KWALITATIEVE
ONDERZOEKSMETHODEN
DEEL 1: ACHTERGROND & CONCEPTUEEL KADER
KWALITATIEF ONDERZOEK
HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK
1. ONDERZOEK ALGEMEEN
In onze huidige westerse samenleving: onderzoek niet weg te denken
Van Dale: onderzoek = “de handeling van het onderzoeken, teneinde door de verzameling van gegevens tot
een oplossing voor een bepaald probleem te komen, (ook) gezamenlijke nasporingen betreffende een zaak”
Kern:
- Verzamelen van gegevens
- Trachten oplossing te vinden voor bepaald probleeem
- Vraag: hoe moeten we een probleem & oplossing denken
- Niet elke studie gericht op oplossingen bedenken voor problemen
- Sommige studies: gericht op fundamentele vraagstukken of bestuderen van vb. dino’s
geen praktische of actuele problemen, maar wel belangrijk vraagstukken voor de wetenschap
Gaten in onze kennis formuleren als probleemstellingen waarop we via verzamelen van geschikte
data een antwoord proberen formuleren
McLeod: onderzoek = “ a systematic process of critical inquiry leading to valide propositions and conclusions
that are communicated to interested others”
- Belangrijk aspect toevoegen: onderzoek = systematisch proces
o Er worden stappen gevolgd die binnen bepaalde opvatting van wetenschap als nauwkeurig &
wetenschappelijk waardevol worden beschouwd om op kritische manier gegevens te
verzamelen/bestuderen
o Leiden tot beweringen & conclusies, die gegeven het systematisch proces dat op bep manier
verloopt, als valide of geldig worden beschouwd
- Onderzoek wordt niet geïsoleerd, maar gecommuniceerd aan anderen
o wetenschappelijke publicaties
o presentaties binnen team van kleinschalige onderzoeken
onderscheid tussen kennis in brede zin & betrouwbare kennis met een wetenschappelijk karakter
2. VOORBEELDEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
- Brexit poll jongeren meer tegen de brexit, ouderen voor
Bevolking bevragen
- Digitale leefwereld kinderen & jongeren
Grootschalig onderzoek gevoerd
1
, 2.1 VERWACHTINGEN VAN MANNEN DIE VOOR HET EERST VADER WORDEN
Bestuderen hoe mannen betekenis verlenen aan hun persoonlijke & sociale wereld & gebruiken daarvoor een
kwalitatieve methode, intepretatieve analyse, om diepte-interviews te analyseren
- Mannen: hoge verwachtingen van invulling van vaderschap in lijn met heersende rolmodellen waarbij
ze zowel emotioneel & fysiek betrokken ouder zijn als economisch verantwoordelijk
- Veel onzekerheid over veranderingen die het vaderschap met zich zal meebrengen & hoe ze die rol
moeten opnemen
- Niet iets waar ze veel bij stilstonden & ervaren als onderwerp waar in samenleving weinig over
gesproken wordt
2.2 WAAROM RIJDEN MENSEN MET DE AUTO NR HET WERK?
Veel mensen pendelen met auto naar het werk, tegelijk zijn er problemen met luchtvervuiling &
klimaatverandering die een steeds grotere aandacht teweegbrengen voor het belang van het verminderen van
autogebruik waarin pendelen een belangrijke rol speelt.
- Zinvolle campagnes om pendeldrag te beïnvloeden belangrijk dat men weet wat mensen motiveert
om met auto te rijden, om hierop in te spelen
- Studie: model opbouwen dat vanuit perspectief van pendelaars conceptualiseert wrm ze beslissen om
met auto te rijden, hoe relaties tss utilitaristische & affectieve motieven in elkaar zitten & hoe
motieven van pendelaars gerelateerd zijn aan beleid
- Auto-eigenaars geïnterviewd die met auto nr werk gaan, waarbij werkplek ook bereikbaar was met
openbaar vervoer interviews geanalyseerd volgens ground-theory principes om zich te krijgen op
de motieven
o Gemak
o Positief gevoel
o Meer persoonlijke ruimte
o Zelf controle behouden
o Sociale identiteit
2.3 HOE BOUWEN STUDENTEN ZONDER PAPIEREN IN DE VS EEN IDENTITEIT OP?
Mensen zonder papieren krijgen vaak weinig aandacht in onderzoek & blijven een stuk onzichbaar
Studie: ingezoomd op studenten zonder verblijfsvergunning in VS, groep die niet makkelijk te bereiken is, maar
heel wat uitdagingen geconfronteerd wordt in opbouwen van identiteit
- Geëxploreerd hoe studenten zich oriënteren in onderwijs en werkambitites
- Dynamische relatie begrijpen tss vorming van werkidentiteit & etnische identiteit
Via kwalitatieve analyse van interviews proberen begrijpen hoe studenten zin geven aan schoolse
& sociale omgeving en met culturele en contextuele uitdagingen
Studie wil publiek informeren & stem geven in gemarginaliseerde groep in samenleving
2.4 BESCHULDIGINGEN TIJDENS KOPPELTHERAPIE: ANALYSE VAN SPREKEN & AFFECTIEVE
AROUSAL
In koppeltherapie: vaak beschuldigingen & emotioneel beladen momenten
- In studie: bestuderen hoe dit verloopt op 2 manieren:
2
, o Narratief: verbaal beschuldigen, positie van zichzelf & ander
o affectieve respons die ermee samengaan door huidgeleiding te meten
- In bestuderen van interacties: gevonden dat vooral beschuldigingen die ingingen tegen hoe partner
zichzelf zag (identiteit: ontrouw, onverwantwoordelijk ouderschap, gebrek aan loyaliteit…) tot
verhoogde arousal leidt bij beide partners
2.5 MILEY CYRUS’ PAALDANS OP TEEN CHOICE AWARDS: DISCOURSANALYSE VAN PUBLIEKE
OPINIE OVER ‘ZELF-SEKSUALISERING’
Studie van reacties via online media op optreden van MC: veel ophef over omdat ze brak met imago van
Disneytienerster & haar seksualiteit heel openlijk uitspeelde
- Ruimer onderzoek nr seksualisering van kinderen, tieners & cultuur
o ‘zelf-seksualisering’: concept dat verwijst nr keuze van meisjes & vrouwen om te
beantwoorden aan normen van sexy in cultuur om daarmee iets te bereiken
o Specifering van zelf-objectivering die seksuele dimensie in verf zet, maar ook actievere positie
van vrouw zelf
o Vanuit feministische hoek: rol van autonomie & vrije keuze in ‘zelf-seksualisering’ in vraag
gesteld
Context voor de studie
- Nagegaan welke positie vrouwen krijgen toegeschreven of kunnen opnemen binnen deze manieren
van spreken & hoe autonomie daar plaats in heeft
- Discoursanalyse: gericht op spreken te situeren binnnen heersende machtsverhoudingen & sociale en
historisch ocntext van wat gezegd wordt & hoe deze context toelaat dat mensen zichzelf & anderen op
bepaalde manier zien in rekening te brengen
- Bevindingen beschrijven verschillende ‘narratieve repertoires’ of manieren waarop event
geïnterpreteerd wordt & welke positie MC daarin wordt toegeschreven
3. KWALITATIEF ONDERZOEK DEFINIËREN
Kwalitatief onderzoek & kwalitatieve data-analyse representeren niet 1 methode of aanpak
- Veld van onderzoeksmethoden die aantal eigenschappen delen, maar op andere vlakken heel
verschillend kunnen zijn veel definities van kwalitatief onderzoek terug te vinden
3.1 DENZIN & LINCOLN
‘The Sage Handbook of Qualitative Research’ 1 v/d bekendste werken in veld van kwalitatief onderzoek
- Kwalitatief onderzoek: dient begrepen te worden binnen complexe historische context
- Kwalitatief onderzoek: hangt steeds af van periode waarin we dit definiëren
“Kwalitatief onderzoek is een gesitueerde activiteit die de waarnemer in de wereld plaatst. Het bestaat uit een
reeks interpretatieve, materiële praktijken die de wereld zichtbaar maken. Deze praktijken transformeren de
wereld. Ze veranderen de wereld in een reeks representaties, waaronder veldnotities, interviews, gesprekken,
foto's, opnames en memo's aan zichzelf. Op dit niveau omvat kwalitatief onderzoek een interpretatieve,
naturalistische benadering van de wereld. Dit betekent dat kwalitatieve onderzoekers dingen bestuderen in
hun natuurlijke omgeving en proberen fenomenen te begrijpen of te interpreteren in termen van de betekenis
die mensen eraan geven.
3
, Kwalitatief onderzoek omvat het weloverwogen gebruik en verzamelen van een verscheidenheid aan empirisch
materiaal – casestudy's, persoonlijke ervaringen, introspectie, levensverhalen, interviews, artefacten, culturele
teksten en producties, observationele, historische, interactieve en visuele teksten – die routinematige en
problematische momenten en betekenissen in het leven van individuen beschrijven. Kwalitatieve onderzoekers
maken dan ook gebruik van een breed scala aan onderling verbonden interpretatieve praktijken, in de hoop
altijd een beter begrip te krijgen van het onderwerp dat aan de orde is. Het is echter duidelijk dat elke praktijk
de wereld op een andere manier zichtbaar maakt. Daarom wordt er in elk onderzoek vaak gekozen voor het
gebruik van meer dan één interpretatieve praktijk.”
Belangrijke punten/eigenschappen van kwalitatief onderzoek:
- Gesitueerde activiteit: verwijst naar lokale karakter, gerichtheid op kennis gesitueerd binnen bepaalde
context
o Context: belangrijke plaats in onderzoek, van bij nadenken over fenomeen dat je wil
bestuderen tot rapporteren van onderzoeksbevindingen.
- Onderzoeker in wereld die hij bestudeert gelokaliseerd
o Impliceert dat onderzoeker deel uitmaakt van hetgeen dat hij bestudeert
o Onderzoeker binnen kwalitatief onderzoek meestal beschouwd als iemand die onvermijdelijk
invloed uitoefent & betrokken is in studie & bevindingen, eerder dan objectieve observator te
zijn
o Subjectieve implicatie krijgt plaats in kwalitatief onderzoek
- Niet 1 kwalitatieve onderzoeksmethode: gericht op beter begrip/interpreteren van fenomeen dat
bestudeerd wordt in termen van betekenis die door mens zelf aan gegeven wordt
o Betekenis & perspectief van participant (insidersperspectief) = centraal
- Naturalistische context: vertrokken vanuit data zelf die onderzoekers bestuderen aan hand van range
van interpretatieve methoden
o Verschillende methoden die in kwalitatieve onderzoeksveld zijn om data te interpreteren,
begrijpen, beschrijven…
- Elk van methoden laat andere aspecten van bestudeerde fenomeen zien of laat toe het op andere
manier te benaderen
o Impliceert dat er veel manieren zijn om te kijken & vele facetten die kunnen beschreven
worden
Ook aantal zaken waarover in veld debat bestaat:
- In definitie: nadruk op transformerende karakter van kwalitatief onderzoek
o Geen algemene eigenschap
o Doel van specifieke kwalitatieve benadering die zich eerder situeren in kritisch-ideologisch
paradigma
o Kwalitatieve onderzoekers: gericht op begrijpen of beschrijven van betekenis & betekenis
verlenende processen, op ervaringen van mensen hebben hiermee niet noodzakelijk als doel
in te grijpen in leefwerelden die ze bestuderen
o Onderzoekers die expliciet trachten om leefomstandigheden te wijzigen of politieke
standpunten in te nemen (vb. feministisch onderzoek)
o Uitspraak ook interpreteren als erkennen van onvermijdelijke invloed van onderzoekers op
diegene die ze bestuderen
Onderzoek laat onderzochte & onderzoeker nooit helemaal onveranderd
o Auteurs lijken in werk meer van 1e interpretatieve transformatie uit te gaan
- Op eind definitie: verschillende kwalitatieve benaderingen maken verschillende aspecten van wereld
zichtbaar
Studies maken vaak gebruik van verschillende ‘interpretatieve praktijken’ of kwalitatieve
analysemethoden in context van 1 studie
In praktijk: niet vaak
Van 1 perspectief of methode gebruik gemaakt om fenomeen in data te bestuderen
4
ONDERZOEKSMETHODEN
DEEL 1: ACHTERGROND & CONCEPTUEEL KADER
KWALITATIEF ONDERZOEK
HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK
1. ONDERZOEK ALGEMEEN
In onze huidige westerse samenleving: onderzoek niet weg te denken
Van Dale: onderzoek = “de handeling van het onderzoeken, teneinde door de verzameling van gegevens tot
een oplossing voor een bepaald probleem te komen, (ook) gezamenlijke nasporingen betreffende een zaak”
Kern:
- Verzamelen van gegevens
- Trachten oplossing te vinden voor bepaald probleeem
- Vraag: hoe moeten we een probleem & oplossing denken
- Niet elke studie gericht op oplossingen bedenken voor problemen
- Sommige studies: gericht op fundamentele vraagstukken of bestuderen van vb. dino’s
geen praktische of actuele problemen, maar wel belangrijk vraagstukken voor de wetenschap
Gaten in onze kennis formuleren als probleemstellingen waarop we via verzamelen van geschikte
data een antwoord proberen formuleren
McLeod: onderzoek = “ a systematic process of critical inquiry leading to valide propositions and conclusions
that are communicated to interested others”
- Belangrijk aspect toevoegen: onderzoek = systematisch proces
o Er worden stappen gevolgd die binnen bepaalde opvatting van wetenschap als nauwkeurig &
wetenschappelijk waardevol worden beschouwd om op kritische manier gegevens te
verzamelen/bestuderen
o Leiden tot beweringen & conclusies, die gegeven het systematisch proces dat op bep manier
verloopt, als valide of geldig worden beschouwd
- Onderzoek wordt niet geïsoleerd, maar gecommuniceerd aan anderen
o wetenschappelijke publicaties
o presentaties binnen team van kleinschalige onderzoeken
onderscheid tussen kennis in brede zin & betrouwbare kennis met een wetenschappelijk karakter
2. VOORBEELDEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
- Brexit poll jongeren meer tegen de brexit, ouderen voor
Bevolking bevragen
- Digitale leefwereld kinderen & jongeren
Grootschalig onderzoek gevoerd
1
, 2.1 VERWACHTINGEN VAN MANNEN DIE VOOR HET EERST VADER WORDEN
Bestuderen hoe mannen betekenis verlenen aan hun persoonlijke & sociale wereld & gebruiken daarvoor een
kwalitatieve methode, intepretatieve analyse, om diepte-interviews te analyseren
- Mannen: hoge verwachtingen van invulling van vaderschap in lijn met heersende rolmodellen waarbij
ze zowel emotioneel & fysiek betrokken ouder zijn als economisch verantwoordelijk
- Veel onzekerheid over veranderingen die het vaderschap met zich zal meebrengen & hoe ze die rol
moeten opnemen
- Niet iets waar ze veel bij stilstonden & ervaren als onderwerp waar in samenleving weinig over
gesproken wordt
2.2 WAAROM RIJDEN MENSEN MET DE AUTO NR HET WERK?
Veel mensen pendelen met auto naar het werk, tegelijk zijn er problemen met luchtvervuiling &
klimaatverandering die een steeds grotere aandacht teweegbrengen voor het belang van het verminderen van
autogebruik waarin pendelen een belangrijke rol speelt.
- Zinvolle campagnes om pendeldrag te beïnvloeden belangrijk dat men weet wat mensen motiveert
om met auto te rijden, om hierop in te spelen
- Studie: model opbouwen dat vanuit perspectief van pendelaars conceptualiseert wrm ze beslissen om
met auto te rijden, hoe relaties tss utilitaristische & affectieve motieven in elkaar zitten & hoe
motieven van pendelaars gerelateerd zijn aan beleid
- Auto-eigenaars geïnterviewd die met auto nr werk gaan, waarbij werkplek ook bereikbaar was met
openbaar vervoer interviews geanalyseerd volgens ground-theory principes om zich te krijgen op
de motieven
o Gemak
o Positief gevoel
o Meer persoonlijke ruimte
o Zelf controle behouden
o Sociale identiteit
2.3 HOE BOUWEN STUDENTEN ZONDER PAPIEREN IN DE VS EEN IDENTITEIT OP?
Mensen zonder papieren krijgen vaak weinig aandacht in onderzoek & blijven een stuk onzichbaar
Studie: ingezoomd op studenten zonder verblijfsvergunning in VS, groep die niet makkelijk te bereiken is, maar
heel wat uitdagingen geconfronteerd wordt in opbouwen van identiteit
- Geëxploreerd hoe studenten zich oriënteren in onderwijs en werkambitites
- Dynamische relatie begrijpen tss vorming van werkidentiteit & etnische identiteit
Via kwalitatieve analyse van interviews proberen begrijpen hoe studenten zin geven aan schoolse
& sociale omgeving en met culturele en contextuele uitdagingen
Studie wil publiek informeren & stem geven in gemarginaliseerde groep in samenleving
2.4 BESCHULDIGINGEN TIJDENS KOPPELTHERAPIE: ANALYSE VAN SPREKEN & AFFECTIEVE
AROUSAL
In koppeltherapie: vaak beschuldigingen & emotioneel beladen momenten
- In studie: bestuderen hoe dit verloopt op 2 manieren:
2
, o Narratief: verbaal beschuldigen, positie van zichzelf & ander
o affectieve respons die ermee samengaan door huidgeleiding te meten
- In bestuderen van interacties: gevonden dat vooral beschuldigingen die ingingen tegen hoe partner
zichzelf zag (identiteit: ontrouw, onverwantwoordelijk ouderschap, gebrek aan loyaliteit…) tot
verhoogde arousal leidt bij beide partners
2.5 MILEY CYRUS’ PAALDANS OP TEEN CHOICE AWARDS: DISCOURSANALYSE VAN PUBLIEKE
OPINIE OVER ‘ZELF-SEKSUALISERING’
Studie van reacties via online media op optreden van MC: veel ophef over omdat ze brak met imago van
Disneytienerster & haar seksualiteit heel openlijk uitspeelde
- Ruimer onderzoek nr seksualisering van kinderen, tieners & cultuur
o ‘zelf-seksualisering’: concept dat verwijst nr keuze van meisjes & vrouwen om te
beantwoorden aan normen van sexy in cultuur om daarmee iets te bereiken
o Specifering van zelf-objectivering die seksuele dimensie in verf zet, maar ook actievere positie
van vrouw zelf
o Vanuit feministische hoek: rol van autonomie & vrije keuze in ‘zelf-seksualisering’ in vraag
gesteld
Context voor de studie
- Nagegaan welke positie vrouwen krijgen toegeschreven of kunnen opnemen binnen deze manieren
van spreken & hoe autonomie daar plaats in heeft
- Discoursanalyse: gericht op spreken te situeren binnnen heersende machtsverhoudingen & sociale en
historisch ocntext van wat gezegd wordt & hoe deze context toelaat dat mensen zichzelf & anderen op
bepaalde manier zien in rekening te brengen
- Bevindingen beschrijven verschillende ‘narratieve repertoires’ of manieren waarop event
geïnterpreteerd wordt & welke positie MC daarin wordt toegeschreven
3. KWALITATIEF ONDERZOEK DEFINIËREN
Kwalitatief onderzoek & kwalitatieve data-analyse representeren niet 1 methode of aanpak
- Veld van onderzoeksmethoden die aantal eigenschappen delen, maar op andere vlakken heel
verschillend kunnen zijn veel definities van kwalitatief onderzoek terug te vinden
3.1 DENZIN & LINCOLN
‘The Sage Handbook of Qualitative Research’ 1 v/d bekendste werken in veld van kwalitatief onderzoek
- Kwalitatief onderzoek: dient begrepen te worden binnen complexe historische context
- Kwalitatief onderzoek: hangt steeds af van periode waarin we dit definiëren
“Kwalitatief onderzoek is een gesitueerde activiteit die de waarnemer in de wereld plaatst. Het bestaat uit een
reeks interpretatieve, materiële praktijken die de wereld zichtbaar maken. Deze praktijken transformeren de
wereld. Ze veranderen de wereld in een reeks representaties, waaronder veldnotities, interviews, gesprekken,
foto's, opnames en memo's aan zichzelf. Op dit niveau omvat kwalitatief onderzoek een interpretatieve,
naturalistische benadering van de wereld. Dit betekent dat kwalitatieve onderzoekers dingen bestuderen in
hun natuurlijke omgeving en proberen fenomenen te begrijpen of te interpreteren in termen van de betekenis
die mensen eraan geven.
3
, Kwalitatief onderzoek omvat het weloverwogen gebruik en verzamelen van een verscheidenheid aan empirisch
materiaal – casestudy's, persoonlijke ervaringen, introspectie, levensverhalen, interviews, artefacten, culturele
teksten en producties, observationele, historische, interactieve en visuele teksten – die routinematige en
problematische momenten en betekenissen in het leven van individuen beschrijven. Kwalitatieve onderzoekers
maken dan ook gebruik van een breed scala aan onderling verbonden interpretatieve praktijken, in de hoop
altijd een beter begrip te krijgen van het onderwerp dat aan de orde is. Het is echter duidelijk dat elke praktijk
de wereld op een andere manier zichtbaar maakt. Daarom wordt er in elk onderzoek vaak gekozen voor het
gebruik van meer dan één interpretatieve praktijk.”
Belangrijke punten/eigenschappen van kwalitatief onderzoek:
- Gesitueerde activiteit: verwijst naar lokale karakter, gerichtheid op kennis gesitueerd binnen bepaalde
context
o Context: belangrijke plaats in onderzoek, van bij nadenken over fenomeen dat je wil
bestuderen tot rapporteren van onderzoeksbevindingen.
- Onderzoeker in wereld die hij bestudeert gelokaliseerd
o Impliceert dat onderzoeker deel uitmaakt van hetgeen dat hij bestudeert
o Onderzoeker binnen kwalitatief onderzoek meestal beschouwd als iemand die onvermijdelijk
invloed uitoefent & betrokken is in studie & bevindingen, eerder dan objectieve observator te
zijn
o Subjectieve implicatie krijgt plaats in kwalitatief onderzoek
- Niet 1 kwalitatieve onderzoeksmethode: gericht op beter begrip/interpreteren van fenomeen dat
bestudeerd wordt in termen van betekenis die door mens zelf aan gegeven wordt
o Betekenis & perspectief van participant (insidersperspectief) = centraal
- Naturalistische context: vertrokken vanuit data zelf die onderzoekers bestuderen aan hand van range
van interpretatieve methoden
o Verschillende methoden die in kwalitatieve onderzoeksveld zijn om data te interpreteren,
begrijpen, beschrijven…
- Elk van methoden laat andere aspecten van bestudeerde fenomeen zien of laat toe het op andere
manier te benaderen
o Impliceert dat er veel manieren zijn om te kijken & vele facetten die kunnen beschreven
worden
Ook aantal zaken waarover in veld debat bestaat:
- In definitie: nadruk op transformerende karakter van kwalitatief onderzoek
o Geen algemene eigenschap
o Doel van specifieke kwalitatieve benadering die zich eerder situeren in kritisch-ideologisch
paradigma
o Kwalitatieve onderzoekers: gericht op begrijpen of beschrijven van betekenis & betekenis
verlenende processen, op ervaringen van mensen hebben hiermee niet noodzakelijk als doel
in te grijpen in leefwerelden die ze bestuderen
o Onderzoekers die expliciet trachten om leefomstandigheden te wijzigen of politieke
standpunten in te nemen (vb. feministisch onderzoek)
o Uitspraak ook interpreteren als erkennen van onvermijdelijke invloed van onderzoekers op
diegene die ze bestuderen
Onderzoek laat onderzochte & onderzoeker nooit helemaal onveranderd
o Auteurs lijken in werk meer van 1e interpretatieve transformatie uit te gaan
- Op eind definitie: verschillende kwalitatieve benaderingen maken verschillende aspecten van wereld
zichtbaar
Studies maken vaak gebruik van verschillende ‘interpretatieve praktijken’ of kwalitatieve
analysemethoden in context van 1 studie
In praktijk: niet vaak
Van 1 perspectief of methode gebruik gemaakt om fenomeen in data te bestuderen
4
