat veilig is. En het volk zorgt voor het produceren van goederen.
Aristoteles, de leerling van Plato, bekritiseerd het werk van zijn meester. Hij zegt dat politiek een essentieel deel is voor al de
burgers van de samenleving en niet enkel de elite. Alles in de natuur heeft volgens hem een functie. Bij de mens is die
functie een politiek dier.
Volgens hem zijn er drie bestuursvormen.
Tirranie = leider heeft de absolute macht. Monarchie = koning aan de macht.
Oligarie = selecte elite aan de macht geïnteresseerd in rijkdom. Aristrocratie = de beste van de samenleving krijgen de macht.
Democratie = iedereen krijgt inspraak. Politeia = mengvorm van monarchie en aristrocratie.
, Christelijke polis ‘stad van God’
Het Romeinse rijk komt ten val door het dalende geloof in de goden. Er komt een nieuwe bestuursvorm met een hiërarchisch
systeem, het Christendom. Men denkt na over het hiernamaals waarbij het Christendom zich bemoeid met de politiek om het
volk te sussen.
Er komt kritiek op de werking tussen kerk en de politiek. Er ontstaan conflicten, oorlogen, etc. Met de bedoeling om het
centraal gezag naar beneden te halen.
De keizer verdwijnt en er komen leenheren die elk over een deel gaan regeren (leenheerstelsel).
<= de politieke structuren zijn vergankelijk van aard, wat wil zijn dat de continu aan het veranderen zijn.
Polis van verlichte filosofen ‘stad van god’ => ‘stad van de mens’
De politieke autoriteit wordt wereldwijd gerechtvaardigd. Hierdoor discussie over wie die macht toebehoort.
De Oudgriekse samenleving, de Christelijke achtergrond en de latere filosofen maken het samen mogelijk het politieke
Westen vormt te geven.
- Hobbes = er is een competitie om geld en macht te verkrijgen. Mensen moeten hun natuurlijke vrijheid opgeven ten
goede van de samenleving.
- Locke = je geeft een deel van de legitimiteit af in ruil voor bescherming ten opzichte van de mensenrechten.
De mens is een onbeschreven blad dat gevormd wordt door zijn omgeving.
- Rousseau = de mens is geen negatief persoon. Hij is nobel en leeft in harmonie met de natuur. Er is ongelijkheid
tussen de mens en de natuur, dat is het toppunt van de politieke ongelijkheid.
- Rawl = gebruikt de sluier van onwetendheid waarbij je principes voor de samenleving moet kiezen zonder te weten
welke positie je binnen die samenleving krijgt.
Het Westen heeft een zeer sterke invloed op hoe wij naar politiek kijken.
- Het is belangrijk dat we een sterke kennis hebben over onze eigen politieke geschiedenis.
Onze liberale ideeën komen uit het Joods-Katholieke geloof en de Grieks-Romeinse stadsstaat en zijn
overgenomen in onze westerse cultuur. We hebben deze later geëxporteerd naar de rest van de wereld.
Door een sterke kennis over onze eigen geschiedenis kunnen we andere politieke systemen beter begrijpen.
Ook zorgt het westen ervoor dat we andere mondiale politieke gebeurtenissen kunnen positioneren tegenover ons
beeld van het westen. We kunnen andere politieke handelingen daardoor beter interpreteren. Als we onze eigen
geopolitieke en historische context niet kennen, bestaat de kans dat we alles met een eurocentrische blik bekijken.
In het ergste geval kan dit leiden tot etnocentrisme waarbij we het westen als superieur bekijken. Of tot
cultuurrelativisme waarbij we andere culturen als gelijkwaardig beschouwen. Of het gevaar dat we complexe
politieke gebeurtenissen terugbrengen tot één enkele oorzaak.
- Het Westen komt verder uit drie religieuze erfenissen.
De Griekse erfenis van de democratie en filosofie. Door de verschillende filosofen van die tijd is men beginnen
nadenken over de optimale samenleving. Ze introduceerde daarmee hun ideeën over een politiek systeem waar de
burgers actief betrokken worden in de besluitvorming (democratie).
De Romeinse erfenis is die van de rechtsstaat en het bestuur. Zij ontwikkelde het concept waarbij de wetten voor
iedereen gelden en geregeld worden door een gestructureerde overheid.
De Christelijke erfenis is die van de morele waarden en ethiek. Hun ideeën over gelijkwaardigheid, liefde,
rechtvaardigheid, enz. hebben veel invloed op onze Westerse politieke opvattingen. De kerk speelde ook een grote
rol in het verspreiden van onderwijs en wetenschap.
Examen - Les 1
Politiek als wetenschap
Politiek wordt vaak gezien als een objectief en rationeel fenomeen. Dat is voor vele mensen zeer abstract, waardoor ze de
werking niet volledig begrijpen. Ondanks dat politiek dicht bij de samenleving hoort te staan, is de afstand zeer groot. Dat
heeft te maken met emoties en ervaringen. Mensen handelen steeds naar deze twee.
Een politieker vindt belangrijk wat er in zijn eigen leefwereld gaande is. Je probeert objectief te zijn, maar door eigen
ervaring en emotie breng je steeds je eigen noden op de voorgrond
Politiek beheert de systemen waarin de samenleving zich organiseert, oefent macht uit, reageert op conflicten, etc. Het
omvat de mens en zijn leefwereld en voornamelijk de door de mens gecreëerde systemen en structuren.
Een politieke wetenschapper gebruikt de regels van de politiek om de politieke gebeurtenissen te begrijpen en te verklaren.
Zij merken dat deze menswetenschap nauw verbonden is met de menselijke leefwereld waardoor de wetenschap complex
wordt. Het is geen exacte wetenschap die je kan verklaren.
Binnen de politiek (/het politieke onderzoek) spreken we van concepten, modellen en theorieën.
- Concepten zijn verschijnselen of categorieën die ervoor zorgen dat een probleem wordt afgebakend. Ze geven een
richting om verbanden te kunnen leggen.
macht, soevereiniteit, rechtvaardigheid, etc.
- Modellen zijn bedoeld om een fenomeen versimpelt te beschrijven. Ze zorgen samen met concepten en theorie voor
een concreet beeld van de werkelijkheid.
Volgens Marx gaat de onderbouw (relatie productiemiddelen) de bovenbouw (religie, politieke systemen,…)
beïnvloeden. De bovenbouw faciliteert op zijn beurt de onderbouw. Hierdoor staan de boeren hoger dan de clerus.
- Theorieën zijn gesteund op hypotheses of data-analysen om de samenhang van problemen te verklaren.
liberalisme, marxisme, etc.
Model van Easton
De bevolking ondervindt een probleem dat steeds meer
aandacht krijgt.
Via de poortwachters (media, vakbonden,…) komt dit
probleem op de politieke agenda.
Probleem wordt geanalyseerd en er wordt een beleid
bepaald.
Ambtenaren gaan dit beleid uitvoeren.
Feedback of het probleem is opgelost.
, Politiek
Examen - Les 2
Politieke systemen
Een politiek systeem is de overkoepelende term voor de politieke orde. Het kan verschillende vormen aannemen zoals
democratie, monarchie en zo verder. Binnen deze systemen bepaald een grondwet de basisrechten die er gelden om de
burgers te beschermen. Ook de overheid of machthebbers krijgen rechten en beperkingen.
Bij een politiek systeem kijken we dus waar de macht zich bevind en hoe dit in een systeem is vastgelegd.
In de VS bevindt de macht zich bij de president. Het is dan ook een federale republiek (met democratische ideeën).
Er wordt telkens nagegaan wat de beste vorm is die een politiek systeem kan aannemen, maar dat is overal anders en kan
evolueren.
Autocratie = leider heeft absolute macht.
Theocratie = samenleving dient god.
Elke beslissing, groot of klein, is een vorm van politiek. We vinden dit dan ook terug op verschillende niveaus.
- Microniveau = vriendenkring
- Mesoniveau = bedrijven
- Macroniveau = samenlevingen, geopolitieke regio’s, etc.
Door deze verschillende niveaus kan je gemakkelijk gaan vergelijken.
Het Westen
Het westen vormt voor ons een zeer sterke invloed op hoe wij naar politiek kijken en die indelen.
De culturele en filosofische erfenis van het westen is door migratie en kolonisatie geëxporteerd naar andere landen. Onder
die erfenis vallen ideeën als het liberalisme voortkomend uit de oude Joods-Christelijke religie en de Grieks-Romeinse
beschaving.
Mede onder die term ‘het Westen’ zien we de Koude Oorlog waarbij het kapitalistische Westen en het communistische
oosten in strijd lagen met elkaar.
Politiek kunnen we historisch benaderen door te kijken naar de geopolitieke relaties in het verleden en deze te gaan
vergelijken. Het westen is daarbij ons referentiepunt. We moeten onze eigen historische context kennen om de politieke
systemen, die anders zijn dan het onze, beter te begrijpen. Wanneer we dit niet doen kan dit leiden tot etnocentrisme (eigen
superieur), cultuurrelativisme (culturele praktijken gelijkwaardig) en ervoor zorgen dat we maar één oorzaak zien van een
probleem. In plaats van een bredere maatschappelijke oorzaak met verschillende factoren.
Politiek in historische context plaatsen is dus belangrijk om onze eigen, maar ook andere politieke systemen beter te
begrijpen.
Definitie van politiek
Polis = stadstaat (oudgrieks-Romeins). “Zaken die met polis te maken hebben”.
Je blik op de politiek (en bij uitbereiding de wereld) hangt sterk af van waar je woont. Wij bekijken de wereld door onze
Westerse bril.
Volgens Plato is de ideale samenleving de stadstaat gericht op rechtvaardigheid en mentaal welzijn. Als het verstand, moed
en de begeerten optimaal gaan samenwerken, dan verkrijg je een ideale samenleving. Hierbij zijn de filosofen de leiders van
de maatschappij. De koning moet iemand zijn die door eigen wil en wijsheid geleid word. Niet door het motto om macht te
bekomen. De wachters zorgen ervoor dat de staat veilig is. En het volk zorgt voor het produceren van goederen.
Aristoteles, de leerling van Plato, bekritiseerd het werk van zijn meester. Hij zegt dat politiek een essentieel deel is voor al de
burgers van de samenleving en niet enkel de elite. Alles in de natuur heeft volgens hem een functie. Bij de mens is die
functie een politiek dier.
Volgens hem zijn er drie bestuursvormen.
Tirranie = leider heeft de absolute macht. Monarchie = koning aan de macht.
Oligarie = selecte elite aan de macht geïnteresseerd in rijkdom. Aristrocratie = de beste van de samenleving krijgen de macht.
Democratie = iedereen krijgt inspraak. Politeia = mengvorm van monarchie en aristrocratie.
, Christelijke polis ‘stad van God’
Het Romeinse rijk komt ten val door het dalende geloof in de goden. Er komt een nieuwe bestuursvorm met een hiërarchisch
systeem, het Christendom. Men denkt na over het hiernamaals waarbij het Christendom zich bemoeid met de politiek om het
volk te sussen.
Er komt kritiek op de werking tussen kerk en de politiek. Er ontstaan conflicten, oorlogen, etc. Met de bedoeling om het
centraal gezag naar beneden te halen.
De keizer verdwijnt en er komen leenheren die elk over een deel gaan regeren (leenheerstelsel).
<= de politieke structuren zijn vergankelijk van aard, wat wil zijn dat de continu aan het veranderen zijn.
Polis van verlichte filosofen ‘stad van god’ => ‘stad van de mens’
De politieke autoriteit wordt wereldwijd gerechtvaardigd. Hierdoor discussie over wie die macht toebehoort.
De Oudgriekse samenleving, de Christelijke achtergrond en de latere filosofen maken het samen mogelijk het politieke
Westen vormt te geven.
- Hobbes = er is een competitie om geld en macht te verkrijgen. Mensen moeten hun natuurlijke vrijheid opgeven ten
goede van de samenleving.
- Locke = je geeft een deel van de legitimiteit af in ruil voor bescherming ten opzichte van de mensenrechten.
De mens is een onbeschreven blad dat gevormd wordt door zijn omgeving.
- Rousseau = de mens is geen negatief persoon. Hij is nobel en leeft in harmonie met de natuur. Er is ongelijkheid
tussen de mens en de natuur, dat is het toppunt van de politieke ongelijkheid.
- Rawl = gebruikt de sluier van onwetendheid waarbij je principes voor de samenleving moet kiezen zonder te weten
welke positie je binnen die samenleving krijgt.
Het Westen heeft een zeer sterke invloed op hoe wij naar politiek kijken.
- Het is belangrijk dat we een sterke kennis hebben over onze eigen politieke geschiedenis.
Onze liberale ideeën komen uit het Joods-Katholieke geloof en de Grieks-Romeinse stadsstaat en zijn
overgenomen in onze westerse cultuur. We hebben deze later geëxporteerd naar de rest van de wereld.
Door een sterke kennis over onze eigen geschiedenis kunnen we andere politieke systemen beter begrijpen.
Ook zorgt het westen ervoor dat we andere mondiale politieke gebeurtenissen kunnen positioneren tegenover ons
beeld van het westen. We kunnen andere politieke handelingen daardoor beter interpreteren. Als we onze eigen
geopolitieke en historische context niet kennen, bestaat de kans dat we alles met een eurocentrische blik bekijken.
In het ergste geval kan dit leiden tot etnocentrisme waarbij we het westen als superieur bekijken. Of tot
cultuurrelativisme waarbij we andere culturen als gelijkwaardig beschouwen. Of het gevaar dat we complexe
politieke gebeurtenissen terugbrengen tot één enkele oorzaak.
- Het Westen komt verder uit drie religieuze erfenissen.
De Griekse erfenis van de democratie en filosofie. Door de verschillende filosofen van die tijd is men beginnen
nadenken over de optimale samenleving. Ze introduceerde daarmee hun ideeën over een politiek systeem waar de
burgers actief betrokken worden in de besluitvorming (democratie).
De Romeinse erfenis is die van de rechtsstaat en het bestuur. Zij ontwikkelde het concept waarbij de wetten voor
iedereen gelden en geregeld worden door een gestructureerde overheid.
De Christelijke erfenis is die van de morele waarden en ethiek. Hun ideeën over gelijkwaardigheid, liefde,
rechtvaardigheid, enz. hebben veel invloed op onze Westerse politieke opvattingen. De kerk speelde ook een grote
rol in het verspreiden van onderwijs en wetenschap.
