Droit comparé
EXAMEN
Schriftelijk examen
4 open vragen elks op 5 punten
1 vraag van elk hoofdstuk
De vragen op het examen worden in het Frans gesteld. Je hebt de mogelijkheid
om in het Nederlands of Frans te antwoorden. Een woordeboek is toegelaten
(Frans-Nederlands) (Nederland-Frans).
Artikelen van verschillende rechtsstelsels moet je niet van buiten kennen.
Datums van arresten moet je ook niet van buiten kennen, maar je moet wel het
belang kunnen uitleggen. Datums van historische opmerkingen moet je niet van
buiten kennen, maar je moet wel bepaalde gebeurtenissen kunnen situeren.
BGB mag je gewoon het Duits burgerlijk wetboek noemen. Hetzelfde geldt voor
de andere wetboeken.
Voorbeeldvraag: Waarom is de wereldwijde invloed van het Franse Burgerlijk
Wetboek groter dan die van het BGB? Leg uit. / Pourquoi est-ce que le
rayonnement du Code civil français dans le monde est-il plus grand que celui du
BGB ? Expliquez.)
Het Code civil français werd in 1804 aangenomen, bijna een eeuw vóór het
BGB (1900). Die lange geschiedenis heeft bijgedragen aan de
internationale verspreiding.
Het Code civil is het resultaat van de Franse Revolutie en de
daaropvolgende codificatie, met als doel het recht te vereenvoudigen en te
uniformeren, waardoor het beter exporteerbaar werd.
PRAKTISCHE INFORMATIE
1
,Doel van deze cursus: een overzicht geven van het vergelijkend recht als studie
van de overeenkomsten en verschillen tussen de verschillende juridische
systemen/tradities en juridische kwesties.
Hoe?
Begrip van/inleiding tot de methodologie en functie van het vergelijkend
recht
Overzicht van enkele juridische systemen/tradities
Geselecteerde thema's die op een vergelijkende manier zullen worden
geanalyseerd
Waarom is het belangrijk om vergelijkend recht te bestuderen? Wat is uw mening
hierover?
Schriftelijk examen zonder mondelinge uitleg: open vragen – gesloten boek.
Feitelijke kennis blijft belangrijk, maar deze moet verbonden zijn met het begrip
van de materie. Ik zal echter proberen uw aandacht te trekken en uw
vaardigheden (in het vergelijkend recht) te vergroten, onder andere door u te
wijzen op buitenlandse juridische teksten die u zelf moet opzoeken.
Het examen is voornamelijk gericht op het beoordelen van het begrip van de stof.
Om deze reden zullen er open vragen zijn. Niettemin blijft de verworven feitelijke
kennis nuttig om de open vragen te kunnen beantwoorden.
DEEL 1. VERGELIJKEND RECHT: DEFINITIE, METHODOLOGIE EN
DOELSTELLINGEN
HOOFDSTUK 1. BEGRIP VERGELIJKEND RECHT
Vergelijkend recht = vergelijking van rechtsstelsel. Onderzoek naar verschillen en
overeenkomsten tussen verschillende rechtstradities (of delen van
rechtsstelsels/rechtsinstellingen).
Over het algemeen maken methodologische kwesties ook deel uit van het
vergelijkend echt, omdat methodologie noodzakelijk is om de vergelijking te
kunnen maken. Hoewel methodologie niet altijd een onderdeel is van de definitie
van vergelijkend recht die door sommige auteurs wordt voorgesteld.
Voorbeelden van definities
2
,“Vergelijkend recht is het vergelijken van de verschillende rechtssystemen in de
wereld” (K.ZWEIGERT EN H.KÖTZ)
“Systematische studie van bepaalde rechtstraditie en rechtsregels op
vergelijkende basis” (P. DE CRUZ)
“Het onderzoeken van de verschillen en gelijkenissen tussen twee of meer
rechtsstelsels of welbepaalde onderdelen daarvan” (D. PIETERS en B. DEMARSIN)
“Vergelijkend recht omvat: a) het vergelijken van verschillende rechtsstelsel met
als doel hun overeenkomsten en verschillen vast te stellen; b) het werken met de
vastgesteld overeenkomsten en verschillen, bijvoorbeeld door hun oorsprong te
verklaren, de oplossingen die in verschillende rechtsstelsel worden gebruikt te
evalueren, rechtsstelsels in rechtsfamilies te groeperen of te zoeken naar de
gemeenschappelijke kern van rechtstelsel; c) en de behandeling van de
methodologische problemen die zich in verband met deze taken voordoen, met
inbegrip van methodologische problemen in verband met de studie van
buitenlands recht” (M. BODGAN) → in rechtsfamilies groeperen =
macrovergelijking
“Het vergelijkend recht is een wetenschappelijke discipline die bestaat uit het
bestuderen van het recht, dat wil zeggen zowel de juridische tradities
(macrovergelijking) als de instellingen of juridische regels die onder de interne
rechtskaders van staten vallen (microvergelijking)” (T. RIMBAUD)
“Zoals de naam al aangeeft, heeft het vergelijkend recht tot doel rechtsstelsel te
vergelijken” (G. CUNIBERTI)
“Vergelijkend recht is wat vergelijkende juristen doen” (M. SIEMS)
Is vergelijkend recht op zich een tak van het recht? Daar bestaat discussie over.
Sommige auteurs verdedigen dat de rechtsvergelijking slechts een methode is en
geen wetenschap op zich. Gutteridge stelde dit eveneens. Wanneer men recht
definieert als een geheel van bindende normen, dan leidt de rechtsvergelijking
niet tot de totstandkoming van nieuw recht, maar tot inzichten over hoe
rechtssystemen functioneren en hoe zij van elkaar verschillen of op elkaar lijken.
Het vergelijkend recht is dus geen tak van het recht op zich, zoals bijvoorbeeld
het sociaal recht of het strafrecht. Dat is ook niet het geval volgens prof. Traest.
De techniek van het vergelijkend recht kan immers worden toegepast op
verschillende takken van het recht. Het gaat niet om het formuleren van
materiële regels; de rechtsvergelijking staat ter beschikking van de verschillende
rechtstakken.
Sommige auteurs vinden dat het om een procedure gaat. Men moet het proces
van actief vergelijken benadrukken en ook aandacht besteden aan het
onderscheid in terminologie. De termen ‘comparative law’ en ‘droit comparé’
benadrukken minder dat het om een proces gaat dan de termen
‘rechtsvergelijking’ en ‘rechtsvergleichung’.
3
, In deze cursus is de internationale dimensie belangrijk en cruciaal. Deze dimensie
kan horizontaal of verticaal zijn.
Horizontaal: Vergelijken van rechtsregels die zich op hetzelfde
hiërarchische niveau bevinden.
Verticaal: Vergelijken van nationaal recht met Europees of internationaal
recht. Dit kan ook binnen een federale staat (vb. federale niveau
vergelijken met de deelstaten)
Andere mogelijke onderscheidingen
Nationaal: vergelijking van rechtssystemen tussen verschillende landen. /
Internationaal: het geheel van rechtsvergelijkende studies.
Impliciet: een vergelijking die besloten ligt in de bespreking van een
buitenlands rechtsstelsel, zonder dat deze expliciet wordt gemaakt. /
Expliciet: een bewuste en directe vergelijking waarbij verschillende
rechtssystemen naast elkaar worden geplaatst.
…
Digitaal vergelijkend recht: gebruik van digitale technologieën, databanken
en analysetools om rechtssystemen te vergelijken.
Onderscheid tussen microvergelijkingen macrovergelijking
Micro: vergelijking van instellingen of juridische regels / onderdelen van
rechtsstelsels. Vb. aansprakelijkheid in het contractenrecht in het
Belgische en Italiaanse recht.
Macro: vergelijking van juridische tradities. Vb. vergelijking tussen Belgisch
en Italiaans recht.
Dit onderscheid is belangrijk vanuit methodologisch oogpunt. Microvergelijking
richt zich op de analyse van individuele eenheden, terwijl macrovergelijking
grotere systemen vergelijkt.
Interacties tussen macrovergelijking en microvergelijking. Zij kunnen elkaar
aanvullen bij de bestudering van rechtsstelsels. Bij deze interactie wordt vaak
gekeken naar typische kenmerken die essentieel zijn om een rechtssysteem goed
te begrijpen. Zweigert en Kotz hebben een classificatie van rechtsstelsels
voorgesteld, waarbij zij kenmerken identificeren die kenmerkend zijn voor een
bepaald systeem. Deze kenmerken worden vervolgens gebruikt om rechtsstelsels
te groeperen en in te delen in juridische families. Vb. in Engeland is een ‘trust’
een typisch element van het common law-systeem. Vb. in het Islamitisch recht is
het voor een vrouw vaak moeilijker om een scheiding aan te vragen dan voor een
man. Deze ongelijkheid is nauw verbonden met religieuze voorschriften.
De functionele school van het vergelijkend recht ↔ dogmatisch vergelijkend recht
4
EXAMEN
Schriftelijk examen
4 open vragen elks op 5 punten
1 vraag van elk hoofdstuk
De vragen op het examen worden in het Frans gesteld. Je hebt de mogelijkheid
om in het Nederlands of Frans te antwoorden. Een woordeboek is toegelaten
(Frans-Nederlands) (Nederland-Frans).
Artikelen van verschillende rechtsstelsels moet je niet van buiten kennen.
Datums van arresten moet je ook niet van buiten kennen, maar je moet wel het
belang kunnen uitleggen. Datums van historische opmerkingen moet je niet van
buiten kennen, maar je moet wel bepaalde gebeurtenissen kunnen situeren.
BGB mag je gewoon het Duits burgerlijk wetboek noemen. Hetzelfde geldt voor
de andere wetboeken.
Voorbeeldvraag: Waarom is de wereldwijde invloed van het Franse Burgerlijk
Wetboek groter dan die van het BGB? Leg uit. / Pourquoi est-ce que le
rayonnement du Code civil français dans le monde est-il plus grand que celui du
BGB ? Expliquez.)
Het Code civil français werd in 1804 aangenomen, bijna een eeuw vóór het
BGB (1900). Die lange geschiedenis heeft bijgedragen aan de
internationale verspreiding.
Het Code civil is het resultaat van de Franse Revolutie en de
daaropvolgende codificatie, met als doel het recht te vereenvoudigen en te
uniformeren, waardoor het beter exporteerbaar werd.
PRAKTISCHE INFORMATIE
1
,Doel van deze cursus: een overzicht geven van het vergelijkend recht als studie
van de overeenkomsten en verschillen tussen de verschillende juridische
systemen/tradities en juridische kwesties.
Hoe?
Begrip van/inleiding tot de methodologie en functie van het vergelijkend
recht
Overzicht van enkele juridische systemen/tradities
Geselecteerde thema's die op een vergelijkende manier zullen worden
geanalyseerd
Waarom is het belangrijk om vergelijkend recht te bestuderen? Wat is uw mening
hierover?
Schriftelijk examen zonder mondelinge uitleg: open vragen – gesloten boek.
Feitelijke kennis blijft belangrijk, maar deze moet verbonden zijn met het begrip
van de materie. Ik zal echter proberen uw aandacht te trekken en uw
vaardigheden (in het vergelijkend recht) te vergroten, onder andere door u te
wijzen op buitenlandse juridische teksten die u zelf moet opzoeken.
Het examen is voornamelijk gericht op het beoordelen van het begrip van de stof.
Om deze reden zullen er open vragen zijn. Niettemin blijft de verworven feitelijke
kennis nuttig om de open vragen te kunnen beantwoorden.
DEEL 1. VERGELIJKEND RECHT: DEFINITIE, METHODOLOGIE EN
DOELSTELLINGEN
HOOFDSTUK 1. BEGRIP VERGELIJKEND RECHT
Vergelijkend recht = vergelijking van rechtsstelsel. Onderzoek naar verschillen en
overeenkomsten tussen verschillende rechtstradities (of delen van
rechtsstelsels/rechtsinstellingen).
Over het algemeen maken methodologische kwesties ook deel uit van het
vergelijkend echt, omdat methodologie noodzakelijk is om de vergelijking te
kunnen maken. Hoewel methodologie niet altijd een onderdeel is van de definitie
van vergelijkend recht die door sommige auteurs wordt voorgesteld.
Voorbeelden van definities
2
,“Vergelijkend recht is het vergelijken van de verschillende rechtssystemen in de
wereld” (K.ZWEIGERT EN H.KÖTZ)
“Systematische studie van bepaalde rechtstraditie en rechtsregels op
vergelijkende basis” (P. DE CRUZ)
“Het onderzoeken van de verschillen en gelijkenissen tussen twee of meer
rechtsstelsels of welbepaalde onderdelen daarvan” (D. PIETERS en B. DEMARSIN)
“Vergelijkend recht omvat: a) het vergelijken van verschillende rechtsstelsel met
als doel hun overeenkomsten en verschillen vast te stellen; b) het werken met de
vastgesteld overeenkomsten en verschillen, bijvoorbeeld door hun oorsprong te
verklaren, de oplossingen die in verschillende rechtsstelsel worden gebruikt te
evalueren, rechtsstelsels in rechtsfamilies te groeperen of te zoeken naar de
gemeenschappelijke kern van rechtstelsel; c) en de behandeling van de
methodologische problemen die zich in verband met deze taken voordoen, met
inbegrip van methodologische problemen in verband met de studie van
buitenlands recht” (M. BODGAN) → in rechtsfamilies groeperen =
macrovergelijking
“Het vergelijkend recht is een wetenschappelijke discipline die bestaat uit het
bestuderen van het recht, dat wil zeggen zowel de juridische tradities
(macrovergelijking) als de instellingen of juridische regels die onder de interne
rechtskaders van staten vallen (microvergelijking)” (T. RIMBAUD)
“Zoals de naam al aangeeft, heeft het vergelijkend recht tot doel rechtsstelsel te
vergelijken” (G. CUNIBERTI)
“Vergelijkend recht is wat vergelijkende juristen doen” (M. SIEMS)
Is vergelijkend recht op zich een tak van het recht? Daar bestaat discussie over.
Sommige auteurs verdedigen dat de rechtsvergelijking slechts een methode is en
geen wetenschap op zich. Gutteridge stelde dit eveneens. Wanneer men recht
definieert als een geheel van bindende normen, dan leidt de rechtsvergelijking
niet tot de totstandkoming van nieuw recht, maar tot inzichten over hoe
rechtssystemen functioneren en hoe zij van elkaar verschillen of op elkaar lijken.
Het vergelijkend recht is dus geen tak van het recht op zich, zoals bijvoorbeeld
het sociaal recht of het strafrecht. Dat is ook niet het geval volgens prof. Traest.
De techniek van het vergelijkend recht kan immers worden toegepast op
verschillende takken van het recht. Het gaat niet om het formuleren van
materiële regels; de rechtsvergelijking staat ter beschikking van de verschillende
rechtstakken.
Sommige auteurs vinden dat het om een procedure gaat. Men moet het proces
van actief vergelijken benadrukken en ook aandacht besteden aan het
onderscheid in terminologie. De termen ‘comparative law’ en ‘droit comparé’
benadrukken minder dat het om een proces gaat dan de termen
‘rechtsvergelijking’ en ‘rechtsvergleichung’.
3
, In deze cursus is de internationale dimensie belangrijk en cruciaal. Deze dimensie
kan horizontaal of verticaal zijn.
Horizontaal: Vergelijken van rechtsregels die zich op hetzelfde
hiërarchische niveau bevinden.
Verticaal: Vergelijken van nationaal recht met Europees of internationaal
recht. Dit kan ook binnen een federale staat (vb. federale niveau
vergelijken met de deelstaten)
Andere mogelijke onderscheidingen
Nationaal: vergelijking van rechtssystemen tussen verschillende landen. /
Internationaal: het geheel van rechtsvergelijkende studies.
Impliciet: een vergelijking die besloten ligt in de bespreking van een
buitenlands rechtsstelsel, zonder dat deze expliciet wordt gemaakt. /
Expliciet: een bewuste en directe vergelijking waarbij verschillende
rechtssystemen naast elkaar worden geplaatst.
…
Digitaal vergelijkend recht: gebruik van digitale technologieën, databanken
en analysetools om rechtssystemen te vergelijken.
Onderscheid tussen microvergelijkingen macrovergelijking
Micro: vergelijking van instellingen of juridische regels / onderdelen van
rechtsstelsels. Vb. aansprakelijkheid in het contractenrecht in het
Belgische en Italiaanse recht.
Macro: vergelijking van juridische tradities. Vb. vergelijking tussen Belgisch
en Italiaans recht.
Dit onderscheid is belangrijk vanuit methodologisch oogpunt. Microvergelijking
richt zich op de analyse van individuele eenheden, terwijl macrovergelijking
grotere systemen vergelijkt.
Interacties tussen macrovergelijking en microvergelijking. Zij kunnen elkaar
aanvullen bij de bestudering van rechtsstelsels. Bij deze interactie wordt vaak
gekeken naar typische kenmerken die essentieel zijn om een rechtssysteem goed
te begrijpen. Zweigert en Kotz hebben een classificatie van rechtsstelsels
voorgesteld, waarbij zij kenmerken identificeren die kenmerkend zijn voor een
bepaald systeem. Deze kenmerken worden vervolgens gebruikt om rechtsstelsels
te groeperen en in te delen in juridische families. Vb. in Engeland is een ‘trust’
een typisch element van het common law-systeem. Vb. in het Islamitisch recht is
het voor een vrouw vaak moeilijker om een scheiding aan te vragen dan voor een
man. Deze ongelijkheid is nauw verbonden met religieuze voorschriften.
De functionele school van het vergelijkend recht ↔ dogmatisch vergelijkend recht
4
