Samenvatting Ethiek 1

ETHIEK 1

Termen die je niet mag verwarren:
- Waarde en Waarden:
 Waarde: verwijst naar de betekenis of het belang van iets, zoals de
waarde van geld.
 Waarden: verwijst naar morele of sociale principes, zoals eerlijkheid,
vrijheid en respect.
- Gevoel en Gevoelens:
 Gevoel: slaat op een specifieke fysieke gewaarwording, zoals pijn of
warmte.
 Gevoelens: verwijst naar interne beleving en emoties, zoals verdriet of
angst.
 Dit kan los staan of verbonden zijn met gevoel.
- Dierethiek en Diergerichte ethiek (zoöcentrisme):
 Dierethiek: is een breed filosofisch vakgebied dat de morele relatie
tussen mensen en dieren onderzoekt.
 Diergerichte ethiek: legt de nadruk op het welzijn en de intrinsieke
waarde van dieren zelf, in plaats van bv. alleen hun nut voor de mens.
 Is een soort van dierethiek.

LES 1: WAT IS ETHIEK?
(H3 in “ethiek voor de landbouw”)

Ethiek = het antwoord op de vraag “Waarom?”
 Rechtvaardiging van gedrag/keuzes
- Kritische afstand
 Alle scenario’s afwegen, de situatie niet betrekken op jezelf
- Gestructureerd, logisch nadenken over de eigen moraal

Methodologie:
- Rationeel  logisch
- Traceerbaar  volgbaar
- Coherent  samenhangend

Universaliseerbaar = Dat je het universeel kan toepassen als systeem, dat het
dus op iedereen van toepassing (of zo veel mogelijk mensen), zonder dat het
systeem of iets anders helemaal in elkaar stort.

Intuïtie  Ethiek  Sociologie  Recht
Juist/Fout  Goed/Kwaad  Maatsch.  Wetten
Standpunten
Ervaring/Op-  Nadenken  Enquêtes  Stemmen
voeding/Gevoel

Feitelijk niveau vs. Waarde-niveau:
Wetenschap  Ethiek
Observatie Reflectie
Wat is Wat zou moeten
“Ist -wert” “Soll-wert”

,Ethiek= de systematische studie van goed en kwaad in menselijk handelen
Is een menselijke constructie

Dan is het studentenrestaurant toe voor dat je besteld hebt! – Dixit Stef (RIP
Maren)

LES 2: MENS, MAATSCHAPPIJ & ETHIEK
(H4 (+1 en 8) in “ethiek voor de landbouw”)
Ethiek = systematische studie van goed en kwaad in menselijk handelen
 Ethiek is een menselijk construct

- “Menselijke handelingen”, maar in relatie tot wie of wat?
 Ten opzichte van alles dat “intrinsieke waarde” heeft
o Basis van “ethische relevantie”
Intrinsieke waarde = waarde los van secundaire, irrelevante
eigenschappen
o Basis voor (grenzen aan) handelen
- “Systematische reflectie”, maar welke systematiek?
 Geen absoluut antwoord
 Geen “gouden standaard”
o Diverse systemen
o Diverse stromingen

Milieu, klimaat of dieren beschermen…waarom eigenlijk?
1. Eigenbelang
 Niet opmaken/vervuilen van wat je nodig hebt om te leven
2. Voor mijn erfgenamen
 Eigenbelang 2.0
3. Voor de volgende generaties
 Probleem = geen directe connectie mee
 Behalve zorg voor de “naasten” ook voor de “verren”  concept
duurzaamheid
4. Voor de andere wezens
 De omgeving is niet enkel voor mensen belangrijk
 Dus ook belangen van dieren belangrijk
5. Voor het milieu/… zelf
 Alles wat leeft is belangrijk

- Argument 1-3 focust op de mens
 “antropocentrisme”
o Visie op milieu, klimaat, dieren = instrumenteel
 Niet alles kan, maar grens van aandacht = belang van mens

, - Argument 4-5 kent ook niet-mensen moreel belang toe
 Niet-antropocentrische posities
o Indien (enkel) dieren =
zoöcentrisme
o Indien alle levende wezens =
biocentrisme
o Indien (ook) de niet-levende natuur
= exocentrisme


(Mens, dier, plant, eco)  “uitbreiding van de
morele cirkel”
 Meer entiteiten worden als ethisch relevant beschouwd (moreel object)

Morele relevantie
- Morele agent/ actor = moreel subject
- Morele patient = morel object
 Subject: mensen met volle vermogens tot het maken van ethische
beslissingen
 Object: de rest van de moreel relevante entiteiten (morele cirkel)

De Grote 3
- Deugdenethiek
 Gaat terug tot Aristoteles (350BC)
 Belangrijke elementen:
o Telos of doel van een handeling (of zelfs het leven)
o Deugden (karaktereigenschappen)
 Deugd = (rationele) midden tussen 2 passies
 4 belangrijkste:
o Moed
o Gematigdheid
o Verstandigheid
o Rechtvaardigheid
- Plichtethiek
 = deontologie
 Gaat terug tot Immanuel Kant (1724-1804)
 Basis = intrinsieke waarde van een individu
o Diverse mogelijkheden (Bv. “ervaringspotentieel”)
 Criterium = morele principes
o “Categorische imperatieven” (Kant)
o Resulteren in rechten en plichten
 Rechten om op bepaalde manieren (niet) behandeld te worden
o Zelfs als er geen lijden is, kan iets toch problematisch zijn
o Impliceert niet noodzakelijk plichten bij hetzelfde individu
- Gevolgenethiek
 = consequentialisme
 Belangrijkste versie = utilitarisme (“nutsethiek”)
 Gaat terug tot Jeremy Bentham (1747-1832)