Samenvatting Netwerkmanagement
Inhoudsopgave
H1 – Besluitvorming in een interconnected wereld ...................................................................2
H2 – Strategieën voor besluitvorming in netwerken – het proces..............................................5
PowerPoint 1 ...........................................................................................................................7
H3 – Strategieën voor besluitvorming in netwerken – de inhoud ..............................................9
H6 – Strategisch gedrag in netwerken ................................................................................... 11
PowerPoint 2 ......................................................................................................................... 12
H7 – Vertrouwen in netwerken ............................................................................................... 14
PowerPoint 3 ......................................................................................................................... 16
H5 – Slimme command and control in netwerken .................................................................. 18
1
,H1 – Besluitvorming in een interconnected wereld
- We leven in een interconnected wereld. Door de globalisering van de
economie en door het internet is alles met alles verbonden. Dat heeft soms
onvoorziene en dramatische gevolgen, bijvoorbeeld de economische crises aan
het begin van de 21ste eeuw.
- In de chaostheorie is er een bekende metafoor om dit soort processen in een
interconnected wereld duidelijk te maken: het vlindereffect. De vleugels van
een vlinder in Brazilië kunnen maanden later een orkaan in Texas veroorzaken.
De beweging veroorzaakt eerst een klein effect, maar in de serie effecten die
daarna ontstaat, wordt elk van de effecten steeds groter, waardoor uiteindelijk
zich orkaan ontwikkelt in Texas.
- Drie belangrijke kenmerken van de interconnected wereld zijn:
• Interdependenties;
▪ Hiërarchie.
• Ongestructureerde, wicked problemen; en
▪ Gestructureerde problemen.
• Dynamiek.
▪ Stabiliteit.
- Een eerste belangrijk kenmerk van een interconnected wereld is uiteraard dat
deze bestaat uit een groot aantal partijen of actoren of spelers: overheden,
bedrijven, non-profit organisaties, burgers. Die actoren hebben verschillende
belangen en zijn wederzijds afhankelijk. Die wederzijdse afhankelijkheden zijn
inherent aan een hoogtechnologische samenleving. Zo’n samenleving kenmerkt
zich door superspecialisaties. De wederzijdse afhankelijkheden, of
interdependenties, resulteren in een veelheid aan relaties tussen deze actoren,
het geheel van die relaties noemen we een netwerk. Een aspect van
interdependentie is dat het per onderwerp kan verschillen. Er zijn allerlei typen
afhankelijkheden, die kunnen per onderwerp verschillen en die onderwerpen
worden door sommige partijen aan elkaar gekoppeld. Verschillende soorten
interdependenties zijn:
• Bilaterale of multilaterale afhankelijkheden;
• Eéndimensionale of multidimensionale afhankelijkheden;
• Synchrone of asynchrone afhankelijkheden; en
• Statische of dynamische afhankelijkheden.
- Een tweede kenmerk van een interconnected wereld heeft betrekking op de
inhoud van de problemen die in zo’n wereld moeten worden opgelost. Die
problemen zijn vaak ongestructureerd of wicked. Ongestructureerde
problemen staan ideaaltypisch tegen gestructureerde problemen – dat zijn
problemen waarvoor één juiste of de juiste oplossing bestaat. Wanner
ongestructureerde problemen moeten worden opgelost in een netwerk, met veel
actoren die verschillende belangen hebben, is de kans groot dat de actoren het
niet eens zullen zijn over data, systeemgrenzen, methoden en de normatieve
weging van verschillende compartimenten.
2
, - Een derde kenmerk van de interconnected wereld is de dynamiek – de
interconnected wereld is voortdurend in beweging. Dynamiek staat ideaaltypisch
tegenover stabiliteit. En zijn twee soorten dynamiek. Die kan, in de eerste
plaats, betrekking hebben op de actoren, die samen het netwerk van
interdependenties vormen. De besluitvorming begint met een aantal actoren,
maar er kunnen nieuwe actoren tot de besluitvorming toetreden. De dynamiek,
in de tweede plaats, betrekking hebben op de inhoud van de problematiek. De
twee soorten dynamiek – actoren en inhoud – kunnen elkaar versterken.
Wanneer actoren toe- en uittreden, die ieder hun eigen definitie van de
problematiek hebben, zal de inhoud van de problematiek voortdurend
verschuiven.
- Wanneer sprake is van één actor die aan de top van de hiërarchie staat, kan
besluitvorming gestructureerd en lineair verlopen. Besluitvorming start met
een probleemformulering en de vaststelling van doelstellingen. Wanneer een
besluitvormingsproces in een netwerk moet plaatsvinden, betekent dit altijd dat
er verschillende belangen en zijn van elkaar afhankelijk. Dat betekent dat
actoren niet in staat zijn zelfstandig het probleem op te lossen.
- Het beeld van een regelmatig en lineair verlopend besluitvormingsproces kan
mede daarom worden vervangen door een beeld van een proces dat in rondes
verloopt. In een ronde komen de actoren tijdens een gevecht tot een besluit. Een
ronde loopt op enig moment af en levert een voorlopig resultaat op.
- Actoren kunnen zich strategisch gedragen – ze kunnen het spel slim spelen. Een
ervaren actor, die weet dat besluitvorming in rondes verloopt, kan zijn gedrag
hierop aanpassen. Hij kan bijvoorbeeld besluiten zich in de eerste rondes
terughoudend op te stellen en een verlies te nemen, omdat hij uit ervaring weet
dat het spel beslist wordt in de latere rondes.
- Wanneer we vervolgens het inhoudelijk verloop van het besluitvormingsproces
in netwerken bezien, valt op dat deze processen een steeds andere inhoud
kennen. De inhoud van een probleem blijkt in de loop der tijd te verschuiven.
Actoren herdefiniëren na zekere tijd hun problemen. Een probleem ontstaat, en
vraagt om een oplossing, zo luidt de klassieke zienswijze. Zoals gezegd,
problemen zijn ongestructureerd of wicked als:
• De feiten die we nodig hebben om tot een goed besluit te komen, ambigu
zijn – en niet eenduidig; of
• De normatieve afweging, die we moeten maken om tot een goed besluit
te komen, niet objectiveerbaar is.
- In een netwerk met veel verschillende actoren zijn er sterke prikkels om een
probleem als ongestructureerd te definiëren. Op het moment dat een probleem
ongestructureerd is, ontstaat voor de actoren in het netwerk immers ruimte. Ze
hoeven zich minder aan informatie gelegen te laten liggen omdat die ambigu is.
Ze kunnen de normatieve afweging om tot een goed besluit te komen ter
discussie stellen.
- Een problematiek wordt ongestructureerd door haar iets te verbreden – want
dan is aanvullende informatie nodig en meer informatie leidt vaak tot meer
ambiguïteit. Bovendien kunnen daardoor meer waarden in beeld komen en dat
leidt tot nog meer ongestructureerdheid. Hoe ongestructureerder een probleem,
des te meer ruimte voor partijen in het netwerk.
3
Inhoudsopgave
H1 – Besluitvorming in een interconnected wereld ...................................................................2
H2 – Strategieën voor besluitvorming in netwerken – het proces..............................................5
PowerPoint 1 ...........................................................................................................................7
H3 – Strategieën voor besluitvorming in netwerken – de inhoud ..............................................9
H6 – Strategisch gedrag in netwerken ................................................................................... 11
PowerPoint 2 ......................................................................................................................... 12
H7 – Vertrouwen in netwerken ............................................................................................... 14
PowerPoint 3 ......................................................................................................................... 16
H5 – Slimme command and control in netwerken .................................................................. 18
1
,H1 – Besluitvorming in een interconnected wereld
- We leven in een interconnected wereld. Door de globalisering van de
economie en door het internet is alles met alles verbonden. Dat heeft soms
onvoorziene en dramatische gevolgen, bijvoorbeeld de economische crises aan
het begin van de 21ste eeuw.
- In de chaostheorie is er een bekende metafoor om dit soort processen in een
interconnected wereld duidelijk te maken: het vlindereffect. De vleugels van
een vlinder in Brazilië kunnen maanden later een orkaan in Texas veroorzaken.
De beweging veroorzaakt eerst een klein effect, maar in de serie effecten die
daarna ontstaat, wordt elk van de effecten steeds groter, waardoor uiteindelijk
zich orkaan ontwikkelt in Texas.
- Drie belangrijke kenmerken van de interconnected wereld zijn:
• Interdependenties;
▪ Hiërarchie.
• Ongestructureerde, wicked problemen; en
▪ Gestructureerde problemen.
• Dynamiek.
▪ Stabiliteit.
- Een eerste belangrijk kenmerk van een interconnected wereld is uiteraard dat
deze bestaat uit een groot aantal partijen of actoren of spelers: overheden,
bedrijven, non-profit organisaties, burgers. Die actoren hebben verschillende
belangen en zijn wederzijds afhankelijk. Die wederzijdse afhankelijkheden zijn
inherent aan een hoogtechnologische samenleving. Zo’n samenleving kenmerkt
zich door superspecialisaties. De wederzijdse afhankelijkheden, of
interdependenties, resulteren in een veelheid aan relaties tussen deze actoren,
het geheel van die relaties noemen we een netwerk. Een aspect van
interdependentie is dat het per onderwerp kan verschillen. Er zijn allerlei typen
afhankelijkheden, die kunnen per onderwerp verschillen en die onderwerpen
worden door sommige partijen aan elkaar gekoppeld. Verschillende soorten
interdependenties zijn:
• Bilaterale of multilaterale afhankelijkheden;
• Eéndimensionale of multidimensionale afhankelijkheden;
• Synchrone of asynchrone afhankelijkheden; en
• Statische of dynamische afhankelijkheden.
- Een tweede kenmerk van een interconnected wereld heeft betrekking op de
inhoud van de problemen die in zo’n wereld moeten worden opgelost. Die
problemen zijn vaak ongestructureerd of wicked. Ongestructureerde
problemen staan ideaaltypisch tegen gestructureerde problemen – dat zijn
problemen waarvoor één juiste of de juiste oplossing bestaat. Wanner
ongestructureerde problemen moeten worden opgelost in een netwerk, met veel
actoren die verschillende belangen hebben, is de kans groot dat de actoren het
niet eens zullen zijn over data, systeemgrenzen, methoden en de normatieve
weging van verschillende compartimenten.
2
, - Een derde kenmerk van de interconnected wereld is de dynamiek – de
interconnected wereld is voortdurend in beweging. Dynamiek staat ideaaltypisch
tegenover stabiliteit. En zijn twee soorten dynamiek. Die kan, in de eerste
plaats, betrekking hebben op de actoren, die samen het netwerk van
interdependenties vormen. De besluitvorming begint met een aantal actoren,
maar er kunnen nieuwe actoren tot de besluitvorming toetreden. De dynamiek,
in de tweede plaats, betrekking hebben op de inhoud van de problematiek. De
twee soorten dynamiek – actoren en inhoud – kunnen elkaar versterken.
Wanneer actoren toe- en uittreden, die ieder hun eigen definitie van de
problematiek hebben, zal de inhoud van de problematiek voortdurend
verschuiven.
- Wanneer sprake is van één actor die aan de top van de hiërarchie staat, kan
besluitvorming gestructureerd en lineair verlopen. Besluitvorming start met
een probleemformulering en de vaststelling van doelstellingen. Wanneer een
besluitvormingsproces in een netwerk moet plaatsvinden, betekent dit altijd dat
er verschillende belangen en zijn van elkaar afhankelijk. Dat betekent dat
actoren niet in staat zijn zelfstandig het probleem op te lossen.
- Het beeld van een regelmatig en lineair verlopend besluitvormingsproces kan
mede daarom worden vervangen door een beeld van een proces dat in rondes
verloopt. In een ronde komen de actoren tijdens een gevecht tot een besluit. Een
ronde loopt op enig moment af en levert een voorlopig resultaat op.
- Actoren kunnen zich strategisch gedragen – ze kunnen het spel slim spelen. Een
ervaren actor, die weet dat besluitvorming in rondes verloopt, kan zijn gedrag
hierop aanpassen. Hij kan bijvoorbeeld besluiten zich in de eerste rondes
terughoudend op te stellen en een verlies te nemen, omdat hij uit ervaring weet
dat het spel beslist wordt in de latere rondes.
- Wanneer we vervolgens het inhoudelijk verloop van het besluitvormingsproces
in netwerken bezien, valt op dat deze processen een steeds andere inhoud
kennen. De inhoud van een probleem blijkt in de loop der tijd te verschuiven.
Actoren herdefiniëren na zekere tijd hun problemen. Een probleem ontstaat, en
vraagt om een oplossing, zo luidt de klassieke zienswijze. Zoals gezegd,
problemen zijn ongestructureerd of wicked als:
• De feiten die we nodig hebben om tot een goed besluit te komen, ambigu
zijn – en niet eenduidig; of
• De normatieve afweging, die we moeten maken om tot een goed besluit
te komen, niet objectiveerbaar is.
- In een netwerk met veel verschillende actoren zijn er sterke prikkels om een
probleem als ongestructureerd te definiëren. Op het moment dat een probleem
ongestructureerd is, ontstaat voor de actoren in het netwerk immers ruimte. Ze
hoeven zich minder aan informatie gelegen te laten liggen omdat die ambigu is.
Ze kunnen de normatieve afweging om tot een goed besluit te komen ter
discussie stellen.
- Een problematiek wordt ongestructureerd door haar iets te verbreden – want
dan is aanvullende informatie nodig en meer informatie leidt vaak tot meer
ambiguïteit. Bovendien kunnen daardoor meer waarden in beeld komen en dat
leidt tot nog meer ongestructureerdheid. Hoe ongestructureerder een probleem,
des te meer ruimte voor partijen in het netwerk.
3
