Radiologie Les 1
2 Soorten stralingen:
Elektromagnetische straling Corpusculaire straling
(Geen materie bij): (Heeft een bacterie, kern):
Radiostraling Alfastraling (heliumkernen)
Microgolfstraling Bètastralen & deltastraling
Infrarode straling Neutronenstraling
Licht (zichtbaar) Protonenstraling
Ultraviolette straling Kosmische straling
Röntgenstraling
Gammastraling (Y-straling).
Ioniserende straling is straling die energetisch is om een elektron uit de
buitenste schil van een atoom weg te slaan/ aan te trekken. Hierdoor verandert
een neutraal geladen atoom naar een positief geladen atoom of omgekeerd. Dit
proces wordt ionisatie genoemd (ionisatie proces moet je kennen).
Een voorbeeld van ionisatie is helium:
Voor ionisatie (HE):
2 protonen (positief geladen)
2 neutronen (neutraal)
2 elektronen (negatief geladen).
Na ionisatie (HE+):
2 protonen
2 neutronen
1 elektron
Elektromagnetische straling is het overbrengen van energie zonder
tussenkomst van materie.
Röntgenstraling is niet zintuigelijk waar te nemen (horen, ruiken, zien, voelen
en proeven)
Bijzondere eigenschappen van röntgenstraling: doordringend/ absorptie
vermogen.
Stralenspectrum: geeft inzicht in alle mogelijke frequenties van
de golflengte van elektromagnetische straling (lage & hoge
frequenties).
Het spectrum laat zich uiteenzetten van lage frequenties naar hoge
frequenties.
Schematisch is te zien hoe “groot” een golflengte is De golflengte
van röntgenstraling is niet waar te nemen, aangezien 1 golflengte
zo groot is als een atoom.
Lage elektronische straling (infrarood, zichtbaar licht) heeft een lange
golflengte en minder energie, waardoor het minder schadelijk is, terwijl hoge
elektronische straling (röntgenfoto, UV licht) een korte golflengte en meer
energie heeft, wat het potentieel schadelijk maakt bij overmatige blootstelling.
Lage/ hoge elektronische straling: moet je kennen.
Achtergrondstraling (2,6 mSV per jaar ontvangen in Nederland): straling
uit alle planeten, de bodem & gebouwen door radon en thoron, komische straling,
voeding etc.
, De Becquerel (BQ) eenheid beschrijft hoeveel radioactief verval er is per
seconde.
Gray (GY) meet de geabsorbeerde hoeveelheid ioniserende straling, en dus de
fysische effecten van straling (bijv. in de huid). (1 Gy staat ongeveer gelijk aan 1
Sv = 1000 mSv.
De Sievert (SV) is de meeteenheid voor de equivalente dosis waaraan de mens
is blootgesteld in een bepaalde periode. Deze is afhankelijk van de biologische
effecten van straling.
Er zijn internationaal limieten gesteld die een individu aan sievert per jaar
mag oplopen.
Voor een radiologisch medewerker 20 mSv per jaar, boven op de natuurlijke 2,5
mSv per jaar (achtergrondstraling).
De rest van de bevolking 1 mSv boven op de natuurlijke 2,5 mSv/jaar
achtergrondstraling.
Een tandheelkundige röntgenopname (Bijvoorbeeld een bitewing) is gelijk aan
0,01 mSv
Röntgenstraling heeft invloed op levende weefsels. Hierbij maken we
onderscheid in:
1. Deterministische effecten (niet-stochastisch):
Voorspelbaar verband tussen de dosis en effect
Boven een bepaalde drempelwaarde altijd effect.
De ernst van het effect hangt af van de dosis en het dosistempo.
Herstel is (geheel of gedeeltelijk) mogelijk.
Deterministische effecten in de mondzorg:
De dosis voor tandheelkundige opnamen zal binnen de mondzorg geen
deterministisch effect veroorzaken.
Tot een dosis van 1 Gy (Gray) zijn geen negatieve gezondheidseffecten
geregistreerd. (1)
Onder de 1 Gy wel weefselschade (rode huid), maar geen functieverlies. 1 Gy is
vergelijkbaar met 1000 mSv (millisievert)
2. Stochastische effecten:
De “dosis-effect” relatie heeft een waarschijnlijkheidskarakter.
Er is geen drempelwaarde.
Bij elke hoeveelheid straling is er kans op effect.
Ernst van het effect is van de dosis onafhankelijk.
Frequentie van het effect neemt toe bij een hogere dosis.
Effecten zijn schijnbaar willekeurig (de ene kan het krijgen en de andere niet)
verdeeld binnen een bestraalde populatie.
Effect treedt meestal op na langere tijd.
Herstel is onwaarschijnlijk.
Radiologie
Rechtvaardiging (Justification):
Opname alleen dan maken als er een reden is die de patiënt tot voordeel strekt
(als een vrouw zwanger is liever uitstellen à als er een abces & ontsteking is wel)
ALARA / ALADA:
As low as reasonably achievable = zo laag als redelijkerwijze haalbaar is/
diagnostically acceptable, rekening houden met economische en sociale factoren.
2 Soorten stralingen:
Elektromagnetische straling Corpusculaire straling
(Geen materie bij): (Heeft een bacterie, kern):
Radiostraling Alfastraling (heliumkernen)
Microgolfstraling Bètastralen & deltastraling
Infrarode straling Neutronenstraling
Licht (zichtbaar) Protonenstraling
Ultraviolette straling Kosmische straling
Röntgenstraling
Gammastraling (Y-straling).
Ioniserende straling is straling die energetisch is om een elektron uit de
buitenste schil van een atoom weg te slaan/ aan te trekken. Hierdoor verandert
een neutraal geladen atoom naar een positief geladen atoom of omgekeerd. Dit
proces wordt ionisatie genoemd (ionisatie proces moet je kennen).
Een voorbeeld van ionisatie is helium:
Voor ionisatie (HE):
2 protonen (positief geladen)
2 neutronen (neutraal)
2 elektronen (negatief geladen).
Na ionisatie (HE+):
2 protonen
2 neutronen
1 elektron
Elektromagnetische straling is het overbrengen van energie zonder
tussenkomst van materie.
Röntgenstraling is niet zintuigelijk waar te nemen (horen, ruiken, zien, voelen
en proeven)
Bijzondere eigenschappen van röntgenstraling: doordringend/ absorptie
vermogen.
Stralenspectrum: geeft inzicht in alle mogelijke frequenties van
de golflengte van elektromagnetische straling (lage & hoge
frequenties).
Het spectrum laat zich uiteenzetten van lage frequenties naar hoge
frequenties.
Schematisch is te zien hoe “groot” een golflengte is De golflengte
van röntgenstraling is niet waar te nemen, aangezien 1 golflengte
zo groot is als een atoom.
Lage elektronische straling (infrarood, zichtbaar licht) heeft een lange
golflengte en minder energie, waardoor het minder schadelijk is, terwijl hoge
elektronische straling (röntgenfoto, UV licht) een korte golflengte en meer
energie heeft, wat het potentieel schadelijk maakt bij overmatige blootstelling.
Lage/ hoge elektronische straling: moet je kennen.
Achtergrondstraling (2,6 mSV per jaar ontvangen in Nederland): straling
uit alle planeten, de bodem & gebouwen door radon en thoron, komische straling,
voeding etc.
, De Becquerel (BQ) eenheid beschrijft hoeveel radioactief verval er is per
seconde.
Gray (GY) meet de geabsorbeerde hoeveelheid ioniserende straling, en dus de
fysische effecten van straling (bijv. in de huid). (1 Gy staat ongeveer gelijk aan 1
Sv = 1000 mSv.
De Sievert (SV) is de meeteenheid voor de equivalente dosis waaraan de mens
is blootgesteld in een bepaalde periode. Deze is afhankelijk van de biologische
effecten van straling.
Er zijn internationaal limieten gesteld die een individu aan sievert per jaar
mag oplopen.
Voor een radiologisch medewerker 20 mSv per jaar, boven op de natuurlijke 2,5
mSv per jaar (achtergrondstraling).
De rest van de bevolking 1 mSv boven op de natuurlijke 2,5 mSv/jaar
achtergrondstraling.
Een tandheelkundige röntgenopname (Bijvoorbeeld een bitewing) is gelijk aan
0,01 mSv
Röntgenstraling heeft invloed op levende weefsels. Hierbij maken we
onderscheid in:
1. Deterministische effecten (niet-stochastisch):
Voorspelbaar verband tussen de dosis en effect
Boven een bepaalde drempelwaarde altijd effect.
De ernst van het effect hangt af van de dosis en het dosistempo.
Herstel is (geheel of gedeeltelijk) mogelijk.
Deterministische effecten in de mondzorg:
De dosis voor tandheelkundige opnamen zal binnen de mondzorg geen
deterministisch effect veroorzaken.
Tot een dosis van 1 Gy (Gray) zijn geen negatieve gezondheidseffecten
geregistreerd. (1)
Onder de 1 Gy wel weefselschade (rode huid), maar geen functieverlies. 1 Gy is
vergelijkbaar met 1000 mSv (millisievert)
2. Stochastische effecten:
De “dosis-effect” relatie heeft een waarschijnlijkheidskarakter.
Er is geen drempelwaarde.
Bij elke hoeveelheid straling is er kans op effect.
Ernst van het effect is van de dosis onafhankelijk.
Frequentie van het effect neemt toe bij een hogere dosis.
Effecten zijn schijnbaar willekeurig (de ene kan het krijgen en de andere niet)
verdeeld binnen een bestraalde populatie.
Effect treedt meestal op na langere tijd.
Herstel is onwaarschijnlijk.
Radiologie
Rechtvaardiging (Justification):
Opname alleen dan maken als er een reden is die de patiënt tot voordeel strekt
(als een vrouw zwanger is liever uitstellen à als er een abces & ontsteking is wel)
ALARA / ALADA:
As low as reasonably achievable = zo laag als redelijkerwijze haalbaar is/
diagnostically acceptable, rekening houden met economische en sociale factoren.
