Korte samenvatting essay tentamen (hoofdstukken nettleton en rechtsartikelen)

H6: De sociologie van het lichaam

Waarom zijn medische sociologisten geïnteresseerd in het lichaam?
Sinds 1980 praten we over sociologie van lichaam
Lange tijd is het bezorgd geweest om lichamen en hun acties en intenties, met hun talen
en gebaren, met de invloed van materiële omstandigheden van hun gezondheidsstatus
en de impact die ziektes kunnen hebben op sociale interactie en identiteit.

Er waren een aantal veranderingen die bijdragen aan de expliciete zorgen om het
lichaam.
- Controle over het lichaam door vrouwen: vrouwenrechten benadrukken het
belang van zelfbeschikking over het eigen lichaam
- Technologische innovaties: nieuwe technologieën, met name rondom menselijke
voortplanting, hebben ethische vragen opgeroepen over de status van de foetus
en de definitie van leven en dood
- Consumentencultuur: het lichaam is een commercieel object geworden, met
aandacht voor fitheid, slankheid en jeugdige uitstraling als belangrijke waarden in
postmoderne samenlevingen
- Demografische veranderingen: verschillen in leeftijd en gezondheid laten nieuwe
perspectieven op het lichaam zien
- Opkomst van HIV/AIDS: deze epidemie heeft bijgedragen aan een grotere zorg en
bewustzijn rondom het lichaam
- Ethische dilemma’s: er zijn groeiende debatten over onderzoek op embryo’s en
de morele verantwoordelijkheid bij gezondheidsproblemen veroorzaakt door
gedrag (zoals roken)

Naturalistisch perspectief
Ziet het lichaam als een biologische en onveranderlijke entiteit.
Menselijk gedrag, sociale relaties en eigenschappen  agressie en intelligentie worden
grotendeels genetisch en evolutionair bepaald

 Biologie vormt de basis voor alle menselijke en sociale activiteiten
 Sociologen bekritiseren dit, omdat biologische verschillen historisch zijn gebruikt om
ongelijkheid te rechtvaardigen (bijvoorbeeld sekseverschillen)
 Vanaf 17e eeuw werden mannen en vrouwen als fundamenteel verschillend gezien 
invloed op maatschappelijke rollen

Sociaal-constructivistisch perspectief
Lichaam is geen puur biologisch gegeven, maar een sociaal geconstrueerd fenomeen.
Onze perceptie van het lichaam wordt gevormd door culturele normen en sociale structuren.

 Bijvoorbeeld: mannen worden als fysiek sterker gezien en daardoor gestimuleerd om
bepaalde sporten te beoefenen  versterkt hun spierontwikkeling.
 Lichaam dient als basis voor sociale classificatie en beïnvloedt hoe de samenleving
georganiseerd is.

,Fenomenologisch perspectief
Richt zich op hoe mensen hun lichaam ervaren en hoe het de interactie met de wereld
bepaalt.

 Ervaringen zijn altijd belichaam  we kunnen niets waarnemen zonder ons lichaam
 Dit perspectief benadrukt hoe het lichaam zich beweegt en functioneert in sociale
contexten
 Kritiek op biomedische modellen; die behandelen het lichaam als een machine en
negeren subjectieve ervaringen  pijn en sociale uitsluiting

Analytische tools
Deze analytische tools bieden een kader om te begrijpen hoe het lichaam wordt gevormd en
gereguleerd in sociale contexten.

Sociale belichaming (social embodiment)
Verwijst naar de interactie tussen het fysieke, geleefde en sociale lichaam.
Het benadrukt hoe ons lichaam niet alleen een biologische entiteit is  maar ook beïnvloed
wordt door sociale en culturele processen

 Ons lichaam wordt gevormd door sociale normen en verwachtingen; schoonheidsidealen,
genderrollen en gezondheidsnormen
 Collectief en reflexief proces; we internaliseren sociale ideeën over ons lichaam en passen
ons gedrag hierop aan

Voorbeeld: in sommige culturen wordt een slank lichaam als ideaal gezien, terwijl in andere
culturen een voller lichaam juist als teken van gezondheid en welvaart wordt beschouwd

Lichaamstechnieken (body techniques)
Verwijzen naar de manier waarop we ons lichaam gebruiken in het dagelijks leven.
Veel van deze praktijken zijn zo vanzelfsprekend geworden dat we ze als natuurlijk
beschouwen, terwijl ze eigenlijk sociaal aangeleerd zijn.

 Dit omvat alledaagse gewoonten zoals lopen, eten, slapen en sporten; die zowel
biologische als sociale aspecten combineren
 Over tijd worden deze technieken geïnternaliseerd en voelen ze als een automatisch
onderdeel van ons gedrag

Voorbeeld: slaap als lichaamstechniek  hoewel slaap biologisch noodzakelijk is, wordt de
manier waarop we slapen sociaal bepaald  in sommige culturen is een middag dutje
(siësta) normaal, terwijl in andere landen een onafgebroken nachtrust de norm is.

, Lichaamsprojecten (body projects)
Binnen dit perspectief wordt het lichaam gezien als een voortdurend veranderend biologisch
en sociaal fenomeen.
Het individu speelt een actieve rol in het vormgeven van het lichaam als onderdeel van de
eigen identiteit.

 Lichaam wordt beschouwd als een project waaraan constant gewerkt wordt; bijvoorbeeld
door middel van sporten, diëten of cosmetische ingrepen
 Dit weerspiegelt een bredere maatschappelijke trend waarin het individu
verantwoordelijk wordt gesteld voor het onderhouden en verbeteren van zijn of haar
lichaam

Voorbeeld: de opkomst van fitness- en welnessculturen moedigt mensen aan om hun
lichaam te vormen volgens sociale normen  zoals gespierd zijn voor mannen en slank zijn
voor vrouwen.


Lichaamsregulatie (body regulation)
Verwijst naar de controle en disciplinering van lichamen  zowel op individueel niveau als
op populatieniveau.

Individueel niveau: mensen reguleren hun eigen lichaam door middel van zelfdiscipline en
keuzes: bijvoorbeeld door gezond te eten, te sporten of een bepaalde houding aan te nemen

Populatieniveau: overheden en instituties reguleren lichamen via wetten en
gezondheidsbeleid (bijvoorbeeld vaccinatiecampagnes, BMI-normen of hygiënerichtlijnen)

Voorbeeld: tijdens de COVID-19 pandemie werden er strikte regels opgelegd rond sociale
afstand, mondmaskers en vaccinaties  wat een vorm van lichaamsregulatie op
populatieniveau is