Thema 1
Studietaak 1.1
Opdracht 1.1.1
Vraag 1
In hoofdstuk 1 wordt een beschrijving gegeven van de adolescentie (paragraaf
1.2 Adolescentie: een beschrijving) en wordt ook het begrip puberteit nader
toegelicht (paragraaf 1.3 Puberteit en adolescentie).
Kun je aangeven wat er onder beide begrippen wordt verstaan en hoe beide
begrippen zich tot elkaar verhouden?
De term adolescentie wordt gebruikt om de periode tussen de kinderjaren en
de volwassenheid te duiden. In deze overgangsperiode vinden allerlei
ontwikkelingen plaats, op zowel lichamelijk als mentaal vlak. Deze
ontwikkelingen vinden plaats zowel in interactie met elkaar en als met de
omgeving waarin de adolescent deze ontwikkelingen doormaakt. De
belangrijkste ontwikkelingstaak in deze periode is (in navolging van
Erikson,1968) het ontwikkelen van een eigen identiteit.
De term adolescentie omvat hiermee een breder spectrum dan de term
puberteit, die betrekking heeft op hormonale ontwikkeling die de
geslachtsrijping en andere rijpings- en ontwikkelingsprocessen aanstuurt. Als
gevolg van deze processen treedt er verandering op in gedrag en stemmingen:
het ‘puberen’.
Vraag 2
Lees de volgende twee casussen door.
Karim is vierdejaars student rechten, hij is eenentwintig jaar en houdt wel van
zijn studentenleventje. Hij heeft niet te veel verantwoordelijkheden en gaat
minimaal drie keer per week stappen met zijn dispuutgenoten. Met zijn ouders
heeft Karim niet veel contact, maar hij kan wel altijd op hen terugvallen, als
zijn geld bijvoorbeeld weer eens op is, voor het einde van de maand.
Marijke is tien jaar en zit in groep zeven van de basisschool. Sinds vorig jaar is
ze wel tien centimeter gegroeid en ze krijgt ineens borsten. Voor Marijke
betekenen haar ouders heel veel. Ze heeft ook een beste vriendin waar ze
steeds meer tijd mee doorbrengt en soms geheimen mee deelt.
Als je de beschrijving uit de terugkoppeling van vraag 1 toepast op
onderstaande casussen, welke casus beschrijft dan een voorbeeld van een
typische adolescent?
Marijke en Karim zijn allebei adolescent.
Marijkes lichamelijke rijping is op gang gekomen en ze begint al meer naar
haar leeftijdgenoten toe te trekken. Deze ontwikkelingen typeren de vroege
adolescentie.
Karim is zich als student aan het ontwikkelen tot jurist (een maatschappelijke
positie) en heeft een persoonlijke relatie met zijn dispuutgenoten. Om Karim op
zijn eenentwintigste nog als adolescent te beschouwen lijkt wat vreemd, maar
anderzijds is hij nog niet geheel volwassen, bijvoorbeeld in termen van
onafhankelijkheid. Dit is kenmerkend voor de late adolescentie.
,Hoewel de adolescentie globaal genomen de leeftijd van 10 jaar tot 22 jaar
omvat, is het koppelen van leeftijdsaanduidingen aan de adolescentie(fasen)
weinig zinvol vanwege de grote individuele variatie in de aanvang van het
beloop van de ontwikkelingen.
Opdracht 1.1.2
Vraag 1
De publicatie van Adolescence van de psycholoog Granville Stanley Hall in
1904 kenmerkt volgens velen het begin van het veld van de
adolescentiepsychologie. In paragraaf 1.4 Een moeilijke leeftijd van het
tekstboek wordt het begrip ‘Storm and Stress’ (of ‘Sturm und Drang’) genoemd
in relatie tot het werk van Hall.
Wat wordt er bedoeld met het begrip Storm and Stress en is dit een correcte
weerspiegeling van de adolescentie?
Storm and Stress refereert aan de opvatting dat de adolescentie een periode is
van grote emotionele beroering en opstandigheid. (De benaming is afgeleid
van de Duitse Sturm und Drang-beweging in de muziek en de literatuur).
Deze opvatting kent inmiddels veel kritiek omdat het een periode is die voor
bijna iedereen wel wat stress oplevert, maar waar ook bijna iedereen
uiteindelijk goed doorheen komt.
Vraag 2
Hoewel, zoals in de vorige vraag werd gesteld, de meeste mensen de
adolescentie zonder al te veel problemen doorlopen, blijkt dat sommigen wel
degelijk grote problemen ervaren tijdens deze periode. Steinberg (2008) noemt
drie aandachtspunten waar rekening mee moet worden gehouden bij het
inschatten of dergelijke problemen ook daadwerkelijk op een stoornis in de
ontwikkeling zouden kunnen duiden.
Licht deze drie uitgangspunten toe.
Bij de interpretatie van gedragingen en emoties tijdens de adolescentie moet
met de volgende zaken rekening gehouden worden:
1. Het onderscheid tussen eenmalige stemmingen of gedragingen en meer
langdurige patronen. De adolescentie is een periode van uitproberen (van
bijvoorbeeld alcohol, drugs of antisociale gedragingen). Meestal is dit
onschadelijk en leidt het niet tot langdurige problemen. Ook de
stemmingswisselingen die vaak plaatsvinden zijn niet noodzakelijkerwijs
gekoppeld aan ingrijpende en langdurige problematiek.
2. Het onderscheid tussen spanningen en de bijbehorende
onevenwichtigheden die adolescenten in het algemeen ervaren en
spanningen die daadwerkelijk op een dreigende stoornis zouden kunnen
duiden. Wanneer dit onderscheid niet wordt gemaakt loopt men het
gevaar aan dreigende stoornissen in de ontwikkeling te weinig aandacht te
besteden en ten onrechte te menen dat ernstige problemen ook vanzelf
zullen overgaan.
3. Het onderscheid tussen problemen die echt uit de adolescentie
voortkomen en problemen die hun wortels hebben in de periode voor de
adolescentie. Veel van de problemen tijdens de adolescentie gaan weer
over zonder directe consequenties voor het verdere functioneren
, (adolescence-limited). Bij de jongeren bij wie dit niet het geval is was er
vaak al enige problematiek in de periode voor de adolescentie en zal deze
problematiek na de adolescentie nog voortduren (life-course-persistent).
Opdracht 1.1.3
Vraag 1
De adolescentie kan worden gezien als een karakteristieke
ontwikkelingsperiode met daaraan verbonden specifieke ontwikkelingstaken
(paragraaf 1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt).
Noem drie aspecten die karakteristiek zijn voor de fase van de adolescentie.
1. Het vormen van een eigen identiteit en het bereiken van autonomie ten
opzichte van de ouders.
2. De manieren van omgaan met bepaalde innerlijk beleefde conflicten
(bijvoorbeeld in verband met ambivalente gevoelens ten opzichte van de
ouders).
3. Een bepaald niveau van cognitief functioneren (bijvoorbeeld wat betreft het
denken over morele vraagstukken).
Vraag 2
In paragraaf 1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt heb je een
opsomming van verschillende thema’s (Spanjaard en Slot, 2015) kunnen lezen.
Bekijk deze nogmaals en bedenk voor minimaal drie van deze thema’s een life
event dat de ontwikkeling op dit thema onder druk zou kunnen zetten of een
andere richting zou kunnen geven, ofwel voor discontinuïteit zou kunnen
zorgen (dit hoeft niet altijd negatief te zijn).
Hieronder staan enkele mogelijke voorbeelden gegeven.
Positie t.o.v. de ouders: scheiding of overlijden van een van beide ouders kan
van invloed zijn op de relatie met 1 of beide ouders, waardoor bijvoorbeeld het
minder afhankelijk worden van de ouders versnelt of juist vertraagt.
Onderwijs of werk: een verhuizing naar een andere plaats kan een verandering
in schoolomgeving veroorzaken, wat van zowel positieve als negatieve invloed
kan zijn op het succesvol doorlopen/afronden van de schoolperiode.
Eigen woonsituatie: Het verkrijgen van een beurs/financiële middelen om een
jaar in het buitenland te gaan studeren. Dit kan een andere/versnelde wending
geven aan het zoeken naar eigen woonruimte, op grotere afstand van het
ouderlijk huis.
Intimiteit en seksualiteit: een vervelende seksuele ervaring kan de ontwikkeling
op het gebied van seksualiteit en intimiteit onder druk zetten.
Gezondheid en uiterlijk: het geselecteerd worden voor een sportteam op hoog
niveau, kan motiverend zijn voor het ontwikkelen van gezond gedrag en
wellicht als buffer werken ten aanzien van gebruik van alcohol en drugs.
, Vraag 3
In paragraaf 1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt heb je kunnen
lezen dat mensen zowel hun eigen omgeving vormgeven als zelf door hun
omgeving worden vormgegeven.
Geef een korte beschrijving van de rol van drie typen persoon-omgeving-
interacties (passief, evocatief en actief) die in deze paragraaf worden
besproken, tijdens de adolescentie.
Tijdens de adolescentie vindt een verschuiving plaats van passieve interacties
naar actieve interacties. Deze verschuiving wordt veroorzaakt doordat het
belang van acties of keuzes van een individu in deze periode toeneemt.
Adolescenten kunnen gemakkelijker buiten het gezin een omgeving vinden
(denk aan school, studie of werk). Deze omgeving kan zowel een positieve als
een negatieve invloed hebben op het ontwikkelingstraject van de adolescent.
Hoewel het evocatieve interactietype gedurende de gehele levensloop een rol
speelt, lijkt deze in de adolescentie een belangrijkere plaats in te gaan nemen.
Vraag 4
Lees onderstaande casussen en geef aan om welke type persoon-omgeving-
interactie het gaat.
Bilal is goed op de hoogte van de Nederlandse politiek en is voor zijn leeftijd
behoorlijk goed in debateren. Zijn ouders zijn beide actief in een politieke partij
en tijdens het eten worden regelmatig verhitte discussies gevoerd naar
aanleiding van de actualiteit in het nieuws. Zijn ouders betrekken hem hierin
en moedigen hem aan een standpunt in te nemen en dit te beargumenteren.
Er is hier sprake van passieve interactie. Bilal wordt een omgeving geboden
door zijn ouders, waarin politiek en het debat een belangrijke plek innemen.
Katja is een slimme dame van bijna 12, die niet op haar mondje is gevallen. In
groep 8 heeft ze vaak het hoogste woord tijdens groepsdiscussies en bij de
gymles regelt ze graag de teamindeling. Ze is erg uitbundig en vrolijk en weet
andere mensen gemakkelijk voor zich te winnen. Ze heeft veel vriendinnen en
wordt op alle verjaardagsfeestjes gevraagd. Bij de rolverdeling van de
eindmusical is niemand verbaasd als Katja een hoofdrol krijgt.
Er is hier sprake van evocatieve interactie. Katja’s persoonlijkheid roept
bepaalde reacties op in haar omgeving.
Studietaak 1.2
Opdracht 1.2.1
Vraag 1
In het tekstboek (paragraaf 2.2.2) staat aangegeven dat ontwikkelingstaken
tijdens de adolescentie door drie soorten invloeden worden bepaald. Welke zijn
dit?
1. De ontwikkelingstaken kunnen voortkomen uit de lichamelijke ontwikkeling
die plaatsvindt tijdens de adolescentie.
2. De ontwikkelingstaken kunnen voortkomen uit verwachtingen uit de
omgeving die veranderen gedurende de adolescentie.
Studietaak 1.1
Opdracht 1.1.1
Vraag 1
In hoofdstuk 1 wordt een beschrijving gegeven van de adolescentie (paragraaf
1.2 Adolescentie: een beschrijving) en wordt ook het begrip puberteit nader
toegelicht (paragraaf 1.3 Puberteit en adolescentie).
Kun je aangeven wat er onder beide begrippen wordt verstaan en hoe beide
begrippen zich tot elkaar verhouden?
De term adolescentie wordt gebruikt om de periode tussen de kinderjaren en
de volwassenheid te duiden. In deze overgangsperiode vinden allerlei
ontwikkelingen plaats, op zowel lichamelijk als mentaal vlak. Deze
ontwikkelingen vinden plaats zowel in interactie met elkaar en als met de
omgeving waarin de adolescent deze ontwikkelingen doormaakt. De
belangrijkste ontwikkelingstaak in deze periode is (in navolging van
Erikson,1968) het ontwikkelen van een eigen identiteit.
De term adolescentie omvat hiermee een breder spectrum dan de term
puberteit, die betrekking heeft op hormonale ontwikkeling die de
geslachtsrijping en andere rijpings- en ontwikkelingsprocessen aanstuurt. Als
gevolg van deze processen treedt er verandering op in gedrag en stemmingen:
het ‘puberen’.
Vraag 2
Lees de volgende twee casussen door.
Karim is vierdejaars student rechten, hij is eenentwintig jaar en houdt wel van
zijn studentenleventje. Hij heeft niet te veel verantwoordelijkheden en gaat
minimaal drie keer per week stappen met zijn dispuutgenoten. Met zijn ouders
heeft Karim niet veel contact, maar hij kan wel altijd op hen terugvallen, als
zijn geld bijvoorbeeld weer eens op is, voor het einde van de maand.
Marijke is tien jaar en zit in groep zeven van de basisschool. Sinds vorig jaar is
ze wel tien centimeter gegroeid en ze krijgt ineens borsten. Voor Marijke
betekenen haar ouders heel veel. Ze heeft ook een beste vriendin waar ze
steeds meer tijd mee doorbrengt en soms geheimen mee deelt.
Als je de beschrijving uit de terugkoppeling van vraag 1 toepast op
onderstaande casussen, welke casus beschrijft dan een voorbeeld van een
typische adolescent?
Marijke en Karim zijn allebei adolescent.
Marijkes lichamelijke rijping is op gang gekomen en ze begint al meer naar
haar leeftijdgenoten toe te trekken. Deze ontwikkelingen typeren de vroege
adolescentie.
Karim is zich als student aan het ontwikkelen tot jurist (een maatschappelijke
positie) en heeft een persoonlijke relatie met zijn dispuutgenoten. Om Karim op
zijn eenentwintigste nog als adolescent te beschouwen lijkt wat vreemd, maar
anderzijds is hij nog niet geheel volwassen, bijvoorbeeld in termen van
onafhankelijkheid. Dit is kenmerkend voor de late adolescentie.
,Hoewel de adolescentie globaal genomen de leeftijd van 10 jaar tot 22 jaar
omvat, is het koppelen van leeftijdsaanduidingen aan de adolescentie(fasen)
weinig zinvol vanwege de grote individuele variatie in de aanvang van het
beloop van de ontwikkelingen.
Opdracht 1.1.2
Vraag 1
De publicatie van Adolescence van de psycholoog Granville Stanley Hall in
1904 kenmerkt volgens velen het begin van het veld van de
adolescentiepsychologie. In paragraaf 1.4 Een moeilijke leeftijd van het
tekstboek wordt het begrip ‘Storm and Stress’ (of ‘Sturm und Drang’) genoemd
in relatie tot het werk van Hall.
Wat wordt er bedoeld met het begrip Storm and Stress en is dit een correcte
weerspiegeling van de adolescentie?
Storm and Stress refereert aan de opvatting dat de adolescentie een periode is
van grote emotionele beroering en opstandigheid. (De benaming is afgeleid
van de Duitse Sturm und Drang-beweging in de muziek en de literatuur).
Deze opvatting kent inmiddels veel kritiek omdat het een periode is die voor
bijna iedereen wel wat stress oplevert, maar waar ook bijna iedereen
uiteindelijk goed doorheen komt.
Vraag 2
Hoewel, zoals in de vorige vraag werd gesteld, de meeste mensen de
adolescentie zonder al te veel problemen doorlopen, blijkt dat sommigen wel
degelijk grote problemen ervaren tijdens deze periode. Steinberg (2008) noemt
drie aandachtspunten waar rekening mee moet worden gehouden bij het
inschatten of dergelijke problemen ook daadwerkelijk op een stoornis in de
ontwikkeling zouden kunnen duiden.
Licht deze drie uitgangspunten toe.
Bij de interpretatie van gedragingen en emoties tijdens de adolescentie moet
met de volgende zaken rekening gehouden worden:
1. Het onderscheid tussen eenmalige stemmingen of gedragingen en meer
langdurige patronen. De adolescentie is een periode van uitproberen (van
bijvoorbeeld alcohol, drugs of antisociale gedragingen). Meestal is dit
onschadelijk en leidt het niet tot langdurige problemen. Ook de
stemmingswisselingen die vaak plaatsvinden zijn niet noodzakelijkerwijs
gekoppeld aan ingrijpende en langdurige problematiek.
2. Het onderscheid tussen spanningen en de bijbehorende
onevenwichtigheden die adolescenten in het algemeen ervaren en
spanningen die daadwerkelijk op een dreigende stoornis zouden kunnen
duiden. Wanneer dit onderscheid niet wordt gemaakt loopt men het
gevaar aan dreigende stoornissen in de ontwikkeling te weinig aandacht te
besteden en ten onrechte te menen dat ernstige problemen ook vanzelf
zullen overgaan.
3. Het onderscheid tussen problemen die echt uit de adolescentie
voortkomen en problemen die hun wortels hebben in de periode voor de
adolescentie. Veel van de problemen tijdens de adolescentie gaan weer
over zonder directe consequenties voor het verdere functioneren
, (adolescence-limited). Bij de jongeren bij wie dit niet het geval is was er
vaak al enige problematiek in de periode voor de adolescentie en zal deze
problematiek na de adolescentie nog voortduren (life-course-persistent).
Opdracht 1.1.3
Vraag 1
De adolescentie kan worden gezien als een karakteristieke
ontwikkelingsperiode met daaraan verbonden specifieke ontwikkelingstaken
(paragraaf 1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt).
Noem drie aspecten die karakteristiek zijn voor de fase van de adolescentie.
1. Het vormen van een eigen identiteit en het bereiken van autonomie ten
opzichte van de ouders.
2. De manieren van omgaan met bepaalde innerlijk beleefde conflicten
(bijvoorbeeld in verband met ambivalente gevoelens ten opzichte van de
ouders).
3. Een bepaald niveau van cognitief functioneren (bijvoorbeeld wat betreft het
denken over morele vraagstukken).
Vraag 2
In paragraaf 1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt heb je een
opsomming van verschillende thema’s (Spanjaard en Slot, 2015) kunnen lezen.
Bekijk deze nogmaals en bedenk voor minimaal drie van deze thema’s een life
event dat de ontwikkeling op dit thema onder druk zou kunnen zetten of een
andere richting zou kunnen geven, ofwel voor discontinuïteit zou kunnen
zorgen (dit hoeft niet altijd negatief te zijn).
Hieronder staan enkele mogelijke voorbeelden gegeven.
Positie t.o.v. de ouders: scheiding of overlijden van een van beide ouders kan
van invloed zijn op de relatie met 1 of beide ouders, waardoor bijvoorbeeld het
minder afhankelijk worden van de ouders versnelt of juist vertraagt.
Onderwijs of werk: een verhuizing naar een andere plaats kan een verandering
in schoolomgeving veroorzaken, wat van zowel positieve als negatieve invloed
kan zijn op het succesvol doorlopen/afronden van de schoolperiode.
Eigen woonsituatie: Het verkrijgen van een beurs/financiële middelen om een
jaar in het buitenland te gaan studeren. Dit kan een andere/versnelde wending
geven aan het zoeken naar eigen woonruimte, op grotere afstand van het
ouderlijk huis.
Intimiteit en seksualiteit: een vervelende seksuele ervaring kan de ontwikkeling
op het gebied van seksualiteit en intimiteit onder druk zetten.
Gezondheid en uiterlijk: het geselecteerd worden voor een sportteam op hoog
niveau, kan motiverend zijn voor het ontwikkelen van gezond gedrag en
wellicht als buffer werken ten aanzien van gebruik van alcohol en drugs.
, Vraag 3
In paragraaf 1.5 Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt heb je kunnen
lezen dat mensen zowel hun eigen omgeving vormgeven als zelf door hun
omgeving worden vormgegeven.
Geef een korte beschrijving van de rol van drie typen persoon-omgeving-
interacties (passief, evocatief en actief) die in deze paragraaf worden
besproken, tijdens de adolescentie.
Tijdens de adolescentie vindt een verschuiving plaats van passieve interacties
naar actieve interacties. Deze verschuiving wordt veroorzaakt doordat het
belang van acties of keuzes van een individu in deze periode toeneemt.
Adolescenten kunnen gemakkelijker buiten het gezin een omgeving vinden
(denk aan school, studie of werk). Deze omgeving kan zowel een positieve als
een negatieve invloed hebben op het ontwikkelingstraject van de adolescent.
Hoewel het evocatieve interactietype gedurende de gehele levensloop een rol
speelt, lijkt deze in de adolescentie een belangrijkere plaats in te gaan nemen.
Vraag 4
Lees onderstaande casussen en geef aan om welke type persoon-omgeving-
interactie het gaat.
Bilal is goed op de hoogte van de Nederlandse politiek en is voor zijn leeftijd
behoorlijk goed in debateren. Zijn ouders zijn beide actief in een politieke partij
en tijdens het eten worden regelmatig verhitte discussies gevoerd naar
aanleiding van de actualiteit in het nieuws. Zijn ouders betrekken hem hierin
en moedigen hem aan een standpunt in te nemen en dit te beargumenteren.
Er is hier sprake van passieve interactie. Bilal wordt een omgeving geboden
door zijn ouders, waarin politiek en het debat een belangrijke plek innemen.
Katja is een slimme dame van bijna 12, die niet op haar mondje is gevallen. In
groep 8 heeft ze vaak het hoogste woord tijdens groepsdiscussies en bij de
gymles regelt ze graag de teamindeling. Ze is erg uitbundig en vrolijk en weet
andere mensen gemakkelijk voor zich te winnen. Ze heeft veel vriendinnen en
wordt op alle verjaardagsfeestjes gevraagd. Bij de rolverdeling van de
eindmusical is niemand verbaasd als Katja een hoofdrol krijgt.
Er is hier sprake van evocatieve interactie. Katja’s persoonlijkheid roept
bepaalde reacties op in haar omgeving.
Studietaak 1.2
Opdracht 1.2.1
Vraag 1
In het tekstboek (paragraaf 2.2.2) staat aangegeven dat ontwikkelingstaken
tijdens de adolescentie door drie soorten invloeden worden bepaald. Welke zijn
dit?
1. De ontwikkelingstaken kunnen voortkomen uit de lichamelijke ontwikkeling
die plaatsvindt tijdens de adolescentie.
2. De ontwikkelingstaken kunnen voortkomen uit verwachtingen uit de
omgeving die veranderen gedurende de adolescentie.
