Samenvatting handboek Hematologie ()

Het hematopoëtische stelsel en zijn
onderzoek
Bloed en hematopoëse
Bloed
1. Rode bloedcellen of erytrocyten
- normoblast in beenmerg  uitstoten kern  reticulocyt in perifeer bloed 
erytrocyt
- normoblast in perifeer bloed = pathologisch
- erytrocyt met hemoglobine A = 2 alfa ketens + 2 beta ketens




2. Witte bloedcellen of leukocyten
- Granulocyten
 Neutrofiele korrels cytoplasma  neutrofiel (Voortdurend hoge aantallen
aangemaakt)
 Eosinofiele korrels cytoplasma  eosinofiel
 Basofiele korrels cytoplasma  basofiel
 Functie = aangeboren immuniteit (bacteriën, fungi, parasieten)

- lymfocyten en de perifere lymfeklieren
 Monoklonale antistoffen  onderverdeling B/T/NK
 Morfologisch geen onderscheid mogelijk
 Functie: verworven antigeenspecifieke immuniteit
o B  productie antistoffen
o T  cellulaire immuniteit tegen virussen en tumor-cellen
o Opbouw immunologisch antwoord in lymfeklieren en milt

- monocyten en het reticulo-endotheliale systeem
 Functie: eerstelijnsimmuniteit tegen bacteriën en fungi
 Verlaten perifere bloed  perifere weefsels  professionele fagocyten
(macrofagen)
 Mesangiale cellen nier, microglia hersenen, alveolaire macrofagen ,
Küpfercellen lever
 Dendritische cellen met antigeenpresenterende rol

, 3. Bloedplaatjes of trombocyten
- geen kern en granulair basofiel cytoplasma

Het beenmerg
- foetus: hematopoëse in dooierzak  na enkele weken in lever en milt
- einde intra-uteriene leven: in beenmerg  4-5 maanden oud exclusief in
beenmerg
- zuigeling: in volledig skelet
- volwassenen: schedel, wervel, sternum, ribben, bekken, proximale femur en
humerus
- pathologisch beenmerg: extramedullaire hematopoëse in lever/milt  megalie
- hematopoëse = 3 fasen
 Pluripotente hematopoëtische stamcel (HSC)
 Multipotente progenitor  herkenbare voorlopers
 Mature bloedelementen

- pluripotente HSC
 In niches: beschermd en afgeschermd van toxische/schadelijke invloeden
 Differentiatie verschillende weefseltypes
 Membraanmerker = CD34
 Draagt geen antigenen
 Mitotisch weinig actief
 Asymmetrische deling: HSC  HSC + multipotente progenitorcel

- multipotente progenitorcellen
 Initieel snelle proliferatieve actie  minder deling en meer differentiatie
 Controle en sturing door transcriptiefactoren
 Vroege keuze: lymfocyt of myeloïde cel

,- postmitotisch: verlies mitotische delingscapaciteit (NIET voor lymfoïde
compartiment)
 Maigniteiten myelopoëse enkel in beenmerg
 Maligniteiten lymfopoëse in beenmerg of perifere lymfoïde organen



Diagnostiek van hematologische aandoeningen
Anamnese en klinisch onderzoek
- RBC: tekort aan oxygenatie in de perifere weefsels
 Vermoeidheid, gedaalde inspanningscapaciteit, abnormale dyspneu, cardiale
klachten van ischemie, tachycardie, ritmestoornissen, decompensatie,
neuropsychologisch
 Verandering in huidskleur

- WBC: verhoogde kwetsbaarheid voor infecties
- bloedplaatjes: abnormale bloedingsneiging en tromboses
- onderzoeken lymfeklierstreken en lymfoïde organen
- onderzoeken lever en milt (afbraak RBC en BP)

Onderzoek van cellen
1. Onderzoek van bloed, beenmerg en cellen in suspensie
- suspensie: grote aantallen individuele cellen onderzoeken in high throughput
toestellen
 celautomaat: aantal cellen + eerste typering
 uitstrijkje  kleuring  microscopie
 immunologische merkers  gedetailleerde typering cellen en subpopulaties
 genetische technieken: cytogenetica, FISH, moleculaire testen

- biopsie
 beenmerg: botbiopsie
 lymfeklieren: biopsie > aspiratie


1.1. Venepunctie en beenmergpunctie
- beenmergpunctie  beenmergaspiraat
 Rechter crista iliaca posterior van het bekken
 Volwassen = plaatselijke verdoving <-> kind = algemene verdoving
 Punctienaald in spongieuze deel
 Bijkomend botbiopt
 Indien enkel aspiraat  ook sternale punctie mogelijk
 Goed aspiraat moet ALTIJD beenmergbrokjes bevatten
 Beenmerg in buisrecipiënt  immunologisch of genetisch onderzoek


1.2. Automatische telling en elektronische differentiatie van cellen in
suspensie
- recipiënt gevuld met verdunde bloed-oplossing  op automatische celteller

,  celsuspensie aangezogen in pipet met klein orificium (opening)


- 2 elektrodes: 1 in recipiënt + 1 in pipet
 partikel passeert orificium  elektrodes registreren veranderende
weerstand
 verandering proportioneel met grootte van partikel
 info over aantal + grootte!
 = Coulter principe

- WBC-differentiatie = aantal neutrofielen + eosinofielen + basofielen + lymfocyten
- complet = hemoglobine + telling erytrocyten en hun indices + telling WBC +
telling BP
- complet-formule (cofo) = WBC-differentiatie + complet


1.3. Cytologische of microscopische onderzoek van perifeer bloed
- manuele/microscopische formule
- maken + kleuren uitstrijkjes = geautomatiseerd
 digitale beelden geanalyseerd met software
 manueel reviewen door klinisch bioloog

1.4. Cytologische of microscopische onderzoek van beenmerg
- altijd cytologisch onderzocht
- aspiraat representaties?  aanwezigheid mergbrokjes en type cellen aanwezig
- beoordelen cellulariteit
- identificatie celtypes en hun verhoudingen
- beoordelen uitrijping cellen
- zoeken van abnormale cellen of beenmergvreemde cellen

1.5.Flowcytometrie: immunologisch onderzoek van perifeer bloed en
beenmergaspiraat
- celmembraan: eiwitten, receptoren, liganden  clusters of differentiation = CD
- monoklonale antistoffen merken met fluorochroom
 kijken welke cel welk antistof gebonden heeft

- flowcytometer
 Cellen aangezogen door flowcel waarop 1/meerdere lasers gericht staan
 passage laserstraal  fluorochromen geëxciteerd  fluorescente lichtsignalen

- vooral detectie membraanreceptoren
- ook detectie intracellulaire antigenen na membraanpermeabilisatie


2. Onderzoek van weefsels
2.1. Lymfeklieren
- chirurgische verwijdering
- core needle biopsy
 Klein stuk klier  kans valsnegativiteit
 Indien klier chirurgisch moeilijk bereikbaar (retroperitoneaal)