Les 2: normenhiërarchie
Overzicht van het objectieve recht:
Het verschil tussen publiek- en privaatrecht
Het privaatrecht is de horizontale verhouding, het is de relatie tussen de burgers
onderling. Die verhouding is tussen twee individuen die evenwaardig zijn aan
elkaar.
Het publiekrecht is de verticale verhouding, het is de relatie tussen de burger en
de staat en de staat onderling.
Wetgeving
Normenhiërarchie, een getrapte waterval waarbij je de
belangrijkste normen hebt en onderaan de normen hebt
die meer uitvoerend zijn, maar niet dezelfde kracht
hebben als de hogere normen. Hans Kelsen noemde dit
de Stufenbau der Rechtsordnung.
Basisbeginsel van de hiërarchie der normen: de lagere
rechtsnorm moet in overeenstemming zijn met de hogere rechtsnorm. Is er toch een
strijdigheid, dan gaat de hogere rechtsnorm voor.
Grondwet, bijzondere wetten, bijzondere decreten
De grondwet van 1831, werd in 1994 gecoördineerd en hernummerd.
Herziening:
o Verklaring tot grondwetsherziening
o Nieuwe verkiezingen
o 2/3 van de leden van de parlement moeten aanwezig zijn en 2/3 daarvan
moet ‘ja’ stemmen.
Er zijn 150 parlementsleden, 100 daarvan moeten aanwezig zijn en
66 daarvan moeten ‘ja’ stemmen.
De meest recente grondwetswijziging is in 2024 doorgevoerd (artikel 7bis) over
het dierenwelzijn.
,Grondwet, bijzondere wetten, bijzondere decreten
In de bijzondere wetten (zijn er niet veel), maar staan er essentiële dingen in,
zoals de bevoegdheidsverdeling van België (deelstaten, gemeenschappen …)
Voor de wijziging van een bijzondere wet, heb je een meerderheid nodig per
taalgroep en 2/3 in geheel.
De bijzondere wet heeft voorrang op gewone wet.
Grondwet, bijzondere wetten, bijzondere decreten
Is het equivalent van een bijzondere wet op het niveau van de deelstaten, maar
zit er redelijk onder. Bijzondere wet verbindt zowel de federale overheid als de
deelstaten. Een bijzonder decreet zit enkel op het niveau van de deelstaten, maar
daar heb je ook de 2/3 meerderheid nodig.
Kan de constitutieve autonomie regelen van de deelstaten, de manier waarop de
wetgever zich verhoudt op Vlaams niveau …
Wat gaat er voor een wet, decreet of ordonnantie? – geen enkel gaat voor, ze zitten op
hetzelfde niveau.
Wat doe je dan als ze strijdig zijn met elkaar? – je kijkt naar waar de bevoegdheden zijn
overgeveld.
Wetten, decreten, ordonnanties
De federale staat maakt de wetten.
De gemeenschappen en gewesten maken decreten.
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Gemeenschappelijke
Gemeenschapscommissie maken de ordonnanties.
Wetten, decreten en ordonnanties staan op hetzelfde niveau, ze kunnen
gewijzigd worden en kunnen voordien bestaande wetgeving wijzigen.
o Wetgeving kan voortdurend gewijzigd worden.
België is centrifugaal, de bevoegdheden gaan weg van het centrum.
,Uitvoeringsbepalingen
De echte macht en de specifieke uitvoering ligt de facto bij de uitvoerende macht
en in de uitvoerende besluiten die zij nemen.
Op federaal niveau (de koning (de federale regering)) heeft eigen bevoegdheden
via de Grondwet of bevoegdheden overgedragen door de wetgever.
Uitvoerende besluiten worden ook soms verordeningen genoemd
o Europees recht: verordeningen zijn normen met rechtstreekse werking die
niet moeten worden omgezet
o Verordeningen met een nationaal oogpunt, zijn uitvoerende besluiten met
een regelgevende draagwijdte.
De auteur van de uitvoerende besluit gaat belangrijk zijn om de hiërarchie der
normen te kunnen inschatten.
o Een ministerieel besluit is ondergeschikt aan een koninklijk besluit en een
besluit van de Vlaamse, Waalse … regering.
Je hebt ook besluiten van ondergeschikt bestuur, zoals gemeenteraad.
o Het is belangrijk dat je kan inschatten om te weten dat het bindend is,
omdat het een gemeentereglement is, maar je moet ook kijken of het niet
strijdig is met hogere rechtsnormen.
Individuele beslissingen of beschikkingen die door de uitvoerende macht kunnen
worden genomen. De uitvoerende macht kan heel wat van die beslissingen
nemen, ze gaan niet altijd een algemeen gemeentereglement of een algemeen
besluit aannemen dat bindend is voor abstracto potentieel iedereen die aan een
aantal voorwaarden voldoet, dus nemen ze vaak specifieke, concrete
beslissingen.
o Bijvoorbeeld: het huisarrest voor een groep jongeren op oudejaarsavond.
o Een individuele beschikking staat niet in de hiërarchie der normen, maar
daarom neemt het niet weg dat die in overeenstemming moet zijn met de
hogere rechtsnormen.
Rondzendbrieven maken deel uit van de hiërarchie der normen, zij zijn in de
allerlaagste niveau, waarbij een minister zegt ‘kijk dit is de manier waarop mijn
administratie zich gaat gedragen’, zijn niet altijd normen, kunnen interpretaties
zijn. Probleem: wat als je een omzendbrief gaat misbruiken om eigenlijk nieuwe
regelgeving aan te nemen. Wat is het verschil om een nieuwe/bijkomende regel te
aannemen en een bepaalde interpretatie opleggen aan de ambtenaren over hoe
een andere rechtsregel moet gelezen worden.
o Als het een interpretatie is die iets toevoegt aan de bestaande regelgeving,
dan ben je iets aan het toevoegen – norm aan het creëren, opdat moment
maak je een norm en dat heeft dan een vorm van verordende kracht
(pseudo-wetgeving) en opdat moment kan je het aanvechten bij de Raad
van Staten.
, Een juridische vraag of rechtsvraag beantwoorden
De rechtsvraag of rechtsvragen formuleren – de relevante feiten identificeren en
de feiten juridisch kwalificeren.
Relevante rechtsbronnen raadplegen – oorspronkelijk, pertinent, volledig en
actueel.
Rechtsvraag beantwoorden – analyse en interpretatie van de rechtsregel
toepassen op de feiten en het beantwoorden van de rechtsvraag.
De cliënt komt niet altijd met een rechtsvraag, maar een verhaal vol met emoties. Het is
de taak van de jurist om de rechtsvraag en alle relevante feiten te filteren uit dat verhaal.
Daarna moet je de relevante rechtsbronnen raadplegen en daarop volgt de analyse en
interpretatie van de rechtsregel en het toepassen van dei rechtsregel op de feiten en de
rechtsvraag beantwoorden.
Een rechtsvraag formuleren
Er zijn verschillende soorten rechtsproblemen die zich kunnen voordoen, waarbij de
rechtsvraag die je voor jezelf moet formuleren afhankelijk is van de standpunt van de
partijen.
De juridische kwalificatie van de feiten al wel moeilijker vallen.
Sommige rechtsregels vinden ook cumulatief toepassing – verschillende takken van het
recht toepassen.
Bijvoorbeeld: schadegeval in het buitenland – internationaal privaatrecht en
aansprakelijkheidsrecht of een verkeersongeval door de werknemer – strafrecht
en sociaal recht.
De conflictregels:
Lex superios derogat legi inferiori – superioriteitsregel
o De hogere rechtsnorm gaat voor op de lagere rechtsnorm, als die met
elkaar in overeenstemming zijn, voorrang geven aan de hogere
rechtsnorm.
Les posterior derogat legi priori – posterioriteitsregel
o Wat als het op hetzelfde niveau zit, wat als het twee wetten zijn? – de
laatste (recentste) regel gaat voor op de eerste regel.
Lex specialis derogat legi generali – specialiteitsregel
o Wanneer het op hetzelfde niveau is en er geen verschil is in posterioriteit
of zelfs als de latere wet iets ander zegt maar heel algemeen is, dan is het
de specifieke wet die voorgaat.
Overzicht van het objectieve recht:
Het verschil tussen publiek- en privaatrecht
Het privaatrecht is de horizontale verhouding, het is de relatie tussen de burgers
onderling. Die verhouding is tussen twee individuen die evenwaardig zijn aan
elkaar.
Het publiekrecht is de verticale verhouding, het is de relatie tussen de burger en
de staat en de staat onderling.
Wetgeving
Normenhiërarchie, een getrapte waterval waarbij je de
belangrijkste normen hebt en onderaan de normen hebt
die meer uitvoerend zijn, maar niet dezelfde kracht
hebben als de hogere normen. Hans Kelsen noemde dit
de Stufenbau der Rechtsordnung.
Basisbeginsel van de hiërarchie der normen: de lagere
rechtsnorm moet in overeenstemming zijn met de hogere rechtsnorm. Is er toch een
strijdigheid, dan gaat de hogere rechtsnorm voor.
Grondwet, bijzondere wetten, bijzondere decreten
De grondwet van 1831, werd in 1994 gecoördineerd en hernummerd.
Herziening:
o Verklaring tot grondwetsherziening
o Nieuwe verkiezingen
o 2/3 van de leden van de parlement moeten aanwezig zijn en 2/3 daarvan
moet ‘ja’ stemmen.
Er zijn 150 parlementsleden, 100 daarvan moeten aanwezig zijn en
66 daarvan moeten ‘ja’ stemmen.
De meest recente grondwetswijziging is in 2024 doorgevoerd (artikel 7bis) over
het dierenwelzijn.
,Grondwet, bijzondere wetten, bijzondere decreten
In de bijzondere wetten (zijn er niet veel), maar staan er essentiële dingen in,
zoals de bevoegdheidsverdeling van België (deelstaten, gemeenschappen …)
Voor de wijziging van een bijzondere wet, heb je een meerderheid nodig per
taalgroep en 2/3 in geheel.
De bijzondere wet heeft voorrang op gewone wet.
Grondwet, bijzondere wetten, bijzondere decreten
Is het equivalent van een bijzondere wet op het niveau van de deelstaten, maar
zit er redelijk onder. Bijzondere wet verbindt zowel de federale overheid als de
deelstaten. Een bijzonder decreet zit enkel op het niveau van de deelstaten, maar
daar heb je ook de 2/3 meerderheid nodig.
Kan de constitutieve autonomie regelen van de deelstaten, de manier waarop de
wetgever zich verhoudt op Vlaams niveau …
Wat gaat er voor een wet, decreet of ordonnantie? – geen enkel gaat voor, ze zitten op
hetzelfde niveau.
Wat doe je dan als ze strijdig zijn met elkaar? – je kijkt naar waar de bevoegdheden zijn
overgeveld.
Wetten, decreten, ordonnanties
De federale staat maakt de wetten.
De gemeenschappen en gewesten maken decreten.
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Gemeenschappelijke
Gemeenschapscommissie maken de ordonnanties.
Wetten, decreten en ordonnanties staan op hetzelfde niveau, ze kunnen
gewijzigd worden en kunnen voordien bestaande wetgeving wijzigen.
o Wetgeving kan voortdurend gewijzigd worden.
België is centrifugaal, de bevoegdheden gaan weg van het centrum.
,Uitvoeringsbepalingen
De echte macht en de specifieke uitvoering ligt de facto bij de uitvoerende macht
en in de uitvoerende besluiten die zij nemen.
Op federaal niveau (de koning (de federale regering)) heeft eigen bevoegdheden
via de Grondwet of bevoegdheden overgedragen door de wetgever.
Uitvoerende besluiten worden ook soms verordeningen genoemd
o Europees recht: verordeningen zijn normen met rechtstreekse werking die
niet moeten worden omgezet
o Verordeningen met een nationaal oogpunt, zijn uitvoerende besluiten met
een regelgevende draagwijdte.
De auteur van de uitvoerende besluit gaat belangrijk zijn om de hiërarchie der
normen te kunnen inschatten.
o Een ministerieel besluit is ondergeschikt aan een koninklijk besluit en een
besluit van de Vlaamse, Waalse … regering.
Je hebt ook besluiten van ondergeschikt bestuur, zoals gemeenteraad.
o Het is belangrijk dat je kan inschatten om te weten dat het bindend is,
omdat het een gemeentereglement is, maar je moet ook kijken of het niet
strijdig is met hogere rechtsnormen.
Individuele beslissingen of beschikkingen die door de uitvoerende macht kunnen
worden genomen. De uitvoerende macht kan heel wat van die beslissingen
nemen, ze gaan niet altijd een algemeen gemeentereglement of een algemeen
besluit aannemen dat bindend is voor abstracto potentieel iedereen die aan een
aantal voorwaarden voldoet, dus nemen ze vaak specifieke, concrete
beslissingen.
o Bijvoorbeeld: het huisarrest voor een groep jongeren op oudejaarsavond.
o Een individuele beschikking staat niet in de hiërarchie der normen, maar
daarom neemt het niet weg dat die in overeenstemming moet zijn met de
hogere rechtsnormen.
Rondzendbrieven maken deel uit van de hiërarchie der normen, zij zijn in de
allerlaagste niveau, waarbij een minister zegt ‘kijk dit is de manier waarop mijn
administratie zich gaat gedragen’, zijn niet altijd normen, kunnen interpretaties
zijn. Probleem: wat als je een omzendbrief gaat misbruiken om eigenlijk nieuwe
regelgeving aan te nemen. Wat is het verschil om een nieuwe/bijkomende regel te
aannemen en een bepaalde interpretatie opleggen aan de ambtenaren over hoe
een andere rechtsregel moet gelezen worden.
o Als het een interpretatie is die iets toevoegt aan de bestaande regelgeving,
dan ben je iets aan het toevoegen – norm aan het creëren, opdat moment
maak je een norm en dat heeft dan een vorm van verordende kracht
(pseudo-wetgeving) en opdat moment kan je het aanvechten bij de Raad
van Staten.
, Een juridische vraag of rechtsvraag beantwoorden
De rechtsvraag of rechtsvragen formuleren – de relevante feiten identificeren en
de feiten juridisch kwalificeren.
Relevante rechtsbronnen raadplegen – oorspronkelijk, pertinent, volledig en
actueel.
Rechtsvraag beantwoorden – analyse en interpretatie van de rechtsregel
toepassen op de feiten en het beantwoorden van de rechtsvraag.
De cliënt komt niet altijd met een rechtsvraag, maar een verhaal vol met emoties. Het is
de taak van de jurist om de rechtsvraag en alle relevante feiten te filteren uit dat verhaal.
Daarna moet je de relevante rechtsbronnen raadplegen en daarop volgt de analyse en
interpretatie van de rechtsregel en het toepassen van dei rechtsregel op de feiten en de
rechtsvraag beantwoorden.
Een rechtsvraag formuleren
Er zijn verschillende soorten rechtsproblemen die zich kunnen voordoen, waarbij de
rechtsvraag die je voor jezelf moet formuleren afhankelijk is van de standpunt van de
partijen.
De juridische kwalificatie van de feiten al wel moeilijker vallen.
Sommige rechtsregels vinden ook cumulatief toepassing – verschillende takken van het
recht toepassen.
Bijvoorbeeld: schadegeval in het buitenland – internationaal privaatrecht en
aansprakelijkheidsrecht of een verkeersongeval door de werknemer – strafrecht
en sociaal recht.
De conflictregels:
Lex superios derogat legi inferiori – superioriteitsregel
o De hogere rechtsnorm gaat voor op de lagere rechtsnorm, als die met
elkaar in overeenstemming zijn, voorrang geven aan de hogere
rechtsnorm.
Les posterior derogat legi priori – posterioriteitsregel
o Wat als het op hetzelfde niveau zit, wat als het twee wetten zijn? – de
laatste (recentste) regel gaat voor op de eerste regel.
Lex specialis derogat legi generali – specialiteitsregel
o Wanneer het op hetzelfde niveau is en er geen verschil is in posterioriteit
of zelfs als de latere wet iets ander zegt maar heel algemeen is, dan is het
de specifieke wet die voorgaat.
