Samenvatting Geschiedenis van het politieke denken

Inhoud
Inleiding..................................................................................................................................................1
Klassiek Liberalisme................................................................................................................................6
Modern Liberalisme.............................................................................................................................13
Conservatisme......................................................................................................................................19
Socialisme.............................................................................................................................................25
Anarchisme...........................................................................................................................................29
Nationalisme en fascisme.....................................................................................................................34
Feminisme............................................................................................................................................41
Ecologisme............................................................................................................................................47
Multiculturalisme.................................................................................................................................51
Fundamentalisme (religieus)................................................................................................................56



Inleiding
 Wat is politiek?
o Het sturen van de maatschappij/territorium/SL
 Waarom?
 Herverdeling (idee van schaarste)
o
 Chaos vermijden (vermijden van conflicten)
o Regels maken of aanpassen om sturing te geven
 Belang van ideeën/ideologie in de politiek
o Ideeën zijn als de wind
 Orwell
 Politiek gaat niet over ideeën
 Mensen reageren op positieve en negatieve prikkels
o Olson
 Collectieve actie
 Het probleem van de collectieve actie
 Men gaat enkel deelnemen aan collectieve actie als
men er voor zichzelf iets uit kan halen
o Individuen handelen collectief om private
goederen te krijgen
  problematisch voor collectieve
goederen (free-rider probleem)
 Probleem voor vakbonden
 Onderhandelen collectief maar iedereen geniet van de
actie of men mee doet of niet
  Ostrom: free-rider probleem spelt minder in andere
culturen
 Kosten/baten analyse reduceert het menselijk handelen




Pagina 1 van 62

,  Aspect “SL” over het hoofd gezien: veelvuldige
contacten impliceren een capaciteit tot leren en
bijsturen
 Belang van mensen samen verantwoordelijk maken
 Argument: de omstandigheden hebben een grote
impact op de mate van free-rider gedrag
 Belang van ideeën
o De “ontdekking” van armoede
 Hoewel er objectief niets veranderd werd kwam er in 1960
een focus op het voorkomen van armoede
o Framing van hoofddoekendebat
 “gender ongelijkheid” frame: hoofddoek is vrouwonvriendelijk
 “emancipatie” frame: vrouwen hebben recht zelf te bepalen
wat ze dragen
 Twee tegengestelde en ook niet te verzoenen definities van
de situatie
 Afhankelijk van hoe men de situatie definieert liggen
verantwoordelijkheden anders met verschillende oplossingen
 “gender ongelijk” bovenhand: hoofddoekenverbod;
“emancipatie” bovenhand: alternatief beleid
o Ideeën zijn niet reduceerbaar tot “feiten”
 Bv. Confirmation bias
o Ideeën geven vorm aan de politiek
 Inspireren probleem identificatie en actie
 Geven vorm aan politiek systeem
 Fungeren als vorm sociaal cement
o Ideeën ontstaan niet in socio-politiek vacuüm
 Wisselwerking ideeën en context
 Politiek is niet-deterministisch
 Het is veranderlijk
 Wat is ideologie?
o Afkomstig van Destutt de Tracy (napoleontische tijden)
 Wetenschap der ideeën
 Ideeën bestuderen om tot de meest ware versie van ideeën te
komen
 Bottom up democratische interventie/ideeën en niet vanuit de
theologische top down
o Marx
 Ideologie versus wetenschappen
 Ideologie is een idee van de bourgeoisie die voortvloeit
uit hun materiële klasse die hun belangen dient
 Omdat de bourgeoisie de productiewijzen
bezit/materieel dominant is, kan ze haar ideeën
opdwingen aan anderen
 Uiteindelijk lijkt het tot een conflict tussen bourgeoisie
en de arbeidersklasse
 Ideologie: basis voor vals bewustzijn van arbeidersklasse
 1: ingebed in het klasse systeem (voortbestaan)
 2: uitdrukking van macht (kapitalisme verhult
exploitatie proletariaat)
 3: mystificatie en vals bewustzijn

Pagina 2 van 62

,  4: tijdelijk fenomeen (teloorgang)
 Stelt ideeën van bourgeoisie gelijk met de
gemeenschappelijke publieke opinie
 Status-quo bevestigt hun politieke macht – ideeën
bevestigen deze politieke macht
 Waarom geen revolutie? Waarom aanvaardt de
arbeidersklasse de ideeën van de bourgeoisie
 Gramsci culturele hegemonie; hegemoniale
inkapseling
o Arbeidersklasse internaliseert de cultuur van de
bourgeoisie
o Hegemonie wijst op hoe ideeën het alledaagse
denken en doen infiltreert
o Men word onbewust gemaakt van de
ongelijkheden binnen een bepaald systeem
o De arbeidersklasse accepteert de status quo en
probeert verandering te krijgen binnen de
bestaande regelgeving
o De dominantie van de bourgeoisie word gezien
als onderdrukking door het proletariaat
 Schule slavernij van valse noden
o Kapitalisme creëert valse nodig – verspreid
onwetendheid
o Door de valse noden gecreëerd door kapitalisme
bestendigt men het systeem
o Meerdere stromingen geven ideologie een negatieve connotatie
 Popper Koude oorlog
 Ideologie wordt gelinkt aan totalitarisme
 Ideeën worden aangewend door een bepaalde
elite/regime …
 Ideologie word gebruikt als wapen binnen een
ideologisch conflict, de andere word afgeschilderd als
te dromerig/utopisch
 Oakshott conservatisme, ideologie en rationalisme
 Ideeën worden ondergraven of ingezet in een strijd
o Ideologie als een coherent set van ideeën dat een basis vormt voor
het organiseren van politieke acties voor behoud, omverwerping of
hervorming
 Wat doen ideologieën?
o Geven structuur en betekenis aan de wereld en bepalen ons
handelen
o Ideologieën zijn paradigma’s/referentiekaders
 Bepalen hoe we de wereld waarnemen en welk mensbeeld en
maatschappijmodel
 Visie op wat we zien als iets problematisch
 Visie op wat als veranderbaar word gezien en hoe we die
verandering moeten realiseren
o Ideologieën bevatten aannames over hoe de wereld is of moet zijn
 Empirisch
 “de feiten”
 Aantoonbaar

Pagina 3 van 62

,  Men maakt bepaalde prioriteiten binnen bepaalde
ideologieën
 Bv. Vergrijzing, klimaat, migratie
 Normatieve theorieën
 Over wat juist is
 Bv. Wat betekend gelijkheid?
 Geven invulling aan essentieel gedebatteerde
concepten
 Kan men geen consensus over vormen qua prioriteit of
betekenis/invulling
 Essentially contested concepts
o Geen betekenis die objectief vast staat dat
ideologische kaders overstijgt
o Krijgen enkel invulling binnen een ideologie
o Er bestaat geen maatstaf of criterium om
ideologisch conflict te beslechten
o Ideologieën en ideologisch debat zullen blijven
bestaan
o Bv. Vrijheid, gelijkheid, rechtvaardigheid
 Geen essentiële kern die ideologie overstijgt
 Normatieve concepten krijgen invulling door ideologie
o Geen enkele ideologie is beter
 Geeft een eigen invulling aan de
maatschappij
o Ideologisch debat zal altijd blijven bestaan
 Bepaalde ideologieën winnen aan belang maar moeten ook
inboeten
 Bv. Terugkeer naar nationalistische reflex in debat over
EU
 Gelijkheid als omstreden concept
o Hebben we het over hetzelfde?
 Verschillende definities van gelijkheid
 Tocqueville
o Onafwendbare opmars van de gelijkheid,
gelijkheid als centraal principe in democratische
SL
 Fukuyama
o Rechtsgelijkheid – iedereen is gelijk voor de wet
 Kymlicka
o Iedereen word gelijk behandeld
 Gelijkheid in gelijke kansen
 Non-discriminatie op basis van niet-relevante
eigenschappen mag geen rol spelen bij de verdeling
van goederen of posities?
 Competentie-verwerving mensen moeten gelijke
kans hebben om competenties te verwerven?
 Middelen los van relevante eigenschappen een gelijke
kans op de verdeling van goederen?
 Distributive equality versus necessity
 Onder sommige toestanden nemen egalitaristen ook
afstand van gelijkheid

Pagina 4 van 62