JEUGDRECHT
I – Geschiedenis: heel wat rechten die kinderen & jongeren vandaag hebben, lijken vanzelfsprekend: is
niet altijd zo geweest
Rechten zijn ondertussen vastgelegd in verschillende wetten, zowel nationaal als internationaal: vb. IVRK
legt vast dat elk kind recht heeft op degelijk onderwijs, een veilige thuis, toegang tot goede
gezondheidszorg, etc.
- Ook wanneer een jongere een misdrijf gepleegd heeft/opgroeit in moeilijke omstandigheden zijn
er specifieke regels die bepalen welke hulp/maatregelen gevolgd moeten worden (vb. recht op
eerlijke behandeling, bescherming van de privacy)
Belangrijk om te beseIen dat dit allemaal nog vrij recent is!: vroeger werden kinderen helemaal niet als
een aparte groep beschouwd > men keek naar kinderen alsof ze kleine volwassenen waren
- Er werd niet echt nagedacht over hun specifieke noden/de manier waarop ze best
gestraft/opgevoed zouden worden
Alles wat gold voor volwassenen, gold meestal ook voor de kinderen > in de manier waarop mensen
dachten, in de wetten en zelfs in de manier waarop kinderen werden behandeld wanneer ze iets mis
deden
- Kinderen = kleine volwassenen! Pas aan het begin van de 20ste eeuw is hier verandering in
gekomen! = laat
Pas in 1912 werd in België de allereerste wet op de Kinderbescherming goedgekeurd = een mijlpaal!
- De wet zei voor het eerst: “Kinderen zijn geen kleine volwassenen! Ze verdienen een eigen aanpak,
eigen rechten, eigen bescherming.”
- Die wet = het begin van het jeugdbeschermingsrecht > zoals we dat de dag van vandaag kennen
Waarom heeft men toen pas die wet ingevoerd?
- Belangrijk begrip hierbij = categoriaal beleid = samenleving behandelt bepaalde groepen in
samenleving anders, net omdat ze verschillen (in dit geval: kinderen – volwassenen > worden als
aparte groepen/categorieën gezien, elk met eigen aanpak):idee is niet zomaar uit de lucht
gevallen natuurlijk! > 2 belangrijke processen hebben hierin rol gespeeld
2 belangrijke processen:
1. Socialisatie = het proces waarbij kinderen de waarden, normen en gewoontes van een
samenleving aanleren > ze leren wat normaal is: wat mag, wat mag niet? > ze leren zich dus
aanpassen aan de maatschappij
2. Sociale controle = wat er gebeurt wanneer iemand zich niet aan de socialisatie houdt > er komt
dan een reactie > soms in de vorm van een straf/een correctie
Deze 2 processen zijn eeuwenlang op dezelfde manier toegepast op volwassenen & kinderen, zonder
onderscheid
Gaandeweg begon men zich af te vragen of dit wel allemaal klopte en of het wel zinvol was om kinderen op
dezelfde manier te straIen als volwassenen: Begrijpen kinderen wel wat ze doen? Hebben ze geen andere
aanpak nodig om tot inzicht te komen?
1
, JEUGDRECHT
Deze soort vragen ontstonden niet toevallig! > ze werden gevoed door de opkomst van de wetenschap,
zoals de psychologie, pedagogie, criminologie, sociologie, etc.
- Die nieuwe disciplines gaven mensen een heel andere bril om naar kinderen te kijken
- Plots zag men dat kinderen in ontwikkeling zijn; zij weten niet zomaar wat goed/fout is en hebben
begeleiding nodig in plaats van een loutere straf
- Ook de Verlichting (= periode in de geschiedenis waarin mensen beginnen te geloven in het
belang van het individu, opvoeding en vooruitgang door kennis) speelde een belangrijke rol
Men ging meer nadenken over opvoeden in plaats van straBen en over de rechten van de mens (dus ook
de rechten van kinderen)
Dit alles heeft geleid naar 1912 > het jaar waarin België de stap zette naar een eerste echte
kinderbeschermingswet
- Deze wet was een reactie op de veranderingen in de manier van denken + op wat men zag
gebeuren in de maatschappij
Wat zag men gebeuren in de maatschappij?
- Steeds meer kinderen leefden in armoede
- Steeds meer kinderen werden verwaarloosd
- Steeds meer kinderen kwamen in contact met justitie
• De samenleving besefte dat er iets moest gebeuren! > er was een ander kader nodig voor
kinderen
Na de wet van 1912 is het Belgisch jeugdbeschermingsrecht blijven evolueren > wat begon als een kleine
revolutie is intussen uitgegroeid tot een uitgebreid systeem van jeugdhulp, jeugddelinquentierecht en
kinderrechten
Goed om te onthouden; de aparte rechten en bescherming die kinderen en jongeren vandaag de dag
hebben, zijn het resultaat van een lange geschiedenis van nadenken, verandering en groei
Wat is het nut van deze info voor ons als orthopedagogen?
- Je begrijpt pas goed waarom bepaalde regels en systemen vandaag bestaan als je weet waar ze
vandaan komen
- Het is een sytsteem dat niet zomaar ontstaan is; is gevormd door visies over jeugd, opvoeding,
straf en hulp > een verhaal van trial and error over de eeuwen heen
• Als je die evolutie kent, kan je beter begrijpen waarom er vandaag spanningen bestaan
tussen bijv. hulpverlening en justitie
• Je weet dan ook waarom jongeren nu meer rechten hebben en waarom de inspraak van
jongeren zo belangrijk is
2
, JEUGDRECHT
Voorbeeld: je werkt als contextbegeleider in een gezin waar een meisje herhaaldelijk wegloopt
- De ouders willen dat de politie ingeschakeld wordt, aangezien ze het beu zijn
• Als je weet dat jongeren vroeger snel bij de jeugdrechtbank belandden voor zulke
situaties begrijp je waarom het vandaag zo belangrijk is om eerst in te zetten op vrijwillige
hulp
• Preventie en samenwerking met het gezin moet nu voorrang krijgen!
Jeugdbescherming in België: het ontstaan van een categoriaal beleid
Vandaag kijken we dus heel anders naar kinderen dan vroeger! We zien ze als unieke personen die recht
hebben op zorg, bescherming, onderwijs en een veilige omgeving om in op te groeien
- Dat is niet altijd zo geweest! > het beeld dat we vandaag de dag van kinderen hebben, is
geleidelijk aan zo gegroeid = een sociaal construct = iets dat stap voor stap tot stand gekomen is,
doordat mensen anders zijn gaan denken over kinderen en opvoeding
EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE
Eerste deeltje gaat over socialisatie!
= het proces waarbij kinderen de waarden, normen en gewoontes van een samenleving aanleren, ze leren
wat normaal is: wat mag, wat mag niet? > ze leren zich dus aanpassen aan de maatschappij
Vroeger had men geen kindbeeld:
Kinderen werden beschouwd als kleine volwassene vanaf +-7 jaar
- Lang geleden maakte men geen onderscheid tussen kinderen en volwassenen
• Kinderen werden wel geboren, maar hun overlevingskansen waren laag
• Vooral in arme gezinnen/bij ziektes overleden kinderen al heel jong
• Wanneer kinderen de leeftijd van 7 jaar hadden, beschouwde men hen al als kleine
volwassenen > vanaf dan moesten zij ook mee werken (bijv. op het veld/in het
huishouden/ingeschakeld bij ambachtelijk werk)
Geen school, ze werkten mee op het veld of in het huishouden
- Kinderen gingen niet naar school zoals vandaag > ze werden meegenomen in de leefwereld van
volwassenen
- Dat gold niet alleen voor werk, ook voor andere dingen, zoals: relaties/seksualiteit
Opvoeding = afstandelijk en hard à vaak gewelddadig of bijgelovig
3
, JEUGDRECHT
Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde, vooral meisjes niet
Kinderen hadden nauwelijks rechten en ook hun ouders gingen anders met hen om dan vandaag
- Opvoeding was vaak heel hard (vb. wassen in ijskoud water om hen sterker te
maken/verbrand om ziektes uit te drijven)
• Pasgeborenen met een beperking werden vaak achtergelaten op straat/gedood
(nu denken we daar veel anders over, maar toen hadden kinderen een andere waarde)
Ouders voedden hun kinderen vaak niet zelf op
Tot de 18de eeuw was het normaal dat moeders hun kinderen niet zelf gingen voeden > dit lieten ze over
aan een voedster > ouders besteedden hun kinderen dus ook uit aan anderen
- Dit toont aan dat zij zich niet echt verbonden voelden met hun kinderen > misschien omdat ze
wisten dat de kans op overlijden zo groot was (zekere afstand bewaren)
16e eeuw: Eerste aanzet tot een kindbeeld: het is pas vanaf de 16de eeuw dat men kinderen iets meer als
kinderen begon te zien, vooral in rijke families
Jongens in rijke milieu kregen onderwijs, meisjes pas later
- Jongens in adellijke kringen kregen onderwijs en mochten naar school
- Voor meisjes kwam deze ontwikkeling veel later
In deze periode ontstonden er ook nieuwe ideeën over opvoeding en over het kind zelf
- Er waren 2 grote stromingen met elk hun visie op kinderen (= 2 visies op kinderen); de moralisten
en de romantici
• Moralisten: kind is van nature slecht, opvoeding moet corrigeren = dachten dat kinderen
slecht geboren worden en streng opgevoed moesten worden om goed te worden
• Romantici: kind is goed, samenleving maakt het slecht = gingen ervan uit dat kinderen van
nature goed zijn en dat de samenleving hen slecht maakt (vb. Rousseau)
Kinderen werden steeds meer als aparte wezens gezien
- Beide stromingen keken op een nieuwe manier naar kinderen: als aparte wezens met eigen
noden; dit was nieuw!
Verlichting (18e eeuw) à opvoeding werd gezien als voorbereiding op volwassenheid
In de tijd van de Verlichting (18de eeuw) werden deze ideeën nog sterker > de Verlichting draaide om
vooruitgang, wetenschap, het gebruik van rede en het geloof in verandering
- Men begon kinderen te zien als de toekomst van de maatschappij
- Omdat ze nog niet zelfstandig zijn, moeten ze geholpen worden om te groeien
4
I – Geschiedenis: heel wat rechten die kinderen & jongeren vandaag hebben, lijken vanzelfsprekend: is
niet altijd zo geweest
Rechten zijn ondertussen vastgelegd in verschillende wetten, zowel nationaal als internationaal: vb. IVRK
legt vast dat elk kind recht heeft op degelijk onderwijs, een veilige thuis, toegang tot goede
gezondheidszorg, etc.
- Ook wanneer een jongere een misdrijf gepleegd heeft/opgroeit in moeilijke omstandigheden zijn
er specifieke regels die bepalen welke hulp/maatregelen gevolgd moeten worden (vb. recht op
eerlijke behandeling, bescherming van de privacy)
Belangrijk om te beseIen dat dit allemaal nog vrij recent is!: vroeger werden kinderen helemaal niet als
een aparte groep beschouwd > men keek naar kinderen alsof ze kleine volwassenen waren
- Er werd niet echt nagedacht over hun specifieke noden/de manier waarop ze best
gestraft/opgevoed zouden worden
Alles wat gold voor volwassenen, gold meestal ook voor de kinderen > in de manier waarop mensen
dachten, in de wetten en zelfs in de manier waarop kinderen werden behandeld wanneer ze iets mis
deden
- Kinderen = kleine volwassenen! Pas aan het begin van de 20ste eeuw is hier verandering in
gekomen! = laat
Pas in 1912 werd in België de allereerste wet op de Kinderbescherming goedgekeurd = een mijlpaal!
- De wet zei voor het eerst: “Kinderen zijn geen kleine volwassenen! Ze verdienen een eigen aanpak,
eigen rechten, eigen bescherming.”
- Die wet = het begin van het jeugdbeschermingsrecht > zoals we dat de dag van vandaag kennen
Waarom heeft men toen pas die wet ingevoerd?
- Belangrijk begrip hierbij = categoriaal beleid = samenleving behandelt bepaalde groepen in
samenleving anders, net omdat ze verschillen (in dit geval: kinderen – volwassenen > worden als
aparte groepen/categorieën gezien, elk met eigen aanpak):idee is niet zomaar uit de lucht
gevallen natuurlijk! > 2 belangrijke processen hebben hierin rol gespeeld
2 belangrijke processen:
1. Socialisatie = het proces waarbij kinderen de waarden, normen en gewoontes van een
samenleving aanleren > ze leren wat normaal is: wat mag, wat mag niet? > ze leren zich dus
aanpassen aan de maatschappij
2. Sociale controle = wat er gebeurt wanneer iemand zich niet aan de socialisatie houdt > er komt
dan een reactie > soms in de vorm van een straf/een correctie
Deze 2 processen zijn eeuwenlang op dezelfde manier toegepast op volwassenen & kinderen, zonder
onderscheid
Gaandeweg begon men zich af te vragen of dit wel allemaal klopte en of het wel zinvol was om kinderen op
dezelfde manier te straIen als volwassenen: Begrijpen kinderen wel wat ze doen? Hebben ze geen andere
aanpak nodig om tot inzicht te komen?
1
, JEUGDRECHT
Deze soort vragen ontstonden niet toevallig! > ze werden gevoed door de opkomst van de wetenschap,
zoals de psychologie, pedagogie, criminologie, sociologie, etc.
- Die nieuwe disciplines gaven mensen een heel andere bril om naar kinderen te kijken
- Plots zag men dat kinderen in ontwikkeling zijn; zij weten niet zomaar wat goed/fout is en hebben
begeleiding nodig in plaats van een loutere straf
- Ook de Verlichting (= periode in de geschiedenis waarin mensen beginnen te geloven in het
belang van het individu, opvoeding en vooruitgang door kennis) speelde een belangrijke rol
Men ging meer nadenken over opvoeden in plaats van straBen en over de rechten van de mens (dus ook
de rechten van kinderen)
Dit alles heeft geleid naar 1912 > het jaar waarin België de stap zette naar een eerste echte
kinderbeschermingswet
- Deze wet was een reactie op de veranderingen in de manier van denken + op wat men zag
gebeuren in de maatschappij
Wat zag men gebeuren in de maatschappij?
- Steeds meer kinderen leefden in armoede
- Steeds meer kinderen werden verwaarloosd
- Steeds meer kinderen kwamen in contact met justitie
• De samenleving besefte dat er iets moest gebeuren! > er was een ander kader nodig voor
kinderen
Na de wet van 1912 is het Belgisch jeugdbeschermingsrecht blijven evolueren > wat begon als een kleine
revolutie is intussen uitgegroeid tot een uitgebreid systeem van jeugdhulp, jeugddelinquentierecht en
kinderrechten
Goed om te onthouden; de aparte rechten en bescherming die kinderen en jongeren vandaag de dag
hebben, zijn het resultaat van een lange geschiedenis van nadenken, verandering en groei
Wat is het nut van deze info voor ons als orthopedagogen?
- Je begrijpt pas goed waarom bepaalde regels en systemen vandaag bestaan als je weet waar ze
vandaan komen
- Het is een sytsteem dat niet zomaar ontstaan is; is gevormd door visies over jeugd, opvoeding,
straf en hulp > een verhaal van trial and error over de eeuwen heen
• Als je die evolutie kent, kan je beter begrijpen waarom er vandaag spanningen bestaan
tussen bijv. hulpverlening en justitie
• Je weet dan ook waarom jongeren nu meer rechten hebben en waarom de inspraak van
jongeren zo belangrijk is
2
, JEUGDRECHT
Voorbeeld: je werkt als contextbegeleider in een gezin waar een meisje herhaaldelijk wegloopt
- De ouders willen dat de politie ingeschakeld wordt, aangezien ze het beu zijn
• Als je weet dat jongeren vroeger snel bij de jeugdrechtbank belandden voor zulke
situaties begrijp je waarom het vandaag zo belangrijk is om eerst in te zetten op vrijwillige
hulp
• Preventie en samenwerking met het gezin moet nu voorrang krijgen!
Jeugdbescherming in België: het ontstaan van een categoriaal beleid
Vandaag kijken we dus heel anders naar kinderen dan vroeger! We zien ze als unieke personen die recht
hebben op zorg, bescherming, onderwijs en een veilige omgeving om in op te groeien
- Dat is niet altijd zo geweest! > het beeld dat we vandaag de dag van kinderen hebben, is
geleidelijk aan zo gegroeid = een sociaal construct = iets dat stap voor stap tot stand gekomen is,
doordat mensen anders zijn gaan denken over kinderen en opvoeding
EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE
Eerste deeltje gaat over socialisatie!
= het proces waarbij kinderen de waarden, normen en gewoontes van een samenleving aanleren, ze leren
wat normaal is: wat mag, wat mag niet? > ze leren zich dus aanpassen aan de maatschappij
Vroeger had men geen kindbeeld:
Kinderen werden beschouwd als kleine volwassene vanaf +-7 jaar
- Lang geleden maakte men geen onderscheid tussen kinderen en volwassenen
• Kinderen werden wel geboren, maar hun overlevingskansen waren laag
• Vooral in arme gezinnen/bij ziektes overleden kinderen al heel jong
• Wanneer kinderen de leeftijd van 7 jaar hadden, beschouwde men hen al als kleine
volwassenen > vanaf dan moesten zij ook mee werken (bijv. op het veld/in het
huishouden/ingeschakeld bij ambachtelijk werk)
Geen school, ze werkten mee op het veld of in het huishouden
- Kinderen gingen niet naar school zoals vandaag > ze werden meegenomen in de leefwereld van
volwassenen
- Dat gold niet alleen voor werk, ook voor andere dingen, zoals: relaties/seksualiteit
Opvoeding = afstandelijk en hard à vaak gewelddadig of bijgelovig
3
, JEUGDRECHT
Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde, vooral meisjes niet
Kinderen hadden nauwelijks rechten en ook hun ouders gingen anders met hen om dan vandaag
- Opvoeding was vaak heel hard (vb. wassen in ijskoud water om hen sterker te
maken/verbrand om ziektes uit te drijven)
• Pasgeborenen met een beperking werden vaak achtergelaten op straat/gedood
(nu denken we daar veel anders over, maar toen hadden kinderen een andere waarde)
Ouders voedden hun kinderen vaak niet zelf op
Tot de 18de eeuw was het normaal dat moeders hun kinderen niet zelf gingen voeden > dit lieten ze over
aan een voedster > ouders besteedden hun kinderen dus ook uit aan anderen
- Dit toont aan dat zij zich niet echt verbonden voelden met hun kinderen > misschien omdat ze
wisten dat de kans op overlijden zo groot was (zekere afstand bewaren)
16e eeuw: Eerste aanzet tot een kindbeeld: het is pas vanaf de 16de eeuw dat men kinderen iets meer als
kinderen begon te zien, vooral in rijke families
Jongens in rijke milieu kregen onderwijs, meisjes pas later
- Jongens in adellijke kringen kregen onderwijs en mochten naar school
- Voor meisjes kwam deze ontwikkeling veel later
In deze periode ontstonden er ook nieuwe ideeën over opvoeding en over het kind zelf
- Er waren 2 grote stromingen met elk hun visie op kinderen (= 2 visies op kinderen); de moralisten
en de romantici
• Moralisten: kind is van nature slecht, opvoeding moet corrigeren = dachten dat kinderen
slecht geboren worden en streng opgevoed moesten worden om goed te worden
• Romantici: kind is goed, samenleving maakt het slecht = gingen ervan uit dat kinderen van
nature goed zijn en dat de samenleving hen slecht maakt (vb. Rousseau)
Kinderen werden steeds meer als aparte wezens gezien
- Beide stromingen keken op een nieuwe manier naar kinderen: als aparte wezens met eigen
noden; dit was nieuw!
Verlichting (18e eeuw) à opvoeding werd gezien als voorbereiding op volwassenheid
In de tijd van de Verlichting (18de eeuw) werden deze ideeën nog sterker > de Verlichting draaide om
vooruitgang, wetenschap, het gebruik van rede en het geloof in verandering
- Men begon kinderen te zien als de toekomst van de maatschappij
- Omdat ze nog niet zelfstandig zijn, moeten ze geholpen worden om te groeien
4
