Inhoudsopgave
H1: Wat is & management accounting ....................................................................................................... 1
1.1 Analytisch boekhouden, cost & management accounting ....................................................................... 1
1.2 Plannen, richting geven en evalueren ............................................................................................... 3
1.2.1 Management decisions (managementbeslissingen) ........................................................................ 3
1.2.2 Planning (plannen)............................................................................................................................ 4
1.2.3 Richting geven................................................................................................................................... 6
1.2.4 Evalueren .......................................................................................................................................... 8
H2: KOSTENBEGRIPPEN EN KOSTPRIJSCOMPONENTEN ................................................................................ 9
2.1 Kosten en Kostprijs .......................................................................................................................................... 9
2.2 Kostenindeling .............................................................................................................................................. 10
2.2.1 Directe en indirecte kosten.................................................................................................................... 10
2.2.2. Variabel en vaste kosten ....................................................................................................................... 11
2.2.3. Cost drivers (kostenveroorzakers) ........................................................................................................ 13
2.3 Productiekostprijs en verkoopkostprijs ......................................................................................................... 13
2.4 Historische en standaardkostprijs ................................................................................................................. 14
Historische kostprijs ........................................................................................................................................ 14
2.4.2 Standaardkostprijs ................................................................................................................................. 15
H3: Kostprijsberekeningen met de kosten plaatmethode ............................................................................ 15
3.2 Kostenplaatsenmethode ............................................................................................................................... 15
3.3 Homogene kostenplaatsen ........................................................................................................................... 17
3.4 Soorten kostenplaatsen ................................................................................................................................ 18
3.5 Analytische boekhouding.............................................................................................................................. 21
3.6 Besluit ........................................................................................................................................................... 22
H4: Break-even analyse............................................................................................................................. 22
4.1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 22
4.2 Voorbeelden .................................................................................................................................................. 23
4.3 Basisformule ................................................................................................................................................. 24
4.4 Break-even omzet ......................................................................................................................................... 24
4.5 Grafische voorstelling ................................................................................................................................... 25
4.6 Andere toepassingen van break-even analyse ............................................................................................. 25
4.6.1 Veiligheidsmarge ................................................................................................................................... 25
4.6.2 Capaciteitsbenutting in het break-evenpunt ......................................................................................... 26
4.6.3 Winstobjectief (voor en na belastingen) ............................................................................................... 26
4.6.4 Sensitiviteitsanalyse .............................................................................................................................. 26
, 4.7 Impliciete veronderstellingen en beperkingen van de break-even analyse .................................................. 26
4.8 Break-even analyse bij meerdere producten ................................................................................................ 27
H5: Budgetten .......................................................................................................................................... 28
5.1. Inleiding ....................................................................................................................................................... 28
5.2 Strategie........................................................................................................................................................ 28
5.2.2 Omgevingsfactoren ................................................................................................................................ 30
5.3 BUGETEREN (DE BELANGRIJKSTE BUDGETTEN van DE BUGETCYCLUS NIET KENNEN WORDT NIET
GEVRAAGD) ........................................................................................................................................................ 30
5.9 Budget en (rolling) forecast: wat is het verschil? ......................................................................................... 31
5.9.1 Traditioneel en zero-based budget ........................................................................................................ 31
5.9.2 Rolling forecast ...................................................................................................................................... 32
5.9.3 Voorbeeld van een cashflow forecast.................................................................................................... 33
5.10 Doelstellingen van budget en forecast ....................................................................................................... 34
5.11 Besluit ......................................................................................................................................................... 35
H6 ANALYTISCHE BOEKHOUDING, MANAGEMENT RAPPORTERING EN CONTROLLING ................................. 35
6.1 Analytische boekhouding (herhaling) ........................................................................................................... 35
6.2 Managementrapport .................................................................................................................................... 36
6.2.1 Wat is management rapport ................................................................................................................. 36
6.2.2 Managementrapportering, IT en dashboard ......................................................................................... 36
6.2.3 Aandachtspunten bij de opbouw van een dashboard........................................................................... 36
6.3 Het begrip controlling en de rol van de controller ........................................................................................ 37
6.3.1 Managementrapportering en taken van CFO → zie pagina 116 ........................................................... 38
6.4 Enkele belangrijke begrippen voor de management rapportering............................................................... 39
6.4.1 Werkkapitaal (working capital of nettobedrijfskapitaal) ....................................................................... 39
6.4.2 EBITDA, brutobedrijfsresultaat of operationele cashflow ..................................................................... 40
6.4.3 Cashflow ................................................................................................................................................ 41
6.4.4 Free Cashflow (FCF) ............................................................................................................................... 41
H7: KOSTPRIJSBEREKENING EN RESULTAATBEPALING BIJ MASSAPRODUCTIE (PROCESS COSTING) ................ 42
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 42
7.2 Kenmerken van massaproductie................................................................................................................... 42
7.3 Kostprijsberekening bij massaproductie ....................................................................................................... 42
7.4 Voorraadwijzigingen en voorraadwaardering.............................................................................................. 43
7.4.1 Voorraadwaardering .............................................................................................................................. 43
7.4.2 Basisoefeningen voor een goed begrip van voorraadwijziging ............................................................. 44
7.4.3 Boekhoudkundige verwerking van voorraadwijzigingen....................................................................... 45
7.5 Kostprijs van de geproduceerde goederen (Full cost) ................................................................................... 47
7.6 Kostprijs van de verkochte goederen (ZIE BLAD 135 VOOR SCHEMA) .......................................................... 48
7.7 Bepaling van het ‘analytisch’ resultaat(MOET KUNNEN BEREKEN OP HET EXAMEN) ................................. 48
7.8 Verkoopkostprijs van de verkopen ................................................................................................................ 50
, 7.10.2 Periodieke verdeling van kosten .......................................................................................................... 51
7.10.3 Courante kosten................................................................................................................................... 51
7.10.3 Niet-courante of periodieke kosten ..................................................................................................... 52
7.11 Besluit over massaproductie en kostprijsberekening ................................................................................. 52
H8: KOSTPRIJSBEREKENING BIJ STUKPRODUCTIE ....................................................................................... 52
8.2 Kenmerken van stukproductie (Job Order Costing) ...................................................................................... 52
8.3Voorcalculatie: standaard kostprijscalculatie ................................................................................................ 53
8.3.1Schatting van directe kosten ................................................................................................................... 53
8.3.2 schatting van indirecte kosten ............................................................................................................... 53
8.4 Kostprijskaart per order ................................................................................................................................ 54
8.5 Nacalculatie: werkelijke kostprijs achteraf ................................................................................................... 54
8.6 Capaciteit verschil (THEORIEVRAAG) ............................................................................................................ 55
H9: ACTIVITY BASED COSTING ................................................................................................................... 55
9.2 – Probleem van traditionele kostprijscalculatie – gewoon lezen.................................................................. 56
9.3 Activity Based Costing als oplossing ............................................................................................................. 56
9.3.1 Algemeen model- kennen ..................................................................................................................... 56
9.3.2 Identificatie van de activiteiten- weten ................................................................................................. 57
9.3.3 Bepalen van de kosten van de activiteiten- weten ................................................................................ 57
9.3.4 Bepaling van de ‘cost drivers’ van de activiteiten-kennen .................................................................... 58
9.3.5 Bepaling van het volume van de cost drivers ........................................................................................ 58
9.3.6 Wanneer abc toepassen(kennen) .......................................................................................................... 59
9.4 time driven abc niet kennen.......................................................................................................................... 60
H10: BUDGETCONTROLE: OMZET EN KOSTEN VERSCHILLENANALYSE .......................................................... 60
10.1 Inleiding: het belang van budgetcontrole................................................................................................... 60
10.2 Omzetverschillenanalyse KENNEN.............................................................................................................. 60
10.3 Historische en standaardkostprijs ............................................................................................................... 62
10.3.1 Historische kostprijs of nagecalculeerde kostprijs............................................................................... 62
10.3.2Nut van de standaardkostprijsberekening............................................................................................ 62
10.3.3.Toepassing van de standaardkostprijsmethode (KENNEN) ................................................................. 63
10.3.4 Standaard directe en indirecte kosten (KENNEN) ............................................................................... 64
10.4.1 Directe standaardkosten ...................................................................................................................... 64
10.4.2 Historische (werkelijke) kosten ............................................................................................................ 65
10.4.3 Totaal verschil ...................................................................................................................................... 65
10.4.4 Verschillenanalyse: prijsverschil (KENNEN) ......................................................................................... 65
10.4.5 Verschillenanalyse: hoeveelheidsverschil (KENNEN)........................................................................... 65
10.4.6 Uitgewerkt voorbeeld .......................................................................................................................... 65
10.4.7 capaciteitsbezettingsverschil?(KENNEN) ............................................................................................. 66
10.5 Verschillenanalyse en verantwoordelijkheidsrapportering ........................................................................ 67
H11: INVESTERINGSANALYSE ..................................................................................................................... 67
11.2 Stappen in het investeringsbeslissingsproces ............................................................................................. 67
, 1.3 De tijdswaarde van geld ............................................................................................................................... 68
11.3.1 Standaardsymbolen ............................................................................................................................. 68
11.3.2 Toekomstige waarde (TW) ................................................................................................................... 69
11.3.3 Meerdere perioden / samengestelde interest .................................................................................... 69
11.3.4 Het wonder van de samengestelde interest........................................................................................ 69
11.3.5 Huidige waarde of contante waarde ................................................................................................... 69
11.3.6 Verdampende huidige of contante waarde ......................................................................................... 69
11.3.7 Vermogenskosten of WACC KENNEN .................................................................................................. 69
11.4 Investeringsbeslissingen ............................................................................................................................. 70
11.4.1 Terugverdientijd (Payback period)KENNEN .................................................................................... 70
11.4.2 Netto contante waarde (NCW / NPV) .................................................................................................. 71
11.4.3 Interne rendementsgraad (IRR / Internal Rate of Return) .................................................................. 71
H12: Waardering van ondernemingen (KENNEN) ....................................................................................... 74
A. Waardering op basis van de balans, de drie belangrijkste waarderingsmethodes.................................... 74
H13: BEREKENINGSTECHNIEKEN VOOR MANAGEMENT BESLISSINGEN ........................................................ 77
13.2 KERNBEGRIPPEN ......................................................................................................................................... 77
13.2.1 Relevante kosten en relevante opbrengsten ....................................................................................... 77
13.2.2 Opportuniteitskosten .......................................................................................................................... 77
13.2.3 Contributiemarge ................................................................................................................................ 77
13.2.4 Korte termijn versus lange termijn ...................................................................................................... 78
13.3 Direct Costing.............................................................................................................................................. 78
13.3.1 Resultaatbepaling bij Direct Costing .................................................................................................... 78
13.4 Selectie van orders met lage verkoopprijs .................................................................................................. 80
13.4.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 80
13.4.3 Voorbeeld 2: ........................................................................................................................................ 82
13.5 De “Make or Buy”-beslissing ...................................................................................................................... 83
13.5.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 83
13.5.3 Situatie gebonden................................................................................................................................ 85
H14: WINSTGEVENDHEIDSANALYSE en PRIJSBESLISSINGEN ........................................................................ 85
H1: Wat is & management accounting ....................................................................................................... 1
1.1 Analytisch boekhouden, cost & management accounting ....................................................................... 1
1.2 Plannen, richting geven en evalueren ............................................................................................... 3
1.2.1 Management decisions (managementbeslissingen) ........................................................................ 3
1.2.2 Planning (plannen)............................................................................................................................ 4
1.2.3 Richting geven................................................................................................................................... 6
1.2.4 Evalueren .......................................................................................................................................... 8
H2: KOSTENBEGRIPPEN EN KOSTPRIJSCOMPONENTEN ................................................................................ 9
2.1 Kosten en Kostprijs .......................................................................................................................................... 9
2.2 Kostenindeling .............................................................................................................................................. 10
2.2.1 Directe en indirecte kosten.................................................................................................................... 10
2.2.2. Variabel en vaste kosten ....................................................................................................................... 11
2.2.3. Cost drivers (kostenveroorzakers) ........................................................................................................ 13
2.3 Productiekostprijs en verkoopkostprijs ......................................................................................................... 13
2.4 Historische en standaardkostprijs ................................................................................................................. 14
Historische kostprijs ........................................................................................................................................ 14
2.4.2 Standaardkostprijs ................................................................................................................................. 15
H3: Kostprijsberekeningen met de kosten plaatmethode ............................................................................ 15
3.2 Kostenplaatsenmethode ............................................................................................................................... 15
3.3 Homogene kostenplaatsen ........................................................................................................................... 17
3.4 Soorten kostenplaatsen ................................................................................................................................ 18
3.5 Analytische boekhouding.............................................................................................................................. 21
3.6 Besluit ........................................................................................................................................................... 22
H4: Break-even analyse............................................................................................................................. 22
4.1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 22
4.2 Voorbeelden .................................................................................................................................................. 23
4.3 Basisformule ................................................................................................................................................. 24
4.4 Break-even omzet ......................................................................................................................................... 24
4.5 Grafische voorstelling ................................................................................................................................... 25
4.6 Andere toepassingen van break-even analyse ............................................................................................. 25
4.6.1 Veiligheidsmarge ................................................................................................................................... 25
4.6.2 Capaciteitsbenutting in het break-evenpunt ......................................................................................... 26
4.6.3 Winstobjectief (voor en na belastingen) ............................................................................................... 26
4.6.4 Sensitiviteitsanalyse .............................................................................................................................. 26
, 4.7 Impliciete veronderstellingen en beperkingen van de break-even analyse .................................................. 26
4.8 Break-even analyse bij meerdere producten ................................................................................................ 27
H5: Budgetten .......................................................................................................................................... 28
5.1. Inleiding ....................................................................................................................................................... 28
5.2 Strategie........................................................................................................................................................ 28
5.2.2 Omgevingsfactoren ................................................................................................................................ 30
5.3 BUGETEREN (DE BELANGRIJKSTE BUDGETTEN van DE BUGETCYCLUS NIET KENNEN WORDT NIET
GEVRAAGD) ........................................................................................................................................................ 30
5.9 Budget en (rolling) forecast: wat is het verschil? ......................................................................................... 31
5.9.1 Traditioneel en zero-based budget ........................................................................................................ 31
5.9.2 Rolling forecast ...................................................................................................................................... 32
5.9.3 Voorbeeld van een cashflow forecast.................................................................................................... 33
5.10 Doelstellingen van budget en forecast ....................................................................................................... 34
5.11 Besluit ......................................................................................................................................................... 35
H6 ANALYTISCHE BOEKHOUDING, MANAGEMENT RAPPORTERING EN CONTROLLING ................................. 35
6.1 Analytische boekhouding (herhaling) ........................................................................................................... 35
6.2 Managementrapport .................................................................................................................................... 36
6.2.1 Wat is management rapport ................................................................................................................. 36
6.2.2 Managementrapportering, IT en dashboard ......................................................................................... 36
6.2.3 Aandachtspunten bij de opbouw van een dashboard........................................................................... 36
6.3 Het begrip controlling en de rol van de controller ........................................................................................ 37
6.3.1 Managementrapportering en taken van CFO → zie pagina 116 ........................................................... 38
6.4 Enkele belangrijke begrippen voor de management rapportering............................................................... 39
6.4.1 Werkkapitaal (working capital of nettobedrijfskapitaal) ....................................................................... 39
6.4.2 EBITDA, brutobedrijfsresultaat of operationele cashflow ..................................................................... 40
6.4.3 Cashflow ................................................................................................................................................ 41
6.4.4 Free Cashflow (FCF) ............................................................................................................................... 41
H7: KOSTPRIJSBEREKENING EN RESULTAATBEPALING BIJ MASSAPRODUCTIE (PROCESS COSTING) ................ 42
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 42
7.2 Kenmerken van massaproductie................................................................................................................... 42
7.3 Kostprijsberekening bij massaproductie ....................................................................................................... 42
7.4 Voorraadwijzigingen en voorraadwaardering.............................................................................................. 43
7.4.1 Voorraadwaardering .............................................................................................................................. 43
7.4.2 Basisoefeningen voor een goed begrip van voorraadwijziging ............................................................. 44
7.4.3 Boekhoudkundige verwerking van voorraadwijzigingen....................................................................... 45
7.5 Kostprijs van de geproduceerde goederen (Full cost) ................................................................................... 47
7.6 Kostprijs van de verkochte goederen (ZIE BLAD 135 VOOR SCHEMA) .......................................................... 48
7.7 Bepaling van het ‘analytisch’ resultaat(MOET KUNNEN BEREKEN OP HET EXAMEN) ................................. 48
7.8 Verkoopkostprijs van de verkopen ................................................................................................................ 50
, 7.10.2 Periodieke verdeling van kosten .......................................................................................................... 51
7.10.3 Courante kosten................................................................................................................................... 51
7.10.3 Niet-courante of periodieke kosten ..................................................................................................... 52
7.11 Besluit over massaproductie en kostprijsberekening ................................................................................. 52
H8: KOSTPRIJSBEREKENING BIJ STUKPRODUCTIE ....................................................................................... 52
8.2 Kenmerken van stukproductie (Job Order Costing) ...................................................................................... 52
8.3Voorcalculatie: standaard kostprijscalculatie ................................................................................................ 53
8.3.1Schatting van directe kosten ................................................................................................................... 53
8.3.2 schatting van indirecte kosten ............................................................................................................... 53
8.4 Kostprijskaart per order ................................................................................................................................ 54
8.5 Nacalculatie: werkelijke kostprijs achteraf ................................................................................................... 54
8.6 Capaciteit verschil (THEORIEVRAAG) ............................................................................................................ 55
H9: ACTIVITY BASED COSTING ................................................................................................................... 55
9.2 – Probleem van traditionele kostprijscalculatie – gewoon lezen.................................................................. 56
9.3 Activity Based Costing als oplossing ............................................................................................................. 56
9.3.1 Algemeen model- kennen ..................................................................................................................... 56
9.3.2 Identificatie van de activiteiten- weten ................................................................................................. 57
9.3.3 Bepalen van de kosten van de activiteiten- weten ................................................................................ 57
9.3.4 Bepaling van de ‘cost drivers’ van de activiteiten-kennen .................................................................... 58
9.3.5 Bepaling van het volume van de cost drivers ........................................................................................ 58
9.3.6 Wanneer abc toepassen(kennen) .......................................................................................................... 59
9.4 time driven abc niet kennen.......................................................................................................................... 60
H10: BUDGETCONTROLE: OMZET EN KOSTEN VERSCHILLENANALYSE .......................................................... 60
10.1 Inleiding: het belang van budgetcontrole................................................................................................... 60
10.2 Omzetverschillenanalyse KENNEN.............................................................................................................. 60
10.3 Historische en standaardkostprijs ............................................................................................................... 62
10.3.1 Historische kostprijs of nagecalculeerde kostprijs............................................................................... 62
10.3.2Nut van de standaardkostprijsberekening............................................................................................ 62
10.3.3.Toepassing van de standaardkostprijsmethode (KENNEN) ................................................................. 63
10.3.4 Standaard directe en indirecte kosten (KENNEN) ............................................................................... 64
10.4.1 Directe standaardkosten ...................................................................................................................... 64
10.4.2 Historische (werkelijke) kosten ............................................................................................................ 65
10.4.3 Totaal verschil ...................................................................................................................................... 65
10.4.4 Verschillenanalyse: prijsverschil (KENNEN) ......................................................................................... 65
10.4.5 Verschillenanalyse: hoeveelheidsverschil (KENNEN)........................................................................... 65
10.4.6 Uitgewerkt voorbeeld .......................................................................................................................... 65
10.4.7 capaciteitsbezettingsverschil?(KENNEN) ............................................................................................. 66
10.5 Verschillenanalyse en verantwoordelijkheidsrapportering ........................................................................ 67
H11: INVESTERINGSANALYSE ..................................................................................................................... 67
11.2 Stappen in het investeringsbeslissingsproces ............................................................................................. 67
, 1.3 De tijdswaarde van geld ............................................................................................................................... 68
11.3.1 Standaardsymbolen ............................................................................................................................. 68
11.3.2 Toekomstige waarde (TW) ................................................................................................................... 69
11.3.3 Meerdere perioden / samengestelde interest .................................................................................... 69
11.3.4 Het wonder van de samengestelde interest........................................................................................ 69
11.3.5 Huidige waarde of contante waarde ................................................................................................... 69
11.3.6 Verdampende huidige of contante waarde ......................................................................................... 69
11.3.7 Vermogenskosten of WACC KENNEN .................................................................................................. 69
11.4 Investeringsbeslissingen ............................................................................................................................. 70
11.4.1 Terugverdientijd (Payback period)KENNEN .................................................................................... 70
11.4.2 Netto contante waarde (NCW / NPV) .................................................................................................. 71
11.4.3 Interne rendementsgraad (IRR / Internal Rate of Return) .................................................................. 71
H12: Waardering van ondernemingen (KENNEN) ....................................................................................... 74
A. Waardering op basis van de balans, de drie belangrijkste waarderingsmethodes.................................... 74
H13: BEREKENINGSTECHNIEKEN VOOR MANAGEMENT BESLISSINGEN ........................................................ 77
13.2 KERNBEGRIPPEN ......................................................................................................................................... 77
13.2.1 Relevante kosten en relevante opbrengsten ....................................................................................... 77
13.2.2 Opportuniteitskosten .......................................................................................................................... 77
13.2.3 Contributiemarge ................................................................................................................................ 77
13.2.4 Korte termijn versus lange termijn ...................................................................................................... 78
13.3 Direct Costing.............................................................................................................................................. 78
13.3.1 Resultaatbepaling bij Direct Costing .................................................................................................... 78
13.4 Selectie van orders met lage verkoopprijs .................................................................................................. 80
13.4.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 80
13.4.3 Voorbeeld 2: ........................................................................................................................................ 82
13.5 De “Make or Buy”-beslissing ...................................................................................................................... 83
13.5.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 83
13.5.3 Situatie gebonden................................................................................................................................ 85
H14: WINSTGEVENDHEIDSANALYSE en PRIJSBESLISSINGEN ........................................................................ 85