Gedragsneurowetenschappen
Woord vooraf
Studieobject van de gedragsneurowetenschappen:
• Wetenschappelijke studie van het gedrag begrepen vanuit de werking van de
hersenen (in interactie met de omgeving)
• Zowel vanuit het gezonde brein als het beschadigde brein.
• Recent meer en meer belangstelling voor de hersenen: ADHD, autisme,
hersenletsels, psychiatrische ziektebeelden, stress, veroudering en dementie,…
Het menselijk brein = informatie verwerkend orgaan → maar is gelimiteerd
• Multitasking is niet altijd efficiënt → fouten ontstaan in ons handelen doordat we
niet alles kunnen verwerken, er staat een limiet op.
o Bv: de kaarttruc bij goochelaars: maken er misbruik van door te focussen
op één aspect vallen andere kleine dingen niet meer op.
De verwerkingscapaciteit van een systeem is niet ongelimiteerd/onbeperkt, er is altijd
een punt waarop het systeem niet meer efficiënt of effectief kan werken.
• Wnr mensen allemaal naar dezelfde situatie hebben gekeken zijn er altijd
mensen die iets anders zien of dingen niet duidelijk hebben gezien.
Omdat je brein niet voldoende elementen had om de juiste informatie te
verwerken.
Wereld die je waarneemt is constructie van de hersenen. Kan ook misleiding, bv ilusie
Hoofdstuk 1: Conceptueel kader
1.1 Inleiding
Hersenen zijn onderdeel van het zenuwstelsel dat:
• Ons alert houdt om te reageren op de wereld om ons heen
• Een complex/uitgebreid neuraal communicatienetwerk vormt dat continu
informatie verzamelt over ons en onze omgeving
• Vitale functies controleert
• Informatie verwerkt/interpreteert
o Waarneming van de buiten- en binnenwereld staat gekoppeld met
emoties, omgevormd tot taal en gedachten
• Veranderingen in het lichaam teweegbrengt: bewegingen en handelingen uitvoert
1
,Gedragsneurowetenschappen
Orgaansystemen en dus ook het zenuwstelsel maken deel
uit van ingewikkelde ecosystemen.
Vanuit de systeembiologie is heel het ecosysteem in de
natuur in lagen geordend als een hiërarchisch continuüm
waarbij complexere grotere eenheden zijn
samengevoegd uit minder complexere eenheden.
Kwantumdeeltjes • Subatomaire deeltjes •
Zo beschrijven we in elk Atomen • Moleculen • Macromoleculen •
Organellen • Cellen • Weefsels • Organen
biologisch systeem in een en Orgaansystemen • Zenuwstelsel •
opklimmende volgorde de Organismen en persoon • Populaties •
Leefgemeenschappen • Cultuursubcultuur
volgende lagen: • Maatschappij-staat • Ecosystemen •
Biosfeer
1.2 Evolutie heeft geleid tot een toenemende complexiteit van neurale structuren
en hersenen
• Complexiteit van het Centraal Zenuw Stelsel (ZSC)
• Complexiteit en verscheidenheid van zenuwcellen of neuronen
• Toename neuroplasticiteit
1.2.1 Een conceptueel biopsychosociaal kader van hersenen en gedrag
= genetica en omgeving, endogene en exogene factoren, zijn steeds in interactie binnen
een bepaalde tijdskader
Endogene factoren: interne, biologische of genetische factoren
die vanuit het individu zelf komen die gedrag en hersenfunctie
beïnvloeden. (bv. genen, hormonen, neurotransmitters,…)
= biologisch
Exogene factoren: invloeden uit de omgeving, alles wat van
buitenaf komt en effect heeft op hersenen en gedrag (bv.
opvoeding, stress, cultuur, omgeving,…)
= psychologisch en sociaal
2
,Gedragsneurowetenschappen
Voortdurende interactie met de omgeving en met andere hersenprocessen
• Toenemende complexiteit:
o Tijdsafhankelijke veranderingen zijn het resultaat van:
Fylogenese: veranderingen over generaties heen
Ontogenese: veranderingen tijdens de individuele levensloop
Plasticiteit: veranderingen van moment tot moment
1. Fylognentische veranderingen over generaties heen
= verwijzen naar de evolutionaire veranderingen die zich voordoen in een soort of
populatie over meerdere generaties
• Natuurlijke selectie
• Mutatie
2. Ontogenetische veranderingen binnen de levensloop
= efficiënte veranderingen in een neurale verbinding voordoen = leren
3. Verandering van moment tot moment = Neuroplasticiteit
= de hersenen kunnen zich aanpassen en herstructureren afhankelijk van de ervaring
die we doormaken
• Gedrag afstemmen op onverwachte omgeving-veranderingen of
situaties die vanuit genetisch oogpunt niet zijn voorzien
Kader van hersen- en gedragsrelaties met beschrijvingsniveau’ s van het
zenuwstelsel
• De biologische basiseenheid is de zenuwcel of neuron
• Zenuwcellen die structureel en functioneel met elkaar verbonden zijn,
vormen samen neurale circuits. Die maken deel uit van een
orgaansysteem, namelijk het zenuwstelsel. Binnen het zenuwstelsel
zijn er vele neurale circuits, onder andere in de hersenen zelf
• De werking van die circuits leiden tot gedragsfuncties (o.a.
bewegingen, cognitie en emotie) in de ruime zin van het woord
• Die gedragsfuncties stellen ons in staat om activiteiten in het
dagelijkse leven uit te voeren waarmee we ook verschillende rollen
kunnen opnemen in de leefgemeenschap en kunnen participeren in
de maatschappij
3
, Gedragsneurowetenschappen
Neuron/zenuwcel
BOUW = STRUCTUUR
Moleculair: kleinste bouwstenen die
betrokken zijn bij de werking van een neuron
= chemische processen
Cellulair: de celstructuur en functie van het
neuron als geheel = werking
WERKING = FUNCTIE
Cellulaire neurofysiologie: de functionele
processen die plaatsvinden binnen de cellen
van het zenuwstelsel
Neuroplasticiteit (flexibel):
= het vermogen van de hersenen om zich aan
te passen en te veranderen als reactie op
ervaringen en sensorische stimulering
• Organisatie en reorganisatie
o Hersenen die nieuwe verbindingen vormen of bestaande verbindingen
veranderen
Hersenen, zenuwstelsel, neurale circuits
Cellulaire fysiologie: bestudeert hoe neuronen functioneren door middel van elektrische
signalen:
• Signalen overdragen via synapsen
• Celmembraanpotentiaal
• Neurotransmitters
Neurale circuits
= een groep neuronen die met elkaar communiceren om een specifieke functie uit te
voeren zoals, bewegingen, waarnemingen, verwerken van gedachten en emoties
Essentieel voor het functioneren van zenuwstelsel
Hersenbeeldvorming
• MRI: magneten en radiogolven om gedetailleerde beelden van de hersenen te
maken
• EEG: elektrische activiteit van de hersenen meten via elektroden
4
Woord vooraf
Studieobject van de gedragsneurowetenschappen:
• Wetenschappelijke studie van het gedrag begrepen vanuit de werking van de
hersenen (in interactie met de omgeving)
• Zowel vanuit het gezonde brein als het beschadigde brein.
• Recent meer en meer belangstelling voor de hersenen: ADHD, autisme,
hersenletsels, psychiatrische ziektebeelden, stress, veroudering en dementie,…
Het menselijk brein = informatie verwerkend orgaan → maar is gelimiteerd
• Multitasking is niet altijd efficiënt → fouten ontstaan in ons handelen doordat we
niet alles kunnen verwerken, er staat een limiet op.
o Bv: de kaarttruc bij goochelaars: maken er misbruik van door te focussen
op één aspect vallen andere kleine dingen niet meer op.
De verwerkingscapaciteit van een systeem is niet ongelimiteerd/onbeperkt, er is altijd
een punt waarop het systeem niet meer efficiënt of effectief kan werken.
• Wnr mensen allemaal naar dezelfde situatie hebben gekeken zijn er altijd
mensen die iets anders zien of dingen niet duidelijk hebben gezien.
Omdat je brein niet voldoende elementen had om de juiste informatie te
verwerken.
Wereld die je waarneemt is constructie van de hersenen. Kan ook misleiding, bv ilusie
Hoofdstuk 1: Conceptueel kader
1.1 Inleiding
Hersenen zijn onderdeel van het zenuwstelsel dat:
• Ons alert houdt om te reageren op de wereld om ons heen
• Een complex/uitgebreid neuraal communicatienetwerk vormt dat continu
informatie verzamelt over ons en onze omgeving
• Vitale functies controleert
• Informatie verwerkt/interpreteert
o Waarneming van de buiten- en binnenwereld staat gekoppeld met
emoties, omgevormd tot taal en gedachten
• Veranderingen in het lichaam teweegbrengt: bewegingen en handelingen uitvoert
1
,Gedragsneurowetenschappen
Orgaansystemen en dus ook het zenuwstelsel maken deel
uit van ingewikkelde ecosystemen.
Vanuit de systeembiologie is heel het ecosysteem in de
natuur in lagen geordend als een hiërarchisch continuüm
waarbij complexere grotere eenheden zijn
samengevoegd uit minder complexere eenheden.
Kwantumdeeltjes • Subatomaire deeltjes •
Zo beschrijven we in elk Atomen • Moleculen • Macromoleculen •
Organellen • Cellen • Weefsels • Organen
biologisch systeem in een en Orgaansystemen • Zenuwstelsel •
opklimmende volgorde de Organismen en persoon • Populaties •
Leefgemeenschappen • Cultuursubcultuur
volgende lagen: • Maatschappij-staat • Ecosystemen •
Biosfeer
1.2 Evolutie heeft geleid tot een toenemende complexiteit van neurale structuren
en hersenen
• Complexiteit van het Centraal Zenuw Stelsel (ZSC)
• Complexiteit en verscheidenheid van zenuwcellen of neuronen
• Toename neuroplasticiteit
1.2.1 Een conceptueel biopsychosociaal kader van hersenen en gedrag
= genetica en omgeving, endogene en exogene factoren, zijn steeds in interactie binnen
een bepaalde tijdskader
Endogene factoren: interne, biologische of genetische factoren
die vanuit het individu zelf komen die gedrag en hersenfunctie
beïnvloeden. (bv. genen, hormonen, neurotransmitters,…)
= biologisch
Exogene factoren: invloeden uit de omgeving, alles wat van
buitenaf komt en effect heeft op hersenen en gedrag (bv.
opvoeding, stress, cultuur, omgeving,…)
= psychologisch en sociaal
2
,Gedragsneurowetenschappen
Voortdurende interactie met de omgeving en met andere hersenprocessen
• Toenemende complexiteit:
o Tijdsafhankelijke veranderingen zijn het resultaat van:
Fylogenese: veranderingen over generaties heen
Ontogenese: veranderingen tijdens de individuele levensloop
Plasticiteit: veranderingen van moment tot moment
1. Fylognentische veranderingen over generaties heen
= verwijzen naar de evolutionaire veranderingen die zich voordoen in een soort of
populatie over meerdere generaties
• Natuurlijke selectie
• Mutatie
2. Ontogenetische veranderingen binnen de levensloop
= efficiënte veranderingen in een neurale verbinding voordoen = leren
3. Verandering van moment tot moment = Neuroplasticiteit
= de hersenen kunnen zich aanpassen en herstructureren afhankelijk van de ervaring
die we doormaken
• Gedrag afstemmen op onverwachte omgeving-veranderingen of
situaties die vanuit genetisch oogpunt niet zijn voorzien
Kader van hersen- en gedragsrelaties met beschrijvingsniveau’ s van het
zenuwstelsel
• De biologische basiseenheid is de zenuwcel of neuron
• Zenuwcellen die structureel en functioneel met elkaar verbonden zijn,
vormen samen neurale circuits. Die maken deel uit van een
orgaansysteem, namelijk het zenuwstelsel. Binnen het zenuwstelsel
zijn er vele neurale circuits, onder andere in de hersenen zelf
• De werking van die circuits leiden tot gedragsfuncties (o.a.
bewegingen, cognitie en emotie) in de ruime zin van het woord
• Die gedragsfuncties stellen ons in staat om activiteiten in het
dagelijkse leven uit te voeren waarmee we ook verschillende rollen
kunnen opnemen in de leefgemeenschap en kunnen participeren in
de maatschappij
3
, Gedragsneurowetenschappen
Neuron/zenuwcel
BOUW = STRUCTUUR
Moleculair: kleinste bouwstenen die
betrokken zijn bij de werking van een neuron
= chemische processen
Cellulair: de celstructuur en functie van het
neuron als geheel = werking
WERKING = FUNCTIE
Cellulaire neurofysiologie: de functionele
processen die plaatsvinden binnen de cellen
van het zenuwstelsel
Neuroplasticiteit (flexibel):
= het vermogen van de hersenen om zich aan
te passen en te veranderen als reactie op
ervaringen en sensorische stimulering
• Organisatie en reorganisatie
o Hersenen die nieuwe verbindingen vormen of bestaande verbindingen
veranderen
Hersenen, zenuwstelsel, neurale circuits
Cellulaire fysiologie: bestudeert hoe neuronen functioneren door middel van elektrische
signalen:
• Signalen overdragen via synapsen
• Celmembraanpotentiaal
• Neurotransmitters
Neurale circuits
= een groep neuronen die met elkaar communiceren om een specifieke functie uit te
voeren zoals, bewegingen, waarnemingen, verwerken van gedachten en emoties
Essentieel voor het functioneren van zenuwstelsel
Hersenbeeldvorming
• MRI: magneten en radiogolven om gedetailleerde beelden van de hersenen te
maken
• EEG: elektrische activiteit van de hersenen meten via elektroden
4
