Bank- en effectenrecht
We are still groping for the truth about the financial crisis
Filmpje over slechten omstandigheden en protesten in Wallstreet -> als we geen bank- en
effectenrecht hebben dan krijgen we dit
- Financiële crisis van 2007-2008 was een kantelpunt -> veel nieuwe financiële wetgeving
- Toen was men echt bank dat dit het einde zou zijn van de banken -> veel moeite om de
banken niet te verliezen
Krantenkop: it has been eight years…
- Wat is Lehman, waarom is dit zo belangrijk? Een van de grootste Amerikaanse banken, die
heel plots failliet gaat
o It was too big to fail: waarom wordt dit gezegd? Dit betekent niet dat een groot
bedrijf niet failliet kan gaan, maar dat de overheid vindt dat dit bedrijf te groot is om
failliet te laten gaan
o Wanneer een bank zo groot is, wil de overheid die niet laten failliet gaan, omdat
anders andere instellingen ook zouden failliet gaan
- Bij Lehman heeft de overheid toch de bank failliet laten gaan, omdat ze al andere banken
hadden geholpen
o Maar dit is de trigger geweest van de financiële crisis
- Wat is het probleem?
o Grote bedrijven die too big to fail zijn gaan veel te veel risico nemen omdat de
overheid hen toch gaat redden => self fulfilling proficy
o Geen marktdiscipline want er is toch geen sanctie als er iets fout gaat
Such an outcome… the events of…
- 8 jaar na de crisis is heel de regelgeving veranderd
- Maar is die post-crisis regulation has been inadequate -> we weten nog altijd niet wat de
juiste regulering is op dat moment
Just over 10 years ago (volledige dia)
Steve Eisman…
- Steve had als een van de enige voorspeld dat er een crisis gaat komen. Hij maakt een fonds
(met beleggingen die erop rekenen dat er een crisis zal komen), maar in het begin gelooft
niemand at hij juist is dus zijn fonds maakt grote verliezen, maar op het moment van de crisis
maakt hij grote winsten.
- Hij zegt nu dat het systeem safe is
Voor de banken zit het coronavenijn in de staart
- Waarom hebben banken last van de coronacrisis: Banken geven veel leningen aan bedrijven,
maar als die failliet gaan door de coronacrisis, krijgen de banken hun geld niet terug.
- De coronacrisis heeft de banken zwaarder getroffen dan de crisis van 2007-2008 -> prof zegt
dat je dit moet relativeren -> toen corona er was waren er al goede regels die waren
gekomen uit de crisis van 2007
Nevenschade dreigt voor Europese banken
- Gaat over de inval van Rusland in Oekraïne -> banden doorgeknipt met Russische banken
- Risico: als de Russische banken in moeilijkheden geraken, geraken ook hun dochters in
moeilijkheden en door de links die ze hebben met andere banken, geraken ook andere
banken in moeilijkheden
The financial system…
- Waarom zijn banken zo anders dan gewone ondernemingen? Wat doet de financiële sector?
Dit gaan we proberen te beantwoorden deze lessen.
FT 25 september 2022
1
, - Beeldgeving over de regelgeving van 2008 die nu weg is, en dat er nu nieuwe regelgeving is
gekomen in de plaats, maar er komen daar weeral barsten in omdat we blijven en blijven
financiële crisissen hebben
Ook na overname Crédit
- Tweede grootste bank van Zwitserland stond aan de rand van het faillissement. De Zwitserse
overheid moest ingrijpen en heeft vooral als bemiddelaar opgetreden
- De overheid heeft de grootste bank van Zwitserland gedwongen om de tweede grootste
bank over te nemen, dus daar is een merger gekomen, dus nu is daar één grote super bank.
Deposit insurance is key tot he confidence trick of banking
- We hebben een EU richtlijn die zegt dat elke lidstaat een deposito fonds moet hebben. Dat
fonds garandeert dat wanneer de bank failliet gaat, of uw geld niet meer kan terugbetalen,
dat dit fonds u terugbetaald met maximaal 100.000 euro
- Waarom is dat ‘key tot the confidence trick of banking’ ->
o Als je uw geld op de spaarrekening zet bij een bank, wat is de aard van het recht van
geld dat je op de bank zet. Ben je dan eigenaar van het geld? Neen, je hebt gewoon
een schuldvordering op uw bank
o Welke eis heb je dan als de bank failliet gaat? Chirografaire schuldeiser
o In Europa zag men de crisis in Amerika en begonnen hun geld van de rekeningen te
halen
o Door de deposit insurance van 100.000 laten mensen het geld op hun rekening
staan, zodat zo het vertrouwen blijft in de financiële sector. ‘Je moet geen schrik
hebben dat uw bank failliet gaat, want je krijgt sowieso binnen de 7 dagen uw geld
ten belope van 100.000 terug.
- Dat fonds investeert het geld ook nog, maar in zeer veilige beleggingen
Prof zegt: Met deze regelgeving hebben we geprobeerd de gaten te dichten die gebleken zijn uit
crisissituaties. Maar de meningen verschillen of deze regels voldoende zijn. Wees kritisch tegenover
de regels. In de les gaan we ook kritiek geven op de regels, en zeggen wat de goede en zwakke
punten zijn.
Praktische informatie
Studiemateriaal
- Uitgebreide powerpointpresentatie + eigen notities
- Wetboek financieel recht 2024 knops -> koop het op de cursusdienst
- Achtergrondliteratuur: niet kennen, extra informatie gewoon
- Er is geen handboek!!
o Je hebt wel -> Draft handboek ‘Fundementals of EU Financial Regulation’
o Gaat over Europees recht, wel in het Engels, en besef wel dat het een draft is
o Je moet daar niet uit leren of gebruiken want het is Europees recht, maar het leun
wel sterk aan tegen wat wij zien
Assingment
- Gaat ze af en toe geven (krantenartikel of een stukje uit een film)
- Puur om een nieuw thema te introduceren
- Kan aanzetten tot kritische reflectie
Examen
- Schriftelijk examen – 3u
- Wetboek van knops mag je gebruiken, codexen mag je gebruiken, als er andere wetgeving al
is mag je die samenbundelen en meenemen
- Vooral openvragen
2
, o 4tal essayvragen: het aantal lijnen geeft de verwachte antwoordlengte aan en geeft
ook aan op hoeveel punten het staat
- Wat kan er op het examen komen?
o Altijd een vraag om een concept of een regel uit te leggen
o Verbanden geven tussen verschillende delen van de cursus -> kritisch reflecteren
o Opinie over een bepaalde regel te geven -> kritisch zijn over regels (voordelen of
nadelen)
o Krantenartikel geven (niet erg als je het niet hebt gehoord op het nieuws): uitleggen
adhv wat er werd gegeven in de cursus
o Casus
o 5 concepten die je in twee regeltjes moet uitleggen
Wat komt er in ons op als we denken aan BER (bank- bank en effectenrecht)
- Aandelen, obligaties, certificaten en andere financiële producten /Regulators / Beurs /
Leningen /
- Spelers Banken / Fondsen / ECB (Europese Centrale Bank) / Beleggers /
Beleggingsondernemingen
Geld wordt gekanaliseerd van vraag naar aanbod
Hoe kunnen we geld laten opbrengen?
- Lening vragen aan de bank.
o Waar haalt de bank het geld om uit te lenen: deposito’s.
o De financiële sector zorgt voor een efficiënte allocatie van middelen: spaargeld
verzamelen om een lening te kunnen geven
- De beurs:
o Hoe zoekt een bedrijf financiering?
o 1. Aandeelhouderskapitaal: aandeelhouders doen een inbreng en je krijgt een eigen
vermogen
o 2. Lenen bij de bank. De bank zal kijken hoeveel vermogen heeft het bedrijf, de bank
kan niet alles in een lening geven
o 3. Als je dan nog geld nodig hebt, dan moeten bedrijven bronnen moeten
aanspreken om zichzelf te financieren. Dan kunnen ze naar de beurs gaan. Het
bedrijf vraagt dan aan het brede publiek geld, door aandelen aan te bieden op de
beurs. Dan gaan beleggers die aandelen kopen, niet rechtstreeks op de beurs, maar
naar via een financiële tussenpersoon (beleggingsonderneming, fonds, bank). Die
tussenpersoon koopt dan voor de belegger aandelen op de beurs.
▪ Het kunnen ook obligaties zijn.
▪ De overheid kan ook obligaties uitgeven
Wat is een fonds?
- Dit is bedoeld om ervoor te zorgen dat kleine beleggers in een heel gediversifieerd pakket
van aandelen, obligaties… kunnen beleggen
- Basisregel: als je wil beleggen en uw risico verminderen: leg niet alle eieren in één mandje ->
steek dus niet al uw geld in één bedrijf, want als dat bedrijf failliet gaat, dan ben je alles kwijt
- Maar stel dat je maar 200 euro hebt en sommige aandelen zijn al 150 euro, dan is het handig
om te beleggen in een fonds.
- Een fonds zoekt beleggers die allemaal een beetje geld in een fonds steken en het fonds gaat
dat geld beleggen in andere fondsen, heel diverse portfolio
- De belegger heeft met één aandeel in het fonds een heel diverse belegging, een heel diverse
portfolio. Je verliest niet al uw geld als één van de bedrijven in de portfolio failliet gaat.
3
, AANBOD: wie heeft er VRAAG: wie heeft er
geld over geld nodig
Privépersonen, Banken Leningen Privépersonen,
bedrijven, financiële bedrijven, overheid
instellingen Beurs Aandelen/obligaties
Nu hebben we de functie van de financiële sector gezien. Het zijn tussenpersonen om van vraag naar
aanbod te gaan.
Op de slides staat een groot schema, dat we meer gaan begrijpen naargelang de lessen vorderen.
- Kredietinstellingen = banken, in het Europees recht (en ook het Belgisch recht, want wij
implementeren het Europees recht) gebruiken we niet het woord bank, maar
kredietinstellingen
- financiële tussenpersonen
- handelsplatformen
o hier zie je de ‘beurs’ niet staan, omdat het woord beurs niet wordt gebruikt in de
wetgeving, maar ‘de gereglementeerde markt’
o dit betekent niet dat de andere markten niet gereglementeerde zijn (vroeger wel).
Alle markten zijn vandaag gereglementeerd, maar de niet-beurs is nog altijd een
beetje minder gereglementeerd dan de beurs
- Waardering van bedrijven en financiële instrumenten
o Wie doet dat? Credit rating agencies = kredietwaarderingsagentschappen
o Wat doen die? Zij gaan de kredietwaardigheid beoordelen van bedrijven, producten
en overheden -> hoe groot is de kans dat een bedrijf een lening gaan terugbetalen,
dat een bedrijf failliet zal gaan
o Vb. tripple A is de beste waardering -> vb. de Duitse overheid is een tripple A
o Vb. een startup die nog niets heeft bewezen en die veel risico neemt, zal een lagere
rating geven
o Zij hebben een vieze rol gekregen in de crisis (zie verder) en zijn daarna ook goed
gereguleerd
Overzicht
- Inleiding: nu mee bezig
- Deel 1: architectuur van het financieel recht
- Deel 2: duurzame financiering
o Vandaag is men nog steeds bezig met de post-crisis (na 2007) recht aan te passen,
maar in 2018 hebben we opnieuw een hele herschrijving van het financieel recht
vanuit de idee dat financieel recht ook kan bijdragen aan duurzaamheid.
- Deel 3: bankenrecht
o Hoe kunnen we ervoor zorgen dat die niet failliet gaan, en dat het financiële systeem
stabiel blijft
- Deel 4: effectenrecht
o Beurzen, hoe wordt je als belegger beschermd door misbruik van de banken
o dat mensen beleggen en dan alles kwijt zijn
▪ Zou nu niet meer mogen, want banken moeten u ervoor behoeden om
domme dingen te doen
▪ In heel wat producten mag je niet meer beleggen als kleine belegger ook al
wil je wel (is goed om mensen te helpen, maar gaat soms wat te ver)
4
,Inleiding
We gaan het hebben over een paar basisvragen
Wat is financieel recht?
Combinantie van drie sectoren
- Bankenrecht, effectenrecht, verzekeringsrecht
- Maar deze definitie zegt niet dat er veel parallellen zijn tussen de drie, dat die voor een groot
stuk dezelfde problemen aanpakken en types van regelgeving hebben, met dan wat nuances.
Vandaar wil prof liever een crossectorale omschrijving van het financieel recht
o De drie sectoren zijn ook niet zo strikt te onderscheiden
o Vb. als je een belegging doet, gaan de meesten naar de bank om de aandelen in een
fonds op te nemen -> bank (bankrecht dus) = grootste verdeler van effecten
o Vb. banken verdelen ook verzekeringsproducten
▪ Vb. tak 21 levensverzekering: hoofdreden dat mensen dit kopen is vooral
vooral om te sparen
▪ Wat is dit? Een levensverzekeringsproduct is eigenlijk een beleggingsproduct
verpakt in een verzekering. De verzekeraar treedt op als een tussenpersoon
en jij betaalt jaarlijks een premie aan de verzekeraar. De verzekeraar belegt
uw premie in het fonds. De opbrengsten worden weer aan u uitgekeerd als
je 60 wordt (verzekeringsaspect: als je voor 60 sterft gaat het geld naar u
erfgenamen als compensatie voor de schade die zij ondervinden als je sterft)
▪ Hiervoor krijg je ook een taxvoordeel
▪ Dit valt dus onder het verzekeringsrecht, maar de risicos die je loopt zijn de
risico’s van het effectenrecht. De opbrengst die je krijgt hangt af van het
risico genomen in het fonds en van de beleggingsstrategie die het fonds
volgt. Als je hier moet worden beschermd, zou dat eigenlijk moeten zijn door
het effectenrecht. Dit gebeurt niet altijd, door die driedeling (prof zegt: we
moeten dit meer en meer overstijgen)
Een andere definitie
- Het recht dat de financiële markten regels
- (i) met het oog op een optimale werking ervan, en
- (ii) in functie van een aantal beleidsdoelen (door de overheid vooropgezet)
Functie van financiële markten
- Zorgen dat er een kanalisatie is van vraag en aanbod naar geld, via tussenpersonen
o = geld/kredietvoorziening: er komt geld waar het nodig is
o Vb. kleine beetjes spaargeld samenleggen om zo grote leningen te kunnen geven
- Geld creëren
o Dit gaat niet over de ECB die effectief geld maakt
o Maar de banken maken geld
o Hoe werkt dat? Zie hieronder
Hoe werkt dat geld creëren door banken
- Je hebt een balans met activa en passiva, die zijn gelijk aan elkaar
- Passiva = waar haalt een bedrijf zijn geld vandaan
o Eigen vermogen
o Vreemd vermogen
o Wat is de grootste vreemd vermogen post van een bank? Deposito’s, ons spaargeld,
dat de bank moet terugbetalen
5
, - Actief = wat ga je doen met het geld
o Materieel vast actief, een deel cash houden
o Maar ook leningen geven
- Hoe ziet een balans er dus uit bij een bank
Activa Passiva
Materieel vast actief Eigen vermogen
Leningen Vreemd vermogen
- Deposito’s
Hoe creëert de bank dan geld?
- Stel je hebt 100 euro, je zet dit bij bank Arne
- Bank houdt 10 en leent 90 uit aan Sara
- Sara koopt met 90 een huis, 90 wordt gegeven aan verkoper Niels en zet dit op de bank
- Die bank houdt ook weer 10 cash, 80 als lening aan Ellen
- Ellen koopt met 80 een huis, 80 wordt gegeven aan Vincent en zet dit op de bank
Op dit moment heeft Arne (een schuldvordering van) 100, Niels 90 en Vincent 80 = 270 -> de
banksector creëert geld
- Maar dit is virtueel geld
- Dit is geen probleem als iedereen vertrouwen blijft hebben in de bank en niet iedereen zijn
geld direct terug wilt op het zelfde moment
Financiële sector doen aan intermediatie van geld, zorgt dat het circuleert, dat het komt bij wie het
nodig heeft, en creëert geld hiermee
Doelstellingen van het financieel recht
Quote op de slide
- Gebaseerd op de idee van de rechtseconomie: in een perfect functionerende markt hebben
we geen regulering nodig, we hebben automatisch een juiste allocatie van middelen die leidt
tot een optimale welvaart
- Jammer genoeg hebben we altjid market failures (marktimperfecties)
o Vb. informatie asymmetrie: niet iedereen heeft dezelfde informatie, moeten we
gaan remediëren door informatieverplichtingen op te leggen
- Wat zijn de problemen van het financieel recht? Quote op slide
o Je moet u altijd de vraag blijven stellen van ‘waarom reguleren we’ ‘welk probleem
probeert die regel te verhelpen’ en zijn er alternatieve manieren van reguleren, en
wat zin de voor en nadelen
De doelstellingen van het financieel recht kunnen we op twee manieren gaan formuleren
- In de rechtseconomie: op een negatieve manier beschreven: we hebben financieel recht om
een marktfalen te gaan corrigeren en misbruik te vermijden
- Op een positieve manier: welk marktfalen gaan we corrigeren, wat probeer je actief te
bewerkstelligen?
o Marktstabiliteit: zorgen dat de financiële sector niet implodeert, dat de banken niet
omvallen
o Marktintegriteit: fair play, zorgen dat iedereen toegang heeft tot dezelfde informatie
en dat er niet één belegger inside information heeft en daardoor grote winsten kan
maken
▪ Marktmisbruik/marktmanipulatie: proberen om door deze informatie de
koers van aandelen gaat manipuleren en daar dan profijt uit te halen
o Bescherming van de financiële consument = gebruiker van financiële diensten
o Duurzame financiering = nieuw
- Bijkomend Europees doel = marktintegratie
6
, o Eigenlijk is er bijna geen verschil tussen het Belgisch recht en het Europees recht,
omdat het financieel recht bijna volledig wordt geregeld vanuit Europa
o Er wordt gewerkt met richtlijnen, na verloop van tijd meer en meer
maximumharmonisatierichtlijnen (quasi letterlijk omgezet in het Belgische recht), en
tegenwoordig meer en meer ook met verordeningen
o Het is zo gelijklopend om zo een interne markt te creëren voor kapitaal
Over de eerste doelstelling: marktstabiliteit:
Artikel: We are still groping fort he truth about the financial crisis (lees op slide)
- Connectedness: Een bank is geconnecteerd met andere banken en fondsen, en als een bank
omvalt, gaat die bank de leningen die hij heeft genomen van andere banken niet kunnen
terugbetalen; dan gaat de andere bank het ook slechter hebben
- Contagion (besmettingsgevaar): gaat over het verlies aan vertrouwen, als je ziet dat een bank
omvalt, en je weet dat er inter-connectedness is, dan ga je onmiddellijk beginnen vrezen dat
jouw bank ook in de problemen zal komen
- Dat verlies aan vertrouwen, eerder dan de connectedness is erger voor banken, niet omdat
je weet dat uw bank in de problemen komt doordat een andere bank is omgevallen, maar
omdat je het vreest; dat is voldoende (we have to fear our own fear)
Marktstabiliteit
- Stabiliteit van de financiële markten, in het algemeen belang, regels met een macro
perspectief, die het gehele systeem bekijken
- Vermijden van systeemrisico = het risico dat het systeem in elkaar zakt
o Definities op slides
o Als de kapitaalmarkten in zware problemen zijn, kan je niet zeggen ‘het is een ver
van mijn bed show’. Want als de banken het moeilijk hebben, zullen de banken geen
leningen meer kunnen geven aan bedrijven, kunnen bedrijven niet meer investeren,
wat de groei tegenhoudt en beginnen zij misschien mensen te ontslaan =>
economische recessie
Elementen van systeemrisico
- Meestal begint het met een grote schok
o Kan intern zijn in de financiële sector: vb. het falen van Lemen Brothers
o Kan extern zijn: vb. terroristische aanval, crash in olieprijzen (waarin ook wordt
belegd)
- Die schok leidt dan tot een kettingreactie op directe wijze
o Connectedness -> dominosteentjes: als de ene bank omvalt, geraakt ook de andere
bank in moeilijkheden
o Het falen van één financiële instelling, veroorzaakt het falen van andere financiële
instellingen, omwille van interbancaire leningen en deposito’s
- Die schok leidt dan ook tot een kettingreactie op indirecte wijze
o Contagion -> besmetting, de onzekerheid leidt ertoe dat je vertrouwen verliest in
andere banken die een potentieel risico lopen;
o De onzekerheid leidt er ook in het algemeen toe dat de beurskoersen verlagen,
geraak je vertrouwen kwijt als belegger in de financiële wereld -> de meeste banken
zijn beursgenoteerd, de aandelen gaan naar beneden
o Gewoon de schrik dat andere banken dan hetzelfde zouden meemaken, leidt ook
weer tot een neerwaardse beurs
o Dit trekt gewoonlijk ook andere bedrijven mee, niet alleen banken
- Dit kan leiden tot een crisis
- Tijdens zo’n systeemcrisis gaan degenen die in de problemen zijn, het moeilijk krijgen,
o Maar ook de banken die niet in de problemen zijn gaat het moeilijk krijgen
7
, o Tijdens de financiële crisis waren er ook banken die wel veilig hadden belegd en die
eigenlijk geen problemen hadden. Maar door het verlies aan vertrouwen, gaan ook
die intrinsiek solvabele banken in de problemen geraken. Waarom? Door een bank-
run: deposanten geloven het niet dat je een solvabele bank bent, je kan dit niet
bewijzen. Dus er komt een bank-run: deposanten halen massaal deposito’s af, en dit
leidt tot een crisis en dit heeft dan ook een invloed op de reële economie.
Systeemrisico is heel typisch voor de financiële sector. Het is de hoofdreden dat we zoveel
regelgeving hebben en financieel toezicht hebben (door de Nationale bank, Europese centrale bank,
de fsma) op de financiële sector (door die interconnectednes en contagion).
Vergelijking met andere sectoren
- Stel dat Ford failliet gaat, dan gaan Volkswagen en Renault niet triest zijn (zoals bij de
banken) maar gaan ze juist juichen want er is een concurrent minder, survival of the fittest,
groter marktaandeel
- Stel een bank gaat failliet, dan krijgen de andere banken schrik
Systeemrelevante financiële instellingen (SIFIS = systemic important financial institutions)
- = instellingen die too big to fail zijn
- Als die failliet gaan, dan dreigen zij anderen mee te nemen
- Die SIFIS worden nog eens aan strengere regelgeving onderworpen, omdat we zeker willen
vermijden dat zij zouden failliet gaan
We kunnen systeemrisico niet verhelpen door de Belgische sector goed te regelen, want
systeemrisico is wereldwijd. Je kan de Belgische financiële sector apart niet gaan afdekken. Daarom is
er heel veel financiële wetgeving op Europees niveau, zodat we al zeker weten dat binnen ditzelfde
blok alle banken aan dezelfde regels moeten voldoen en zo probeer je kettingreacties in bedwang te
houden.
- Daarnaast zijn er ook veel internationale organisaties die proberen om standaarden op te
leggen die in heel de wereld worden gevolgd.
- Toezicht: oorspronkelijk door de nationale bank en de fsma, na de crisis zei men: het heeft
geen zin om de banken door de Belgische toezichthouder te laten controleren, want die
hebben dochters in heel Europa
o Dus nu is er een toezichthouder op Europees niveau
Artikels:
Kan je dan banken nooit failliet laten gaan?
- Er is niets mis mee dat financiële instellingen gaan experimenteren en daarin mislukken en
dan failliet gaan, zolang dat het niet de hele economie raakt
- Daarom principe van too big to fail: als banken te groot zijn mogen ze niet failliet gaan, want
dat is veel erger dan als ze klein zijn en failliet gaan
We hebben ook een Europese autoriteit die monitort waar systeemrisico vandaan zou kunnen
komen: coronavirus, klimaatcrisis (zie de Tijd)
Over de tweede doelstelling: bescherming van de financiele consument
Regels die het privébelang proberen te vrijwaren (microregels)
Niet eigen aan de financiële sector
- Je hebt in het consumentenrecht een hele hoop regels om de consument te beschermen, die
ook gelden in de financiële wereld. Maar daarbovenop heb je nog een hele hoop regels (ter
8
, bescherming van de spaarder, van de lener, van de belegger…) omdat financiële producten
en diensten complex zijn, veel mensen weten niet hoe de financiële sector on elkaar zit.
- Daardoor zijn consumenten heel makkelijk om de tuin te leiden.
Waarom is er nood aan regelgeving in de financiële sector voor consumentenbescherming?
- 1. Ze neemt een concept uit de rechtseconomie: met de complexiteit van goederen en
diensten, neemt ook de regelgeving toe. Onderscheid tussen
o Zoekgoederen: producten of diensten die je zelf zonder specifieke kennis kan
beoordelen, weinig regelgeving is nodig
▪ vb. fruit en groenten, je ziet welke groenten rot zijn en welke er goed uit
zien, dus de consument kan zelf kiezen wat hij neemt en de juiste keuze
maken
o Ervaringsgoederen: goederen die je niet op zicht kan beoordelen, maar waar je door
ervaring wel expertise in kan krijgen
▪ Vb. stofzuiger: op zicht kan je niet zien of het een goede is of niet. Maar als je
hem hebt gebruikt en het was een goede, dan koop je hem opnieuw, als het
een slechte was, dan koop je hem niet opnieuw
▪ Je kan ook gebruik maken van de ervaring van andere personen, die u iets
aanraden of niet
▪ Dit kan je reguleren door informatieverplichtingen vb. de verkoper moet
zeggen hoeveel watt er in de stofzuiger zit, zodat je die kan vergelijken met
andere stofzuigers
o Vertrouwensgoederen: hier weet je zelf door ervaring nog altijd niet wat het beste
product is, of het een goed of slecht product is; vaak zijn dit diensten
▪ Vb. je gaat naar de dokter, die schrijft u iets voor, daarna ben je weer beter,
is dat dan een goede dokter? Of was het gene wat je had gewoon niet zo
ernstig en ging je sowieso beter worden.
▪ Vb. het is niet omdat je u zaak wint, dat je een goede advocaat had,
misschien had je met een andere advocaat nog beter gewonnen
▪ Door ervaring kan je nog steeds niet beoordelen of iets goed of slecht is
▪ Meer nood aan regulering
o Financiële sector -> vertrouwensgoederen
▪ Vb. advies aan een fonds vragen waarin je moet beleggen; als je dan na een
maand winst maakt, weet je niet of dat goed advies was of niet; misschien
had je met beter advies veel meer winst kunnen maken; als je verlies maakt,
was dat dan echt slecht advies, of had je nog meer verloren bij een andere
adviseur
o Daarom hebben we een toezichthouder in de financiële sector, die niet alleen regels
oplegt (door wetgever eigenlijk), maar ook gaat toezien op de naleving van die regels
o Daardoor moet er vertrouwen gecreëerd worden dat de financiële sector de
consument niet zomaar zal misbruiken, uitbuiten en geen geld zal aftroggelen.
- 2. Financiële inzet
o In de financiële sector gaat het vaak om grote bedragen; en over een lange duur
o Vb. hypothecair krediet aangaan om een huis te komen, dan is dat een grote
financiële beslissing- > dan is het van belang dat je de juiste interest betaalt en daar
goed advies over krijgt
o Vb. geld beleggen over uw pensioen -> dan wil je daarvoor goed advies krijgen
o Daarom zijn er ook veel regels ter bescherming van de consument
9
, Over de derde doelstelling: marktintegriteit
Fair play, faire werking van de markt
Iedereen moet toegang hebben tot dezelfde informatie op hetzelfde moment
Daarom zijn er veel informatieverplichtingen van beursgenoteerde bedrijven, ze moeten informatie
publiek maken
- Vb. bij een grote gebeurtenis, een overname, financiële cijfers…
- Iedereen moet daarvan op de hoogte zijn en daar een mogelijk voordeel kan uithalen
Dit betekent ook dat wanneer er inside information is (informatie die nog niet publiek is, vb. omdat
de onderhandelingen nog gaande zijn over een fusie, maar het is wel al vrij zeker dat er een fusie zal
komen)
- Dan mogen insiders niet handelen met die informatie en daar hun voordeel mee doen
(omdat dat niet eerlijk zou zijn tegenover de mensen die er niets van weten)
- Vb. morgen wordt de deal geclosed over de fusie, de aandelenprijs zal stijgen als dat gebeurt,
insiders kopen vlug nog wat aandelen omdat ze weten dat de prijs zal omhoog gaan -> mag
niet
- Je mag geen gebruik maken van informatie die niet voor iedereen op dezelfde wijze
beschikbaar is gemaakt
De beschikbare informatie moet ook betrouwbaar zijn -> verbod op marktmanipulatie
- Marktmanipulatie kan veel vormen aannemen
- Vb. website van een bedrijf wordt gehackt door A, zeggen dat er een fusie zal zijn (terwijl dat
niet zo is), aandelenkoers schiet omhoog, A verkoopt al zijn aandelen, aandelenprijs zakt
weer, A is weg met de winst
- Vb. Elon Musk tweet vaak op X, en dit heeft vaak een invloed op de beurskoers omdat hij
zoveel volgers heeft. Musk heeft dus al veel boetes gekregen voor marktmanipulatie.
Marktintegriteit is noodzakelijk voor het vertrouwen in de markt. En vertrouwen in de markt is
noodzakelijk voor stabiliteit. Zo zie je dat die doestellingen aan elkaar vasthangen (zie verder zegt ze)
Over de vierde doelstelling: duurzame financiering
In opgang sinds 2018, want in 2018 is een actieplan duurzame financiering opgesteld.
- In 2015: klimaatakkoord van Parijs, EU heeft dat mee ondertekend, daarom kwam in 2018
dat actieplan gemaakt door een groep van experten -> zij zeiden dat de financiële wereld ook
zijn steentje kon bijdragen voor duurzaamheid
- Hoe kan de financiële sector helpen aan die duurzaamheid?
Financiële sector als tussenpersoon
- Wat als je de financiële sector kan overtuigen of met regulering gaan dwingen om de
geldkraan toe te draaien voor bruine ondernemingen (vervuilende bedrijven)
- Vervuilende bedrijven krijgen geen leningen meer van de bank, of aan een hogere interest,
moeten extra hurdles over voordat ze aandelen kunnen uitgeven en verkopen aan beleggers
Belangrijkste doelstelling => Kapitaalstromen heroriënteren in de richting van duurzaam investeren =
belangrijkste doelstelling
Twee andere doelstellingen =>
- financiële sector houdt rekening met de risico’s die voorvloeien uit klimaatverandering
- zorgen dat er transparantie is over sustainability
o Bedrijven moeten tegenwoordig niet alleen financiële cijfers bekendmaken, maar zij
moeten ook bekendmaken hoe groen ze zijn, welke initiatieven zij nemen voor milieu
10
We are still groping for the truth about the financial crisis
Filmpje over slechten omstandigheden en protesten in Wallstreet -> als we geen bank- en
effectenrecht hebben dan krijgen we dit
- Financiële crisis van 2007-2008 was een kantelpunt -> veel nieuwe financiële wetgeving
- Toen was men echt bank dat dit het einde zou zijn van de banken -> veel moeite om de
banken niet te verliezen
Krantenkop: it has been eight years…
- Wat is Lehman, waarom is dit zo belangrijk? Een van de grootste Amerikaanse banken, die
heel plots failliet gaat
o It was too big to fail: waarom wordt dit gezegd? Dit betekent niet dat een groot
bedrijf niet failliet kan gaan, maar dat de overheid vindt dat dit bedrijf te groot is om
failliet te laten gaan
o Wanneer een bank zo groot is, wil de overheid die niet laten failliet gaan, omdat
anders andere instellingen ook zouden failliet gaan
- Bij Lehman heeft de overheid toch de bank failliet laten gaan, omdat ze al andere banken
hadden geholpen
o Maar dit is de trigger geweest van de financiële crisis
- Wat is het probleem?
o Grote bedrijven die too big to fail zijn gaan veel te veel risico nemen omdat de
overheid hen toch gaat redden => self fulfilling proficy
o Geen marktdiscipline want er is toch geen sanctie als er iets fout gaat
Such an outcome… the events of…
- 8 jaar na de crisis is heel de regelgeving veranderd
- Maar is die post-crisis regulation has been inadequate -> we weten nog altijd niet wat de
juiste regulering is op dat moment
Just over 10 years ago (volledige dia)
Steve Eisman…
- Steve had als een van de enige voorspeld dat er een crisis gaat komen. Hij maakt een fonds
(met beleggingen die erop rekenen dat er een crisis zal komen), maar in het begin gelooft
niemand at hij juist is dus zijn fonds maakt grote verliezen, maar op het moment van de crisis
maakt hij grote winsten.
- Hij zegt nu dat het systeem safe is
Voor de banken zit het coronavenijn in de staart
- Waarom hebben banken last van de coronacrisis: Banken geven veel leningen aan bedrijven,
maar als die failliet gaan door de coronacrisis, krijgen de banken hun geld niet terug.
- De coronacrisis heeft de banken zwaarder getroffen dan de crisis van 2007-2008 -> prof zegt
dat je dit moet relativeren -> toen corona er was waren er al goede regels die waren
gekomen uit de crisis van 2007
Nevenschade dreigt voor Europese banken
- Gaat over de inval van Rusland in Oekraïne -> banden doorgeknipt met Russische banken
- Risico: als de Russische banken in moeilijkheden geraken, geraken ook hun dochters in
moeilijkheden en door de links die ze hebben met andere banken, geraken ook andere
banken in moeilijkheden
The financial system…
- Waarom zijn banken zo anders dan gewone ondernemingen? Wat doet de financiële sector?
Dit gaan we proberen te beantwoorden deze lessen.
FT 25 september 2022
1
, - Beeldgeving over de regelgeving van 2008 die nu weg is, en dat er nu nieuwe regelgeving is
gekomen in de plaats, maar er komen daar weeral barsten in omdat we blijven en blijven
financiële crisissen hebben
Ook na overname Crédit
- Tweede grootste bank van Zwitserland stond aan de rand van het faillissement. De Zwitserse
overheid moest ingrijpen en heeft vooral als bemiddelaar opgetreden
- De overheid heeft de grootste bank van Zwitserland gedwongen om de tweede grootste
bank over te nemen, dus daar is een merger gekomen, dus nu is daar één grote super bank.
Deposit insurance is key tot he confidence trick of banking
- We hebben een EU richtlijn die zegt dat elke lidstaat een deposito fonds moet hebben. Dat
fonds garandeert dat wanneer de bank failliet gaat, of uw geld niet meer kan terugbetalen,
dat dit fonds u terugbetaald met maximaal 100.000 euro
- Waarom is dat ‘key tot the confidence trick of banking’ ->
o Als je uw geld op de spaarrekening zet bij een bank, wat is de aard van het recht van
geld dat je op de bank zet. Ben je dan eigenaar van het geld? Neen, je hebt gewoon
een schuldvordering op uw bank
o Welke eis heb je dan als de bank failliet gaat? Chirografaire schuldeiser
o In Europa zag men de crisis in Amerika en begonnen hun geld van de rekeningen te
halen
o Door de deposit insurance van 100.000 laten mensen het geld op hun rekening
staan, zodat zo het vertrouwen blijft in de financiële sector. ‘Je moet geen schrik
hebben dat uw bank failliet gaat, want je krijgt sowieso binnen de 7 dagen uw geld
ten belope van 100.000 terug.
- Dat fonds investeert het geld ook nog, maar in zeer veilige beleggingen
Prof zegt: Met deze regelgeving hebben we geprobeerd de gaten te dichten die gebleken zijn uit
crisissituaties. Maar de meningen verschillen of deze regels voldoende zijn. Wees kritisch tegenover
de regels. In de les gaan we ook kritiek geven op de regels, en zeggen wat de goede en zwakke
punten zijn.
Praktische informatie
Studiemateriaal
- Uitgebreide powerpointpresentatie + eigen notities
- Wetboek financieel recht 2024 knops -> koop het op de cursusdienst
- Achtergrondliteratuur: niet kennen, extra informatie gewoon
- Er is geen handboek!!
o Je hebt wel -> Draft handboek ‘Fundementals of EU Financial Regulation’
o Gaat over Europees recht, wel in het Engels, en besef wel dat het een draft is
o Je moet daar niet uit leren of gebruiken want het is Europees recht, maar het leun
wel sterk aan tegen wat wij zien
Assingment
- Gaat ze af en toe geven (krantenartikel of een stukje uit een film)
- Puur om een nieuw thema te introduceren
- Kan aanzetten tot kritische reflectie
Examen
- Schriftelijk examen – 3u
- Wetboek van knops mag je gebruiken, codexen mag je gebruiken, als er andere wetgeving al
is mag je die samenbundelen en meenemen
- Vooral openvragen
2
, o 4tal essayvragen: het aantal lijnen geeft de verwachte antwoordlengte aan en geeft
ook aan op hoeveel punten het staat
- Wat kan er op het examen komen?
o Altijd een vraag om een concept of een regel uit te leggen
o Verbanden geven tussen verschillende delen van de cursus -> kritisch reflecteren
o Opinie over een bepaalde regel te geven -> kritisch zijn over regels (voordelen of
nadelen)
o Krantenartikel geven (niet erg als je het niet hebt gehoord op het nieuws): uitleggen
adhv wat er werd gegeven in de cursus
o Casus
o 5 concepten die je in twee regeltjes moet uitleggen
Wat komt er in ons op als we denken aan BER (bank- bank en effectenrecht)
- Aandelen, obligaties, certificaten en andere financiële producten /Regulators / Beurs /
Leningen /
- Spelers Banken / Fondsen / ECB (Europese Centrale Bank) / Beleggers /
Beleggingsondernemingen
Geld wordt gekanaliseerd van vraag naar aanbod
Hoe kunnen we geld laten opbrengen?
- Lening vragen aan de bank.
o Waar haalt de bank het geld om uit te lenen: deposito’s.
o De financiële sector zorgt voor een efficiënte allocatie van middelen: spaargeld
verzamelen om een lening te kunnen geven
- De beurs:
o Hoe zoekt een bedrijf financiering?
o 1. Aandeelhouderskapitaal: aandeelhouders doen een inbreng en je krijgt een eigen
vermogen
o 2. Lenen bij de bank. De bank zal kijken hoeveel vermogen heeft het bedrijf, de bank
kan niet alles in een lening geven
o 3. Als je dan nog geld nodig hebt, dan moeten bedrijven bronnen moeten
aanspreken om zichzelf te financieren. Dan kunnen ze naar de beurs gaan. Het
bedrijf vraagt dan aan het brede publiek geld, door aandelen aan te bieden op de
beurs. Dan gaan beleggers die aandelen kopen, niet rechtstreeks op de beurs, maar
naar via een financiële tussenpersoon (beleggingsonderneming, fonds, bank). Die
tussenpersoon koopt dan voor de belegger aandelen op de beurs.
▪ Het kunnen ook obligaties zijn.
▪ De overheid kan ook obligaties uitgeven
Wat is een fonds?
- Dit is bedoeld om ervoor te zorgen dat kleine beleggers in een heel gediversifieerd pakket
van aandelen, obligaties… kunnen beleggen
- Basisregel: als je wil beleggen en uw risico verminderen: leg niet alle eieren in één mandje ->
steek dus niet al uw geld in één bedrijf, want als dat bedrijf failliet gaat, dan ben je alles kwijt
- Maar stel dat je maar 200 euro hebt en sommige aandelen zijn al 150 euro, dan is het handig
om te beleggen in een fonds.
- Een fonds zoekt beleggers die allemaal een beetje geld in een fonds steken en het fonds gaat
dat geld beleggen in andere fondsen, heel diverse portfolio
- De belegger heeft met één aandeel in het fonds een heel diverse belegging, een heel diverse
portfolio. Je verliest niet al uw geld als één van de bedrijven in de portfolio failliet gaat.
3
, AANBOD: wie heeft er VRAAG: wie heeft er
geld over geld nodig
Privépersonen, Banken Leningen Privépersonen,
bedrijven, financiële bedrijven, overheid
instellingen Beurs Aandelen/obligaties
Nu hebben we de functie van de financiële sector gezien. Het zijn tussenpersonen om van vraag naar
aanbod te gaan.
Op de slides staat een groot schema, dat we meer gaan begrijpen naargelang de lessen vorderen.
- Kredietinstellingen = banken, in het Europees recht (en ook het Belgisch recht, want wij
implementeren het Europees recht) gebruiken we niet het woord bank, maar
kredietinstellingen
- financiële tussenpersonen
- handelsplatformen
o hier zie je de ‘beurs’ niet staan, omdat het woord beurs niet wordt gebruikt in de
wetgeving, maar ‘de gereglementeerde markt’
o dit betekent niet dat de andere markten niet gereglementeerde zijn (vroeger wel).
Alle markten zijn vandaag gereglementeerd, maar de niet-beurs is nog altijd een
beetje minder gereglementeerd dan de beurs
- Waardering van bedrijven en financiële instrumenten
o Wie doet dat? Credit rating agencies = kredietwaarderingsagentschappen
o Wat doen die? Zij gaan de kredietwaardigheid beoordelen van bedrijven, producten
en overheden -> hoe groot is de kans dat een bedrijf een lening gaan terugbetalen,
dat een bedrijf failliet zal gaan
o Vb. tripple A is de beste waardering -> vb. de Duitse overheid is een tripple A
o Vb. een startup die nog niets heeft bewezen en die veel risico neemt, zal een lagere
rating geven
o Zij hebben een vieze rol gekregen in de crisis (zie verder) en zijn daarna ook goed
gereguleerd
Overzicht
- Inleiding: nu mee bezig
- Deel 1: architectuur van het financieel recht
- Deel 2: duurzame financiering
o Vandaag is men nog steeds bezig met de post-crisis (na 2007) recht aan te passen,
maar in 2018 hebben we opnieuw een hele herschrijving van het financieel recht
vanuit de idee dat financieel recht ook kan bijdragen aan duurzaamheid.
- Deel 3: bankenrecht
o Hoe kunnen we ervoor zorgen dat die niet failliet gaan, en dat het financiële systeem
stabiel blijft
- Deel 4: effectenrecht
o Beurzen, hoe wordt je als belegger beschermd door misbruik van de banken
o dat mensen beleggen en dan alles kwijt zijn
▪ Zou nu niet meer mogen, want banken moeten u ervoor behoeden om
domme dingen te doen
▪ In heel wat producten mag je niet meer beleggen als kleine belegger ook al
wil je wel (is goed om mensen te helpen, maar gaat soms wat te ver)
4
,Inleiding
We gaan het hebben over een paar basisvragen
Wat is financieel recht?
Combinantie van drie sectoren
- Bankenrecht, effectenrecht, verzekeringsrecht
- Maar deze definitie zegt niet dat er veel parallellen zijn tussen de drie, dat die voor een groot
stuk dezelfde problemen aanpakken en types van regelgeving hebben, met dan wat nuances.
Vandaar wil prof liever een crossectorale omschrijving van het financieel recht
o De drie sectoren zijn ook niet zo strikt te onderscheiden
o Vb. als je een belegging doet, gaan de meesten naar de bank om de aandelen in een
fonds op te nemen -> bank (bankrecht dus) = grootste verdeler van effecten
o Vb. banken verdelen ook verzekeringsproducten
▪ Vb. tak 21 levensverzekering: hoofdreden dat mensen dit kopen is vooral
vooral om te sparen
▪ Wat is dit? Een levensverzekeringsproduct is eigenlijk een beleggingsproduct
verpakt in een verzekering. De verzekeraar treedt op als een tussenpersoon
en jij betaalt jaarlijks een premie aan de verzekeraar. De verzekeraar belegt
uw premie in het fonds. De opbrengsten worden weer aan u uitgekeerd als
je 60 wordt (verzekeringsaspect: als je voor 60 sterft gaat het geld naar u
erfgenamen als compensatie voor de schade die zij ondervinden als je sterft)
▪ Hiervoor krijg je ook een taxvoordeel
▪ Dit valt dus onder het verzekeringsrecht, maar de risicos die je loopt zijn de
risico’s van het effectenrecht. De opbrengst die je krijgt hangt af van het
risico genomen in het fonds en van de beleggingsstrategie die het fonds
volgt. Als je hier moet worden beschermd, zou dat eigenlijk moeten zijn door
het effectenrecht. Dit gebeurt niet altijd, door die driedeling (prof zegt: we
moeten dit meer en meer overstijgen)
Een andere definitie
- Het recht dat de financiële markten regels
- (i) met het oog op een optimale werking ervan, en
- (ii) in functie van een aantal beleidsdoelen (door de overheid vooropgezet)
Functie van financiële markten
- Zorgen dat er een kanalisatie is van vraag en aanbod naar geld, via tussenpersonen
o = geld/kredietvoorziening: er komt geld waar het nodig is
o Vb. kleine beetjes spaargeld samenleggen om zo grote leningen te kunnen geven
- Geld creëren
o Dit gaat niet over de ECB die effectief geld maakt
o Maar de banken maken geld
o Hoe werkt dat? Zie hieronder
Hoe werkt dat geld creëren door banken
- Je hebt een balans met activa en passiva, die zijn gelijk aan elkaar
- Passiva = waar haalt een bedrijf zijn geld vandaan
o Eigen vermogen
o Vreemd vermogen
o Wat is de grootste vreemd vermogen post van een bank? Deposito’s, ons spaargeld,
dat de bank moet terugbetalen
5
, - Actief = wat ga je doen met het geld
o Materieel vast actief, een deel cash houden
o Maar ook leningen geven
- Hoe ziet een balans er dus uit bij een bank
Activa Passiva
Materieel vast actief Eigen vermogen
Leningen Vreemd vermogen
- Deposito’s
Hoe creëert de bank dan geld?
- Stel je hebt 100 euro, je zet dit bij bank Arne
- Bank houdt 10 en leent 90 uit aan Sara
- Sara koopt met 90 een huis, 90 wordt gegeven aan verkoper Niels en zet dit op de bank
- Die bank houdt ook weer 10 cash, 80 als lening aan Ellen
- Ellen koopt met 80 een huis, 80 wordt gegeven aan Vincent en zet dit op de bank
Op dit moment heeft Arne (een schuldvordering van) 100, Niels 90 en Vincent 80 = 270 -> de
banksector creëert geld
- Maar dit is virtueel geld
- Dit is geen probleem als iedereen vertrouwen blijft hebben in de bank en niet iedereen zijn
geld direct terug wilt op het zelfde moment
Financiële sector doen aan intermediatie van geld, zorgt dat het circuleert, dat het komt bij wie het
nodig heeft, en creëert geld hiermee
Doelstellingen van het financieel recht
Quote op de slide
- Gebaseerd op de idee van de rechtseconomie: in een perfect functionerende markt hebben
we geen regulering nodig, we hebben automatisch een juiste allocatie van middelen die leidt
tot een optimale welvaart
- Jammer genoeg hebben we altjid market failures (marktimperfecties)
o Vb. informatie asymmetrie: niet iedereen heeft dezelfde informatie, moeten we
gaan remediëren door informatieverplichtingen op te leggen
- Wat zijn de problemen van het financieel recht? Quote op slide
o Je moet u altijd de vraag blijven stellen van ‘waarom reguleren we’ ‘welk probleem
probeert die regel te verhelpen’ en zijn er alternatieve manieren van reguleren, en
wat zin de voor en nadelen
De doelstellingen van het financieel recht kunnen we op twee manieren gaan formuleren
- In de rechtseconomie: op een negatieve manier beschreven: we hebben financieel recht om
een marktfalen te gaan corrigeren en misbruik te vermijden
- Op een positieve manier: welk marktfalen gaan we corrigeren, wat probeer je actief te
bewerkstelligen?
o Marktstabiliteit: zorgen dat de financiële sector niet implodeert, dat de banken niet
omvallen
o Marktintegriteit: fair play, zorgen dat iedereen toegang heeft tot dezelfde informatie
en dat er niet één belegger inside information heeft en daardoor grote winsten kan
maken
▪ Marktmisbruik/marktmanipulatie: proberen om door deze informatie de
koers van aandelen gaat manipuleren en daar dan profijt uit te halen
o Bescherming van de financiële consument = gebruiker van financiële diensten
o Duurzame financiering = nieuw
- Bijkomend Europees doel = marktintegratie
6
, o Eigenlijk is er bijna geen verschil tussen het Belgisch recht en het Europees recht,
omdat het financieel recht bijna volledig wordt geregeld vanuit Europa
o Er wordt gewerkt met richtlijnen, na verloop van tijd meer en meer
maximumharmonisatierichtlijnen (quasi letterlijk omgezet in het Belgische recht), en
tegenwoordig meer en meer ook met verordeningen
o Het is zo gelijklopend om zo een interne markt te creëren voor kapitaal
Over de eerste doelstelling: marktstabiliteit:
Artikel: We are still groping fort he truth about the financial crisis (lees op slide)
- Connectedness: Een bank is geconnecteerd met andere banken en fondsen, en als een bank
omvalt, gaat die bank de leningen die hij heeft genomen van andere banken niet kunnen
terugbetalen; dan gaat de andere bank het ook slechter hebben
- Contagion (besmettingsgevaar): gaat over het verlies aan vertrouwen, als je ziet dat een bank
omvalt, en je weet dat er inter-connectedness is, dan ga je onmiddellijk beginnen vrezen dat
jouw bank ook in de problemen zal komen
- Dat verlies aan vertrouwen, eerder dan de connectedness is erger voor banken, niet omdat
je weet dat uw bank in de problemen komt doordat een andere bank is omgevallen, maar
omdat je het vreest; dat is voldoende (we have to fear our own fear)
Marktstabiliteit
- Stabiliteit van de financiële markten, in het algemeen belang, regels met een macro
perspectief, die het gehele systeem bekijken
- Vermijden van systeemrisico = het risico dat het systeem in elkaar zakt
o Definities op slides
o Als de kapitaalmarkten in zware problemen zijn, kan je niet zeggen ‘het is een ver
van mijn bed show’. Want als de banken het moeilijk hebben, zullen de banken geen
leningen meer kunnen geven aan bedrijven, kunnen bedrijven niet meer investeren,
wat de groei tegenhoudt en beginnen zij misschien mensen te ontslaan =>
economische recessie
Elementen van systeemrisico
- Meestal begint het met een grote schok
o Kan intern zijn in de financiële sector: vb. het falen van Lemen Brothers
o Kan extern zijn: vb. terroristische aanval, crash in olieprijzen (waarin ook wordt
belegd)
- Die schok leidt dan tot een kettingreactie op directe wijze
o Connectedness -> dominosteentjes: als de ene bank omvalt, geraakt ook de andere
bank in moeilijkheden
o Het falen van één financiële instelling, veroorzaakt het falen van andere financiële
instellingen, omwille van interbancaire leningen en deposito’s
- Die schok leidt dan ook tot een kettingreactie op indirecte wijze
o Contagion -> besmetting, de onzekerheid leidt ertoe dat je vertrouwen verliest in
andere banken die een potentieel risico lopen;
o De onzekerheid leidt er ook in het algemeen toe dat de beurskoersen verlagen,
geraak je vertrouwen kwijt als belegger in de financiële wereld -> de meeste banken
zijn beursgenoteerd, de aandelen gaan naar beneden
o Gewoon de schrik dat andere banken dan hetzelfde zouden meemaken, leidt ook
weer tot een neerwaardse beurs
o Dit trekt gewoonlijk ook andere bedrijven mee, niet alleen banken
- Dit kan leiden tot een crisis
- Tijdens zo’n systeemcrisis gaan degenen die in de problemen zijn, het moeilijk krijgen,
o Maar ook de banken die niet in de problemen zijn gaat het moeilijk krijgen
7
, o Tijdens de financiële crisis waren er ook banken die wel veilig hadden belegd en die
eigenlijk geen problemen hadden. Maar door het verlies aan vertrouwen, gaan ook
die intrinsiek solvabele banken in de problemen geraken. Waarom? Door een bank-
run: deposanten geloven het niet dat je een solvabele bank bent, je kan dit niet
bewijzen. Dus er komt een bank-run: deposanten halen massaal deposito’s af, en dit
leidt tot een crisis en dit heeft dan ook een invloed op de reële economie.
Systeemrisico is heel typisch voor de financiële sector. Het is de hoofdreden dat we zoveel
regelgeving hebben en financieel toezicht hebben (door de Nationale bank, Europese centrale bank,
de fsma) op de financiële sector (door die interconnectednes en contagion).
Vergelijking met andere sectoren
- Stel dat Ford failliet gaat, dan gaan Volkswagen en Renault niet triest zijn (zoals bij de
banken) maar gaan ze juist juichen want er is een concurrent minder, survival of the fittest,
groter marktaandeel
- Stel een bank gaat failliet, dan krijgen de andere banken schrik
Systeemrelevante financiële instellingen (SIFIS = systemic important financial institutions)
- = instellingen die too big to fail zijn
- Als die failliet gaan, dan dreigen zij anderen mee te nemen
- Die SIFIS worden nog eens aan strengere regelgeving onderworpen, omdat we zeker willen
vermijden dat zij zouden failliet gaan
We kunnen systeemrisico niet verhelpen door de Belgische sector goed te regelen, want
systeemrisico is wereldwijd. Je kan de Belgische financiële sector apart niet gaan afdekken. Daarom is
er heel veel financiële wetgeving op Europees niveau, zodat we al zeker weten dat binnen ditzelfde
blok alle banken aan dezelfde regels moeten voldoen en zo probeer je kettingreacties in bedwang te
houden.
- Daarnaast zijn er ook veel internationale organisaties die proberen om standaarden op te
leggen die in heel de wereld worden gevolgd.
- Toezicht: oorspronkelijk door de nationale bank en de fsma, na de crisis zei men: het heeft
geen zin om de banken door de Belgische toezichthouder te laten controleren, want die
hebben dochters in heel Europa
o Dus nu is er een toezichthouder op Europees niveau
Artikels:
Kan je dan banken nooit failliet laten gaan?
- Er is niets mis mee dat financiële instellingen gaan experimenteren en daarin mislukken en
dan failliet gaan, zolang dat het niet de hele economie raakt
- Daarom principe van too big to fail: als banken te groot zijn mogen ze niet failliet gaan, want
dat is veel erger dan als ze klein zijn en failliet gaan
We hebben ook een Europese autoriteit die monitort waar systeemrisico vandaan zou kunnen
komen: coronavirus, klimaatcrisis (zie de Tijd)
Over de tweede doelstelling: bescherming van de financiele consument
Regels die het privébelang proberen te vrijwaren (microregels)
Niet eigen aan de financiële sector
- Je hebt in het consumentenrecht een hele hoop regels om de consument te beschermen, die
ook gelden in de financiële wereld. Maar daarbovenop heb je nog een hele hoop regels (ter
8
, bescherming van de spaarder, van de lener, van de belegger…) omdat financiële producten
en diensten complex zijn, veel mensen weten niet hoe de financiële sector on elkaar zit.
- Daardoor zijn consumenten heel makkelijk om de tuin te leiden.
Waarom is er nood aan regelgeving in de financiële sector voor consumentenbescherming?
- 1. Ze neemt een concept uit de rechtseconomie: met de complexiteit van goederen en
diensten, neemt ook de regelgeving toe. Onderscheid tussen
o Zoekgoederen: producten of diensten die je zelf zonder specifieke kennis kan
beoordelen, weinig regelgeving is nodig
▪ vb. fruit en groenten, je ziet welke groenten rot zijn en welke er goed uit
zien, dus de consument kan zelf kiezen wat hij neemt en de juiste keuze
maken
o Ervaringsgoederen: goederen die je niet op zicht kan beoordelen, maar waar je door
ervaring wel expertise in kan krijgen
▪ Vb. stofzuiger: op zicht kan je niet zien of het een goede is of niet. Maar als je
hem hebt gebruikt en het was een goede, dan koop je hem opnieuw, als het
een slechte was, dan koop je hem niet opnieuw
▪ Je kan ook gebruik maken van de ervaring van andere personen, die u iets
aanraden of niet
▪ Dit kan je reguleren door informatieverplichtingen vb. de verkoper moet
zeggen hoeveel watt er in de stofzuiger zit, zodat je die kan vergelijken met
andere stofzuigers
o Vertrouwensgoederen: hier weet je zelf door ervaring nog altijd niet wat het beste
product is, of het een goed of slecht product is; vaak zijn dit diensten
▪ Vb. je gaat naar de dokter, die schrijft u iets voor, daarna ben je weer beter,
is dat dan een goede dokter? Of was het gene wat je had gewoon niet zo
ernstig en ging je sowieso beter worden.
▪ Vb. het is niet omdat je u zaak wint, dat je een goede advocaat had,
misschien had je met een andere advocaat nog beter gewonnen
▪ Door ervaring kan je nog steeds niet beoordelen of iets goed of slecht is
▪ Meer nood aan regulering
o Financiële sector -> vertrouwensgoederen
▪ Vb. advies aan een fonds vragen waarin je moet beleggen; als je dan na een
maand winst maakt, weet je niet of dat goed advies was of niet; misschien
had je met beter advies veel meer winst kunnen maken; als je verlies maakt,
was dat dan echt slecht advies, of had je nog meer verloren bij een andere
adviseur
o Daarom hebben we een toezichthouder in de financiële sector, die niet alleen regels
oplegt (door wetgever eigenlijk), maar ook gaat toezien op de naleving van die regels
o Daardoor moet er vertrouwen gecreëerd worden dat de financiële sector de
consument niet zomaar zal misbruiken, uitbuiten en geen geld zal aftroggelen.
- 2. Financiële inzet
o In de financiële sector gaat het vaak om grote bedragen; en over een lange duur
o Vb. hypothecair krediet aangaan om een huis te komen, dan is dat een grote
financiële beslissing- > dan is het van belang dat je de juiste interest betaalt en daar
goed advies over krijgt
o Vb. geld beleggen over uw pensioen -> dan wil je daarvoor goed advies krijgen
o Daarom zijn er ook veel regels ter bescherming van de consument
9
, Over de derde doelstelling: marktintegriteit
Fair play, faire werking van de markt
Iedereen moet toegang hebben tot dezelfde informatie op hetzelfde moment
Daarom zijn er veel informatieverplichtingen van beursgenoteerde bedrijven, ze moeten informatie
publiek maken
- Vb. bij een grote gebeurtenis, een overname, financiële cijfers…
- Iedereen moet daarvan op de hoogte zijn en daar een mogelijk voordeel kan uithalen
Dit betekent ook dat wanneer er inside information is (informatie die nog niet publiek is, vb. omdat
de onderhandelingen nog gaande zijn over een fusie, maar het is wel al vrij zeker dat er een fusie zal
komen)
- Dan mogen insiders niet handelen met die informatie en daar hun voordeel mee doen
(omdat dat niet eerlijk zou zijn tegenover de mensen die er niets van weten)
- Vb. morgen wordt de deal geclosed over de fusie, de aandelenprijs zal stijgen als dat gebeurt,
insiders kopen vlug nog wat aandelen omdat ze weten dat de prijs zal omhoog gaan -> mag
niet
- Je mag geen gebruik maken van informatie die niet voor iedereen op dezelfde wijze
beschikbaar is gemaakt
De beschikbare informatie moet ook betrouwbaar zijn -> verbod op marktmanipulatie
- Marktmanipulatie kan veel vormen aannemen
- Vb. website van een bedrijf wordt gehackt door A, zeggen dat er een fusie zal zijn (terwijl dat
niet zo is), aandelenkoers schiet omhoog, A verkoopt al zijn aandelen, aandelenprijs zakt
weer, A is weg met de winst
- Vb. Elon Musk tweet vaak op X, en dit heeft vaak een invloed op de beurskoers omdat hij
zoveel volgers heeft. Musk heeft dus al veel boetes gekregen voor marktmanipulatie.
Marktintegriteit is noodzakelijk voor het vertrouwen in de markt. En vertrouwen in de markt is
noodzakelijk voor stabiliteit. Zo zie je dat die doestellingen aan elkaar vasthangen (zie verder zegt ze)
Over de vierde doelstelling: duurzame financiering
In opgang sinds 2018, want in 2018 is een actieplan duurzame financiering opgesteld.
- In 2015: klimaatakkoord van Parijs, EU heeft dat mee ondertekend, daarom kwam in 2018
dat actieplan gemaakt door een groep van experten -> zij zeiden dat de financiële wereld ook
zijn steentje kon bijdragen voor duurzaamheid
- Hoe kan de financiële sector helpen aan die duurzaamheid?
Financiële sector als tussenpersoon
- Wat als je de financiële sector kan overtuigen of met regulering gaan dwingen om de
geldkraan toe te draaien voor bruine ondernemingen (vervuilende bedrijven)
- Vervuilende bedrijven krijgen geen leningen meer van de bank, of aan een hogere interest,
moeten extra hurdles over voordat ze aandelen kunnen uitgeven en verkopen aan beleggers
Belangrijkste doelstelling => Kapitaalstromen heroriënteren in de richting van duurzaam investeren =
belangrijkste doelstelling
Twee andere doelstellingen =>
- financiële sector houdt rekening met de risico’s die voorvloeien uit klimaatverandering
- zorgen dat er transparantie is over sustainability
o Bedrijven moeten tegenwoordig niet alleen financiële cijfers bekendmaken, maar zij
moeten ook bekendmaken hoe groen ze zijn, welke initiatieven zij nemen voor milieu
10
