Staatsrecht
MMW15a
Silke Begine
Academiejaar: 2025-2026
OPO: Staatsrecht
Lector: Katrien Vanderschot
,Samenvatting staatsrecht, Silke Begine
Hoofdstuk 1: Basisbeginselen van de Belgische
staatsstructuur
Inleiding
Staatsrecht behoort tot het publiekrecht, dit regelt de organisatie en werking
van de overheden en hun onderlinge verhoudingen, alsook de verhoudingen met
de burger.
Het publiekrecht is in beginsel dwingend recht, je kan hier niet van afwijken
tenzij er een wettelijke uitzondering geldt. ( privaatrecht is in beginsel
aanvullend recht, hier kan je van afwijken)
Het beginsel van de scheiding der machten
Het begrip ‘scheiding der machten’
Het begrip ‘scheiding der machten’ of ‘trias politica’ is een theorie van de Franse
filosoof Montesquieu waarbij de staatsmacht opgedeeld is in drie machten om
misbruik door de machthebbers tegen te gaan.
Op federaal niveau:
Macht Wie? Wat? Art.
Wetgevende (WM) Koning + Parlement Wetten maken, UM 36
controleren Gw.
Uitvoerende (UW) Koning + Regering Wetten uitvoeren, algemeen 37
beleid Gw.
Rechterlijke (RM) Hoven & Geschillen beslechten 40
Rechtbanken Gw.
Parlement: Kamer van Volksvertegenwoordigers & Senaat
Regering: Federale ministers (&
staatssecretarissen)
Gemeenschappen & Gewesten: enkel UM & WM
Een samenwerking der machten
Het principe van ‘scheiding der machten’ geeft ook ruimte voor samenwerking
tussen de machten:
- De WM maakt wetten & de UM voert deze uit
- De WM controleert de UM
- De RM voert besluiten en verordeningen alleen toe als zij met de wetten
overeenstemmen (Art. 159 Gw.)
België is een democratische rechtsstaat
Het begrip ‘democratie’
In een democratie heeft het volk de macht: alle machten gaan uit van de Natie
(Art. 33 Gw.)
- Representatieve democratie: parlementsleden verkozen door verkiezingen
(Art. 42 Gw.)
- Parlementaire democratie: enkel parlement wordt verkozen (niet regering,
staatshoofd)
2
,Samenvatting staatsrecht, Silke Begine
Het begrip ‘rechtsstaat’
Iedereen (volk maar ook machten) moeten de rechtsregels respecteren. De
overheid moet de fundamentele rechten en vrijheden van de mens respecteren.
Als dit geschaad wordt kan het geschil voorgelegd worden aan een objectief en
onafhankelijk rechtscollege.
België is een monarchie
Een Koning als staatshoofd
In 1831 koos het Nationaal Congres voor een monarchie als staatsvorm, wat
betekend dat de eerst geborene de erfopvolging mag doen. Sinds 1991 mag deze
eerst geborene ook een vrouw zijn. Een koning die de troon betreedt legt een eed
af bij de KvV (Art. 91, lid 3 Gw.)
De Koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden
De koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden (Art. 105 Gw.)
- Voorbeeld: bekrachtiging van wetten (Art. 109 Gw.) & het genaderecht (Art.
110 Gw.)
De Koning is onschendbaar en onverantwoordelijk
- Onschendbaarheid: de koning kan niet voor een rechtscollege gedagvaard
worden
- Onverantwoordelijkheid: de koning is onbekwaam om alleen te handelen
(minister tekent mee).
De regering draagt de verantwoordelijkheid, de koning is niet politiek
verantwoordelijk.
De rol van de Koning is niet enkel symbolisch
De rol van de koning is symbolisch, maar hij ontvangt ook wekelijks de eerste
minister, verleent audiënties aan de andere ministers, adviseert en luistert bij
regeringscrises en regeringsvorming.
Colloque singulier = zwijgplicht voor iedereen die bij de koning is geweest
België is een federale staat
Van een eenheidsstaat naar een federale staat
Bij het ontstaan van België was het een eenheidstaat (unitaire staat), er was een
nationaal parlement en nationale regering. Tussen 1970 en 1993 zijn we
geëvolueerd naar een federale staat die bestaat uit gemeenschappen en
gewesten (Art. 1 Gw.)
De indeling van België in vier taalgebieden
België bestaat uit vier taalgebieden:
- Het Nederlandse taalgebied
- Het Franse taalgebied
- Het Duitse taalgebied (Art. 5 Taalwet Bestuurszaken (TWB))
- Brussel-Hoofdstad (Art. 6 TWB)
Het territorialiteitsbeginsel
De bestuurstaal wordt bepaald door het taalgebied waarin het bestuur gevestigd
is (Art. 10 TWB). Er zijn uitzonderingen, namelijk faciliteitengemeenten (Art. 24
TWB), dit zijn taalgrensgemeenten waar je mag vragen om in één van beide talen
geholpen te worden. In Brussel-Hoofdstad wordt zowel Frans als Nederlands als
bestuurstaal gebruikt. (Art. 18 TWB)
3
, Samenvatting staatsrecht, Silke Begine
Afbakening van de territoriale bevoegdheden van de deelgebieden
De taalgebieden leggen ook de grenzen vast waarbinnen de deelgebieden hun
bevoegdheden uitoefenen.
- Regels van de federale overheid zijn in beginsel van toepassing op het hele
Belgische grondgebied
- Regels van een gemeenschap of gewest gelden binnen een afgebakend
gedeelte van België.
Hoofdstuk 2: De hiërarchie van de rechtsnormen
Veelheid van regels
Nationale regels
Het nationaal recht bestaat enerzijds uit federale wetgeving, anderzijds uit
wetgevende normen van de parlementen van gemeenschappen en gewesten:
- Wetgevende normen uit het Brussels Hoofdstedelijk Parlement:
Ordonnanties
- Wetgevende normen uit andere deelparlementen: Decreten
Er zijn ook uitvoeringsbesluiten die uitgaan van de uitvoerende macht
(federaal of deelgebieden)
Op lokaal niveau, door provinciale en gemeentelijke instellingen worden regels
uitgevaardigd.
Internationale en supranationale regels
Internationale verdragen bestaan tussen verschillende staten en komen uit
van internationale organisaties zoals de Verenigde Naties (VN) en de Raad van
Europa. (bv. Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens)
Supranationale rechtsregels die van Europese instellingen komen noemen
we:
- Verordeningen: zijn meteen in alle EU lidstaten van toepassing
- Richtlijnen: moet door de lidstaten aangepast worden aan hun wetgeving
(deadline: boete!)
- Besluiten: richtten zich specifiek tot één land of onderneming
De hiërarchie van de rechtsnormen
Plaats van de rechtsregels in de hiërarchie van de rechtsnormen
Tussen de rechtsregels die uitgaan van verschillende instanties bestaat een
bepaalde hiërarchie.
4
MMW15a
Silke Begine
Academiejaar: 2025-2026
OPO: Staatsrecht
Lector: Katrien Vanderschot
,Samenvatting staatsrecht, Silke Begine
Hoofdstuk 1: Basisbeginselen van de Belgische
staatsstructuur
Inleiding
Staatsrecht behoort tot het publiekrecht, dit regelt de organisatie en werking
van de overheden en hun onderlinge verhoudingen, alsook de verhoudingen met
de burger.
Het publiekrecht is in beginsel dwingend recht, je kan hier niet van afwijken
tenzij er een wettelijke uitzondering geldt. ( privaatrecht is in beginsel
aanvullend recht, hier kan je van afwijken)
Het beginsel van de scheiding der machten
Het begrip ‘scheiding der machten’
Het begrip ‘scheiding der machten’ of ‘trias politica’ is een theorie van de Franse
filosoof Montesquieu waarbij de staatsmacht opgedeeld is in drie machten om
misbruik door de machthebbers tegen te gaan.
Op federaal niveau:
Macht Wie? Wat? Art.
Wetgevende (WM) Koning + Parlement Wetten maken, UM 36
controleren Gw.
Uitvoerende (UW) Koning + Regering Wetten uitvoeren, algemeen 37
beleid Gw.
Rechterlijke (RM) Hoven & Geschillen beslechten 40
Rechtbanken Gw.
Parlement: Kamer van Volksvertegenwoordigers & Senaat
Regering: Federale ministers (&
staatssecretarissen)
Gemeenschappen & Gewesten: enkel UM & WM
Een samenwerking der machten
Het principe van ‘scheiding der machten’ geeft ook ruimte voor samenwerking
tussen de machten:
- De WM maakt wetten & de UM voert deze uit
- De WM controleert de UM
- De RM voert besluiten en verordeningen alleen toe als zij met de wetten
overeenstemmen (Art. 159 Gw.)
België is een democratische rechtsstaat
Het begrip ‘democratie’
In een democratie heeft het volk de macht: alle machten gaan uit van de Natie
(Art. 33 Gw.)
- Representatieve democratie: parlementsleden verkozen door verkiezingen
(Art. 42 Gw.)
- Parlementaire democratie: enkel parlement wordt verkozen (niet regering,
staatshoofd)
2
,Samenvatting staatsrecht, Silke Begine
Het begrip ‘rechtsstaat’
Iedereen (volk maar ook machten) moeten de rechtsregels respecteren. De
overheid moet de fundamentele rechten en vrijheden van de mens respecteren.
Als dit geschaad wordt kan het geschil voorgelegd worden aan een objectief en
onafhankelijk rechtscollege.
België is een monarchie
Een Koning als staatshoofd
In 1831 koos het Nationaal Congres voor een monarchie als staatsvorm, wat
betekend dat de eerst geborene de erfopvolging mag doen. Sinds 1991 mag deze
eerst geborene ook een vrouw zijn. Een koning die de troon betreedt legt een eed
af bij de KvV (Art. 91, lid 3 Gw.)
De Koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden
De koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden (Art. 105 Gw.)
- Voorbeeld: bekrachtiging van wetten (Art. 109 Gw.) & het genaderecht (Art.
110 Gw.)
De Koning is onschendbaar en onverantwoordelijk
- Onschendbaarheid: de koning kan niet voor een rechtscollege gedagvaard
worden
- Onverantwoordelijkheid: de koning is onbekwaam om alleen te handelen
(minister tekent mee).
De regering draagt de verantwoordelijkheid, de koning is niet politiek
verantwoordelijk.
De rol van de Koning is niet enkel symbolisch
De rol van de koning is symbolisch, maar hij ontvangt ook wekelijks de eerste
minister, verleent audiënties aan de andere ministers, adviseert en luistert bij
regeringscrises en regeringsvorming.
Colloque singulier = zwijgplicht voor iedereen die bij de koning is geweest
België is een federale staat
Van een eenheidsstaat naar een federale staat
Bij het ontstaan van België was het een eenheidstaat (unitaire staat), er was een
nationaal parlement en nationale regering. Tussen 1970 en 1993 zijn we
geëvolueerd naar een federale staat die bestaat uit gemeenschappen en
gewesten (Art. 1 Gw.)
De indeling van België in vier taalgebieden
België bestaat uit vier taalgebieden:
- Het Nederlandse taalgebied
- Het Franse taalgebied
- Het Duitse taalgebied (Art. 5 Taalwet Bestuurszaken (TWB))
- Brussel-Hoofdstad (Art. 6 TWB)
Het territorialiteitsbeginsel
De bestuurstaal wordt bepaald door het taalgebied waarin het bestuur gevestigd
is (Art. 10 TWB). Er zijn uitzonderingen, namelijk faciliteitengemeenten (Art. 24
TWB), dit zijn taalgrensgemeenten waar je mag vragen om in één van beide talen
geholpen te worden. In Brussel-Hoofdstad wordt zowel Frans als Nederlands als
bestuurstaal gebruikt. (Art. 18 TWB)
3
, Samenvatting staatsrecht, Silke Begine
Afbakening van de territoriale bevoegdheden van de deelgebieden
De taalgebieden leggen ook de grenzen vast waarbinnen de deelgebieden hun
bevoegdheden uitoefenen.
- Regels van de federale overheid zijn in beginsel van toepassing op het hele
Belgische grondgebied
- Regels van een gemeenschap of gewest gelden binnen een afgebakend
gedeelte van België.
Hoofdstuk 2: De hiërarchie van de rechtsnormen
Veelheid van regels
Nationale regels
Het nationaal recht bestaat enerzijds uit federale wetgeving, anderzijds uit
wetgevende normen van de parlementen van gemeenschappen en gewesten:
- Wetgevende normen uit het Brussels Hoofdstedelijk Parlement:
Ordonnanties
- Wetgevende normen uit andere deelparlementen: Decreten
Er zijn ook uitvoeringsbesluiten die uitgaan van de uitvoerende macht
(federaal of deelgebieden)
Op lokaal niveau, door provinciale en gemeentelijke instellingen worden regels
uitgevaardigd.
Internationale en supranationale regels
Internationale verdragen bestaan tussen verschillende staten en komen uit
van internationale organisaties zoals de Verenigde Naties (VN) en de Raad van
Europa. (bv. Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens)
Supranationale rechtsregels die van Europese instellingen komen noemen
we:
- Verordeningen: zijn meteen in alle EU lidstaten van toepassing
- Richtlijnen: moet door de lidstaten aangepast worden aan hun wetgeving
(deadline: boete!)
- Besluiten: richtten zich specifiek tot één land of onderneming
De hiërarchie van de rechtsnormen
Plaats van de rechtsregels in de hiërarchie van de rechtsnormen
Tussen de rechtsregels die uitgaan van verschillende instanties bestaat een
bepaalde hiërarchie.
4
