SAMENVATTING CRIMINOLOGIE VOOR NIET-JURISTEN
HOORCOLLEGE 1 – WAT IS CRIMINOLOGIE
Waar gaat criminologie over?
De spanning (fascinatie) in de criminologie is verbonden met 2 dimensies:
Moraal
o Goed & kwaad
o Boete & straf
Emoties
o Angst & boosheid
o Mededogen & bewondering
Klapper > emotionele reactie op misdrijven
Criminologie gaat over criminaliteit.
Drie redenen waarom criminologie een lastige definitie is:
1. Alleen strafbare gedragingen vallen onder criminaliteit. Wat niet strafbaar is
gesteld is dus ook geen criminaliteit.
2. Psychisch geweld is niet strafbaar, stalking wel. We vinden soms iets wel erg
crimineel, maar dat staat dan niet in het wetboek van strafboek. De grens tussen
criminaliteit en baldadigheid is niet duidelijk.
3. Criminologie is veel breder gericht op het onderwerp criminaliteit dan in
strafrechtelijke zin. Het fenomeen criminaliteit is erg divers en complex. Er zijn
extreem verschillende gedragingen die zich achter het label criminaliteit kunnen
verbergen.
De definitie van criminaliteit is normatief bepaald. Jongeren moeten dit nog leren. Hoe
leren jongeren normen? Niet uit een boek, maar door je te gedragen en de grenzen op te
zoeken. Dit gedrag is typisch voor jongeren (de grens opzoeken en dus ook de grens
overschrijden).
Criminologische onderwerpen; voetbalgeweld, jeugdbendes, mafia, genocide, hacking,
internetfraude, stalking, pesten, drugscriminaliteit, eigenrichting, straatroof,
winkeldiefstal, verkeersdelicten, seksueel misbruik… Op elk van deze zaken kan het label
criminaliteit worden toegewezen omdat dat in het strafrecht staat.
In de criminologie kun je niet generaliseren, iedere casus is uniek.
Terug naar de vraag ‘Wat is criminologie?’
Criminologie wil betrouwbare en precieze kennis leveren over criminaliteit, over
mensen die misdaden plegen en over hoe daarop gereageerd kan worden:
o Haalt kennis uit de waarneembare werkelijkheid
o Is op (wetenschappelijk) ervaring, bevinding en observatie gegrond en
daaruit voortvloeiend weten
= een empirische wetenschap
Het is geen hulpwetenschap, maar een wetenschap op zich.
Het gaat om hoe het feitelijk is en niet om hoe het hoort. Het verschil tussen empirisch en
normatief.
, Een multidisciplinaire wetenschap; het maakt gebruik van inzichten uit andere
wetenschapsgebieden. Er is geen specifieke criminologische onderzoeksmethode.
o Criminologie ontleent haar begrippen, theorieën en onderzoeksmethoden
aan verschillende andere sociale wetenschappen
o Haar onderzoeksobject is de criminaliteit en de beheersing daarvan
Criminologie onderzoekt (Sutherland)
o Hoe en waarom strafwetten worden gemaakt
o Hoe en waarom strafwetten worden overtreden
o Hoe en waarom door de samenleving op misdrijven wordt gereageerd -
door de wetgever, door politie en justitie door de media en door de burger
Één beperking bij deze definitie; het gaat om strafwetten.
Samenvatting opdracht criminologie
Realistische beeldvormig
Zinvolle discussie over politieke en morele vraagstukken in verband met
problemen rondom misdaad en straf
Een objectieve, neutrale houding innemen, moraal en emoties buiten laten (als
criminoloog moet je nuchter blijven).
Founding fathers criminologie
1. Cesare Baccaria (rechtsfilosoof) pleidooi tegen de willekeur in de strafoplegging en
de wreedheid van de straffen (1766).
2. Adolphe Quetelet (cartograaf) maatschappelijke wetmatigheden bepalen de
ontwikkeling van de criminaliteit meer dan individuele wilsbesluiten (1835)
3. Cesare Lombrose (gevangenisarts) criminele antropologie (1872)
o Begon afwijkingen te noteren van schedels. Uiterlijke kenmerken van criminelen
(vorm van schedel kan je karakter herleiden):
o Laag voorhoofd
o Uitstekende kaken
o Borstelige doorlopende wenkbrauwen
Evolutie-theorie van Darwin was inspiratie. Mensen die veel achter blijven ontwikkelen
bepaalde uiterlijke kenmerken.
Historische inzichten
1. Alexandre Lacassagne (forensische geneeskunde 1880/90): ‘iedere maatschappij
krijgt de criminaliteit die zij verdient’. Overeenkomst met Quetelet.
2. Willen Bonger (jurist en socioloog 1920) over de relaties tussen de ontwikkeling
van criminaliteit en economische condities
Chicago 1920 immigranten beweging
Heeft een empirische revolutie veroorzaakt. De aanleiding en het ontstaan waren de
omstandigheden in Chicago in 1920. Maatschappelijke context; snelle industrialisatie,
massa immigratiestromen, had te maken met de effecten van de eerste wereldoorlog.
Groeide in 50 jaar van een kleine stad tot een miljoenenstad; een explosie van de
bevolking. Er was grote depressie en een extreme toename van sociale problemen. Veel
corruptie, georganiseerde criminaliteit en maffia.
De laatst ingestroomde bewoners werden verantwoordelijk gesteld voor al deze
problemen. Ze waren ongeletterd en onbeschaafd. Zij werden de zondebok.
,Conclusies en actualiteit Chicago School:
Kenmerken van de sociale structuur zijn van invloed op de omvang van
criminaliteit (C.S. Park & Burgess). En dus niet de kenmerken van de bewoners.
Verband tussen de mensen met sociaaleconomische achterstand en criminaliteit
op buurtniveau? (Shaw & McKay). Hier werd geen verband gevonden.
Sociale desorganisatie = een situatie waarin geen gemeenschapsgevoel, geen
stabiele relaties, lage sociale controle, zwakke en ineffectieve instituties, geen
harmonie binnen de gemeenschap en haar waarden
Criminologische vragen
Waarom variëren crime rates over tijd en over de culturen?
Waarom zijn er mensen die criminaliteit plegen en anderen weer niet?
Hoe ontstaan criminele bendes en waarom?
Hoe kunnen we criminaliteit voorkomen?
Waarom plegen normale mannen zinloos geweld?
o VB voor typische vragen
o Theorie helpt doelgericht naar een antwoord te zoeken. Je zet dus een
soort bril op, zonder een theorie kan je niet beginnen met een onderzoek.
Wat is een theorie
= een wetenschappelijk model of een wetenschappelijke uitspraak over waarnemingen in
de werkelijkheid
Doel: de onderlinge samenhang van de waarnemingen te beschrijven en verklaren
De bril
- Theorie en methodologie zijn de bril waardoor we de sociale werkelijkheid zien,
een soort zonnebril
- De werkelijkheid wordt ‘vervormd’
- Kan niet anders: theorie is niet de werkelijkheid. Daarom wordt er
voortdurend aan theorieën gesleuteld.
HOORCOLLEGE 2 – WAT IS CRIMINALITEIT
Definitie criminaliteit (Willem Bonger): criminaliteit is een subcategorie van alle immorele
en maatschappelijke schadelijke immorele en maatschappelijk schadelijke handelingen
die eventueel strafbaar zouden kunnen worden gesteld (Bonger, 1932).
Dimensies van criminaliteit
- Maatschappelijke probleem
- Schadelijke, gevaarlijk, slecht, immoreel, strafwaardig
- Objectieve aspecten: schade en gevaar
- Normatieve aspecten: slecht, immoreel met oplossing; strafrechtelijke reactie
Definities van criminaliteit
Definitie van Chrisje Brants:
Juridische definities van criminaliteit moeten worden onderscheiden van de buiten
juridische betekenisgeving in maatschappelijke zin
, Zowel criminologen als juristen houden zich uit verschillende invalshoeken met
hetzelfde bezig; criminalisering en de gevolgen daarvan
‘..maar niet alle gedrag of alle personen die met ‘criminaliteit’ resp. ‘crimineel’
worden aangeduid zijn ook strafbare feiten en daders in juridische zin…’
Definitie van Howard Becker
Criminaliteit zijn ‘die gedragingen die crimineel genoemd worden’
Onderscheidende criterium: criminalisering
Definitie van Edwin Sutherland
Criminaliteit is gedrag dat maatschappelijke schade toebrengt
Criminologen moeten criminaliteit autonoom definiëren op grond van leed, letsel
of schade
Autonome definities van criminaliteit
- Sociale normovertreding
- Toebrengen van (maatschappelijke) schade en/of letsel
- Schending van mensenrechten
- Machtsmisbruik
Criminaliteit als sociale constructie
Gedrag en mens zijn niet inherent crimineel of immoreel, zij worden het door sociale
betekenisgeving (Brants). Criminaliteit is niet een gegeven maar een geconstrueerde
werkelijkheid en resultaat van een sociale definiëringsproces. In interactie en taal wordt
de sociale werkelijkheid door mensen ervaren, geïnterpreteerd en betekenis geven.
1. Criminaliteitsverschijnselen zouden ook anders benoemd kunnen worden
2. De verschillende benoemingen leiden tot verschillende betekenissen en
verschillende werkelijkheden
3. De verschillende betekenissen zijn gekoppeld aan verschillende verwachtingen en
normatieve oordelen
HOORCOLLEGE 3 – HOE WORDT CRIMINALITEIT GEMETEN? HOE IS DE
ONTWIKKELING VAN CRIMINALITEIT IN NEDERLAND?
Inzichten tot nut toe
Definitiestrijd
Proces van criminalisering
Criminaliteit geen neutrale beschrijving
Sociale constructie (criminaliteit = ubiquitair)
Relativiteit van het criminaliteitsbegrip
Conclusies voor criminologisch onderzoek
- De definitie van het (criminaliteit)fenomeen expliciet maken
- Het definiëringsproces mee nemen of zelf tot deel van het onderzoek maken
o In het achterhoofd houden dat de definitie steeds veranderbaar is
- (Geregistreerde) criminaliteit is een weerspiegeling van de controleactiviteiten van
de justitiële keten
Hoe wordt criminaliteit gemeten? Hoe zie je de ontwikkeling
HOORCOLLEGE 1 – WAT IS CRIMINOLOGIE
Waar gaat criminologie over?
De spanning (fascinatie) in de criminologie is verbonden met 2 dimensies:
Moraal
o Goed & kwaad
o Boete & straf
Emoties
o Angst & boosheid
o Mededogen & bewondering
Klapper > emotionele reactie op misdrijven
Criminologie gaat over criminaliteit.
Drie redenen waarom criminologie een lastige definitie is:
1. Alleen strafbare gedragingen vallen onder criminaliteit. Wat niet strafbaar is
gesteld is dus ook geen criminaliteit.
2. Psychisch geweld is niet strafbaar, stalking wel. We vinden soms iets wel erg
crimineel, maar dat staat dan niet in het wetboek van strafboek. De grens tussen
criminaliteit en baldadigheid is niet duidelijk.
3. Criminologie is veel breder gericht op het onderwerp criminaliteit dan in
strafrechtelijke zin. Het fenomeen criminaliteit is erg divers en complex. Er zijn
extreem verschillende gedragingen die zich achter het label criminaliteit kunnen
verbergen.
De definitie van criminaliteit is normatief bepaald. Jongeren moeten dit nog leren. Hoe
leren jongeren normen? Niet uit een boek, maar door je te gedragen en de grenzen op te
zoeken. Dit gedrag is typisch voor jongeren (de grens opzoeken en dus ook de grens
overschrijden).
Criminologische onderwerpen; voetbalgeweld, jeugdbendes, mafia, genocide, hacking,
internetfraude, stalking, pesten, drugscriminaliteit, eigenrichting, straatroof,
winkeldiefstal, verkeersdelicten, seksueel misbruik… Op elk van deze zaken kan het label
criminaliteit worden toegewezen omdat dat in het strafrecht staat.
In de criminologie kun je niet generaliseren, iedere casus is uniek.
Terug naar de vraag ‘Wat is criminologie?’
Criminologie wil betrouwbare en precieze kennis leveren over criminaliteit, over
mensen die misdaden plegen en over hoe daarop gereageerd kan worden:
o Haalt kennis uit de waarneembare werkelijkheid
o Is op (wetenschappelijk) ervaring, bevinding en observatie gegrond en
daaruit voortvloeiend weten
= een empirische wetenschap
Het is geen hulpwetenschap, maar een wetenschap op zich.
Het gaat om hoe het feitelijk is en niet om hoe het hoort. Het verschil tussen empirisch en
normatief.
, Een multidisciplinaire wetenschap; het maakt gebruik van inzichten uit andere
wetenschapsgebieden. Er is geen specifieke criminologische onderzoeksmethode.
o Criminologie ontleent haar begrippen, theorieën en onderzoeksmethoden
aan verschillende andere sociale wetenschappen
o Haar onderzoeksobject is de criminaliteit en de beheersing daarvan
Criminologie onderzoekt (Sutherland)
o Hoe en waarom strafwetten worden gemaakt
o Hoe en waarom strafwetten worden overtreden
o Hoe en waarom door de samenleving op misdrijven wordt gereageerd -
door de wetgever, door politie en justitie door de media en door de burger
Één beperking bij deze definitie; het gaat om strafwetten.
Samenvatting opdracht criminologie
Realistische beeldvormig
Zinvolle discussie over politieke en morele vraagstukken in verband met
problemen rondom misdaad en straf
Een objectieve, neutrale houding innemen, moraal en emoties buiten laten (als
criminoloog moet je nuchter blijven).
Founding fathers criminologie
1. Cesare Baccaria (rechtsfilosoof) pleidooi tegen de willekeur in de strafoplegging en
de wreedheid van de straffen (1766).
2. Adolphe Quetelet (cartograaf) maatschappelijke wetmatigheden bepalen de
ontwikkeling van de criminaliteit meer dan individuele wilsbesluiten (1835)
3. Cesare Lombrose (gevangenisarts) criminele antropologie (1872)
o Begon afwijkingen te noteren van schedels. Uiterlijke kenmerken van criminelen
(vorm van schedel kan je karakter herleiden):
o Laag voorhoofd
o Uitstekende kaken
o Borstelige doorlopende wenkbrauwen
Evolutie-theorie van Darwin was inspiratie. Mensen die veel achter blijven ontwikkelen
bepaalde uiterlijke kenmerken.
Historische inzichten
1. Alexandre Lacassagne (forensische geneeskunde 1880/90): ‘iedere maatschappij
krijgt de criminaliteit die zij verdient’. Overeenkomst met Quetelet.
2. Willen Bonger (jurist en socioloog 1920) over de relaties tussen de ontwikkeling
van criminaliteit en economische condities
Chicago 1920 immigranten beweging
Heeft een empirische revolutie veroorzaakt. De aanleiding en het ontstaan waren de
omstandigheden in Chicago in 1920. Maatschappelijke context; snelle industrialisatie,
massa immigratiestromen, had te maken met de effecten van de eerste wereldoorlog.
Groeide in 50 jaar van een kleine stad tot een miljoenenstad; een explosie van de
bevolking. Er was grote depressie en een extreme toename van sociale problemen. Veel
corruptie, georganiseerde criminaliteit en maffia.
De laatst ingestroomde bewoners werden verantwoordelijk gesteld voor al deze
problemen. Ze waren ongeletterd en onbeschaafd. Zij werden de zondebok.
,Conclusies en actualiteit Chicago School:
Kenmerken van de sociale structuur zijn van invloed op de omvang van
criminaliteit (C.S. Park & Burgess). En dus niet de kenmerken van de bewoners.
Verband tussen de mensen met sociaaleconomische achterstand en criminaliteit
op buurtniveau? (Shaw & McKay). Hier werd geen verband gevonden.
Sociale desorganisatie = een situatie waarin geen gemeenschapsgevoel, geen
stabiele relaties, lage sociale controle, zwakke en ineffectieve instituties, geen
harmonie binnen de gemeenschap en haar waarden
Criminologische vragen
Waarom variëren crime rates over tijd en over de culturen?
Waarom zijn er mensen die criminaliteit plegen en anderen weer niet?
Hoe ontstaan criminele bendes en waarom?
Hoe kunnen we criminaliteit voorkomen?
Waarom plegen normale mannen zinloos geweld?
o VB voor typische vragen
o Theorie helpt doelgericht naar een antwoord te zoeken. Je zet dus een
soort bril op, zonder een theorie kan je niet beginnen met een onderzoek.
Wat is een theorie
= een wetenschappelijk model of een wetenschappelijke uitspraak over waarnemingen in
de werkelijkheid
Doel: de onderlinge samenhang van de waarnemingen te beschrijven en verklaren
De bril
- Theorie en methodologie zijn de bril waardoor we de sociale werkelijkheid zien,
een soort zonnebril
- De werkelijkheid wordt ‘vervormd’
- Kan niet anders: theorie is niet de werkelijkheid. Daarom wordt er
voortdurend aan theorieën gesleuteld.
HOORCOLLEGE 2 – WAT IS CRIMINALITEIT
Definitie criminaliteit (Willem Bonger): criminaliteit is een subcategorie van alle immorele
en maatschappelijke schadelijke immorele en maatschappelijk schadelijke handelingen
die eventueel strafbaar zouden kunnen worden gesteld (Bonger, 1932).
Dimensies van criminaliteit
- Maatschappelijke probleem
- Schadelijke, gevaarlijk, slecht, immoreel, strafwaardig
- Objectieve aspecten: schade en gevaar
- Normatieve aspecten: slecht, immoreel met oplossing; strafrechtelijke reactie
Definities van criminaliteit
Definitie van Chrisje Brants:
Juridische definities van criminaliteit moeten worden onderscheiden van de buiten
juridische betekenisgeving in maatschappelijke zin
, Zowel criminologen als juristen houden zich uit verschillende invalshoeken met
hetzelfde bezig; criminalisering en de gevolgen daarvan
‘..maar niet alle gedrag of alle personen die met ‘criminaliteit’ resp. ‘crimineel’
worden aangeduid zijn ook strafbare feiten en daders in juridische zin…’
Definitie van Howard Becker
Criminaliteit zijn ‘die gedragingen die crimineel genoemd worden’
Onderscheidende criterium: criminalisering
Definitie van Edwin Sutherland
Criminaliteit is gedrag dat maatschappelijke schade toebrengt
Criminologen moeten criminaliteit autonoom definiëren op grond van leed, letsel
of schade
Autonome definities van criminaliteit
- Sociale normovertreding
- Toebrengen van (maatschappelijke) schade en/of letsel
- Schending van mensenrechten
- Machtsmisbruik
Criminaliteit als sociale constructie
Gedrag en mens zijn niet inherent crimineel of immoreel, zij worden het door sociale
betekenisgeving (Brants). Criminaliteit is niet een gegeven maar een geconstrueerde
werkelijkheid en resultaat van een sociale definiëringsproces. In interactie en taal wordt
de sociale werkelijkheid door mensen ervaren, geïnterpreteerd en betekenis geven.
1. Criminaliteitsverschijnselen zouden ook anders benoemd kunnen worden
2. De verschillende benoemingen leiden tot verschillende betekenissen en
verschillende werkelijkheden
3. De verschillende betekenissen zijn gekoppeld aan verschillende verwachtingen en
normatieve oordelen
HOORCOLLEGE 3 – HOE WORDT CRIMINALITEIT GEMETEN? HOE IS DE
ONTWIKKELING VAN CRIMINALITEIT IN NEDERLAND?
Inzichten tot nut toe
Definitiestrijd
Proces van criminalisering
Criminaliteit geen neutrale beschrijving
Sociale constructie (criminaliteit = ubiquitair)
Relativiteit van het criminaliteitsbegrip
Conclusies voor criminologisch onderzoek
- De definitie van het (criminaliteit)fenomeen expliciet maken
- Het definiëringsproces mee nemen of zelf tot deel van het onderzoek maken
o In het achterhoofd houden dat de definitie steeds veranderbaar is
- (Geregistreerde) criminaliteit is een weerspiegeling van de controleactiviteiten van
de justitiële keten
Hoe wordt criminaliteit gemeten? Hoe zie je de ontwikkeling
