Hulp nodig met de uitwerking van de arresten van materieel strafrecht?

Arrest Onderwerp Rechtsregel Casus Artt. Le
Aortaperforati Causaliteit Voor het aannemen van het vereiste De verdachte had het slachtoffer met een mes in
e causaal verband in de zin van art. 302 de buik gestoken, waarbij zowel de maag als de
lid 2 Sr (zware mishandeling met de aorta werden doorboord.
dood tot gevolg) is beslissend of de Tijdens de daaropvolgende operatie werden de
dood van het slachtoffer redelijkerwijs maagwonden gehecht, maar de zeer kleine
als gevolg van de gedraging van de perforaties in de aorta bleven onopgemerkt.
verdachte aan deze kan worden Hierdoor ontstond een fatale inwendige bloeding.
toegerekend, ook als een medische fout De verdediging stelde dat er sprake was van een
de dood mogelijk heeft versneld of medische omissie, waardoor het causaal verband
veroorzaakt. tussen de gedraging van de verdachte en de
dood zou ontbreken. Het Hof en de HR
verwierpen dit verweer.
De HR oordeelt dat het causaal verband
tussen de gedraging van de verdachte
(een messteek) en de dood van het Kan de dood van het slachtoffer nog aan de
slachtoffer niet wordt doorbroken door verdachte worden toegerekend als causaal
een eventuele medische fout (het niet gevolg van diens gedraging, wanneer een 1
ontdekken van perforaties in de aorta). medische omissie mogelijk tot het overlijden
De dood kan redelijkerwijs aan de heeft bijgedragen?
verdachte worden toegerekend.

Het hof en de HR verwerpen het
verweer van de verdachte; ook als er
sprake zou zijn van een medische fout,
dan nog kan het overlijden aan de
verdachte worden toegerekend, omdat
zij handelen ( de messteek) de oorzaak
van de fatale verwoning was.
 De HR bevestigde hiermee het
gebruik van het criterium van
redelijke toerekening voor het
aannemen van strafrechtelijke
causaliteit.
Het cassatieberoep werd verworpen.
Haarlemse Causaliteit In cassatie werd onder meer betoogd De verdachte bracht het slachtoffer op 21 mei 1
doodslag dat de dood pas een week later was 1983 meerdere messteken toe, waaronder in de
ingetreden en dat deze mogelijk door halsslagaders. Hierdoor ontstond hersenoedeem
betere medische zorg had kunnen en het slachtoffer overleed op 28 mei 1983. Het
voorkomen. De HR verwerp dit verweer: hof veroordeelde de verdachte wegens doodslag,
 Het tijdstip van het overlijden is gepleegd op 21 mei 1983.


1

, niet beslissend voor het tempus
delicti en een medische omissie Kan er sprake zijn van doodslag op het moment
verhindert de toerekening van van de gewelddadige gedraging van de
het overlijden aan de verdachte verdachte, wanneer het slachtoffer pas dagen
niet. later overlijdt, en kan de dood in dat geval nog
De HR bevestigt de bewezenverklaring aan de verdachte worden toegerekend ondanks
van doodslag en benadrukt: mogelijk medisch falen?
 De redelijke toerekning leidend
is voor causaliteit;
 Medisch ingrijpen dat de dood
had kunnen voorkomen het
causaal verband niet verbreekt;
 Het moment van handelen
beslissend is voor het tijdstip
van het misdrijf. Medisch ingrijpen doorbreekt het causaal
verband niet, zolang de dood redelijkerwijs
Bij een opzettelijk levensberovende aan de gedraging van de dader kan worden
gedraging is sprake van doodslag op het toegerekend.
moment van de gedraging, ook als het
slachtoffer pas later overlijdt.
 De strafrechtelijke
aansprakelijkheid blijft rusten op
de dader, indien diens
gedraging met het opzet op de
dood tot overlijden heeft geleid.
Niet – Causaliteit De HR oordeelt dat de dood van het De verdachte schoot het slachtoffer in de hals, 1
behandelde slachtoffer nog steeds redelijkerwijs aan waardoor zij een hoge dwarslaesie opliep. Als
longinfectie de verdacht kan worden toegerekend, gevolg daarvan ontstond een longinfecte. Het
ondanks het feit dat het slachtoffer zelf slachtoffer besloot om deze niet te laten
ervoor heeft gekozen om een behandelen, onder andere vanwege het
behandelbare longinfectie niet te laten ontbreken van een menswaardig
behandelen. toekomstperspectief. Ze overleed aan de
De eigen keuze van het slachtoffer gevolgen van die infectie.
doorbreekt het causale verband niet, De verdediging stelde dat het causaal verband
wanneer de omstandigheden waarin die tussen het schot en de dood ontbrak, omdat het
keuze is gemaakt het directe gevolg zijn overlijden voortvloeiende uit een autonome
van het door de verdachte toegebrachte beslissing van het slachtoffer.
letsel. Het Hof verwierp dit verweer en oordeelde dat de
longinfectie een rechtstreeks gevolg was van het
Het causale verband wordt niet schot, en dat het besluit om niet te behalend te
doorbroken door een beslissing van worden dit verband niet verbrak.
het slachtoffer om medische

2

, behandeling te weigeren, indien die Wordt het causale verband tussen de gedraging
beslissing voorkomt uit de situatie van de verdachte en de dood van het slachtoffer
die is ontstaan door de gedraging verbroken als het slachtoffer bewust afziet van
van de verdachte. De dood is dan medische behandeling die dood had kunnen
nog steeds redelijkerwijs toe te voorkomen?
rekenen aan de verdachte.
Hevige Causaliteit Een overlijden ten gevolge van een De verdachte en zijn mededader pleegden een
emoties II hevige emotionele en fysieke ervaring gewelddadige overval op een bejaarde vrouw
(zoals een overval) bij een kwetsbaar met gezondheidsproblemen (o.a. hart- en
slachtoffer, kan aan de dader worden longklachten). Ze werd vastgegrepen, bedreigd,
toegerekend, mist het overlijden het tegen de muur gedrukt, op de grond gelegd,
voorzienbare gevolg is van diens gekneveld en met een doek over haar hoofd
gedragingen. achtergelaten. Kort daarna overleed zij.
Voor toerekening is voldoende dat het
gevolg (de dood) redelijkerwijs aan de De verdediging stelde dat niet kon worden
gedraging van de verdachte kan worden vastgesteld dat de vrouw door de overval was
toegerekend, ook als de precieze overleden, aangezien het sectierapport geen
doodsoorzaak medisch niet vast te anatomische doodsoorzaak gaf. De deskundige
stellen is. achtte echter een hartritmestoornis als gevolg 1
van de stress het meest waarschijnlijk, mede
gezien haar medische voorgeschiedenis.
De HR oordeelt dat ook zonder
exacte vaststelling van de Kan het overlijden van een bejaard en ziek
medische doodsoorzaak, het slachtoffer als gevolg van (psychisch en fysiek
overlijden van het slachtoffer in belastende) overval redelijkerwijs aan de dader
redelijkheid aan de verdacht kan worden toegerekend, ook wanneer geen directe
worden toegerekend, wanneer de anatomische doodsoorzaak wordt vastgesteld?
omstandigheden (leeftijd,
gezondheid, stress overval) wijzen
op een fatale hartritmestoornis als
gevolg van de overval.
Bloedvergiftigi Causaliteit De HR oordeelt dat het Hof de De verdachte stak het slachtoffer met een mes in 1
ng verdachte ten onrechte heeft de rug. Het slachtoffer liep daarbij een klaplong
vrijgesproken van doodslag. Het Hof had en inwendige bloeding op. Hij werd opgenomen
geoordeeld dat het causaal verband in het ziekenhuis, ontslagen en later opnieuw
tussen de messteek en het overlijden opgenomen met een ernstige longontsteking die
niet kon worden vastgesteld, omdat er leidde tot fatale bloedvergiftiging (sepsis).
een (hoe klein ook) alternatieve oorzaak Deskundigen konden niet met zekerheid zeggen
mogelijk was. Volgens de HR miskent dit of deze infectie door de messteek was
oordeel de maatstaf van de redelijke veroorzaakt, maar sloten dat ook niet uit.
toerekening;
 Een hoogst onwaarschijnlijke

3

, alternatieve mogelijkheid staat Het hof sprak de verdachte vrij van doodslag,
niet in de weg aan het omdat er een theoretische mogelijkheid bestond
aannemen van causaal verband. dat de infectie elders was opgelopen.

Voor het aannemen van strafrechtelijke Mag een rechter het causaal verband tussen een
causaliteit geldt het criterium van gewelddadige gedraging (zoals een messteek)
redelijke toerekening. Hierbij geldt dat en het overlijden van het slachtoffer ontkennen,
een hoogst onwaarschijnlijke enkel op grond van een hoogst onwaarschijnlijke
alternatieve gang van zaken het causaal mogelijkheid dat het overlijden een andere
verband niet uitsluit. Wanneer de oorzaak heeft?
gedraging naar haar aard geschikt is om
het gevolg (zoals de dood) te
veroorzaken en een alternatieve
De HR vernietigde het arrest voor wat
oorzaak uiterst onwaarschijnlijk is, mag
dat het causaal verband niet betreft de vrijspraak van doodslag, omdat
doorbreken. de redelijke toerekening niet juist was
toegepast.
Groninger HIV Causaliteit De HR vernietigde het arrest van het In deze zaak organiseerden de verdachte en zijn 1
Hof omdat het causaal verband tussen mededaders seksfeesten waar zij (willens en
“ alternatieve causaliteit” de gedragingen van de verdachte en de wetens) met hiv-besmet bloed andere mannen
hiv-bestemming van de aangevers niet injecteerden. Verschillende mannen raakten kort
voldoende gemotiveerd was daarna hiv-positief. Het Hof had geoordeeld dat
vastgesteld. De kans op bestemming via de gedragingen van de verdachte zeer
andere wegen (vb. onbeschermde seks) waarschijnlijk tot de bestemming hebben geleid,
was weliswaar kleiner, maar niet zo ondanks het feit dat alternatieve
klein dat de mogelijkheid als ‘hoogst bestemmingsroutes (zoals onbeschermde seks)
onwaarschijnlijk’ kon worden niet waren uit te sluiten.
uitgesloten.
Wanneer is er sprake van voldoende causaal
In uitzonderlijke gevallen, zoals bij verband tussen een opzettelijke handeling
besmetting met hiv, geldt voor het (injecteren van hiv-besmet bloed) en het
aannemen van causaal verband op optreden van hiv-besmetting bij een slachtoffer,
basis van redelijke toerekening dat: in het bijzonder als alternatieve
 Moet worden vastgesteld dat de bestemmingsroutes (zoals onbeschermde seks)
gedraging van de verdacht een niet volledig zijn uitgesloten?
onmisbare schakel kan zijn
geweest in de keten van
gebeurtenissen die tot het
gevolg hebben geleid, en
 Het gevolg (zoals besmetting) _________________________________________________
met een aanzienlijke mate van ___
waarschijnlijkheid door die De enkele vaststelling dat injecteren van besmet


4