nExtern recht
Reeks I: pp
Reeks II
ROMEINSE PERIODE
- OUD-ROMEINSE PERIODE
I. ROME IS PRIMITIEF
II. DE INSTELLINGEN
III. PRIMITIEVE RECHTSBRONNEN
IV. PRIMITIEVE PROCEDURE
- VOOR-KLASSIEKE PERIODE
I. ROME WORDT WERELDRIJK
II. GEVOLG 1: AANPASSING INSTELLINGEN
III. GEVOLG 2: AANPASSING RECHTSBRONNEN DOOR PRAETOR
IV. GEVOLG 3: AANPASSING PROCEDURE
- KLASSIEKE PERIODE
I. ROME KRIJGT EEN KEIZER
II. GEVOLGEN VOOR DE INSTELLINGEN
III. GEVOLGEN VOOR DE RECHTSBRONNEN
IV. GEVOLGEN VOOR DE PROCEDURE
- NA-KLASSIEKE PERIODE
I. VERVAL ROME+GROTERE MACHT KEIZER
- JUSTINIANUS
3 keer ermee nr het forum, dan niemand betalen,
dan kiest SE: hij verkoopt buiten Rome of hij doodt
u. Wat als SA aan meerdere SE moet? Bij verkoop
geen probleem, verdeel het geld. Wat als ze u
doden? Dan kunnen ze u snijden, maar het is niet
erg als je een stuk te veel afsnijdt.
Oud-Romeinse periode (753 BC – 250
BC)
I. Rome is primitief
Ontstaan Rome
Van stadsstaat tot heerser over Italië (tegen
het einde van deze periode, maar nog niet
het noorden en de eilanden van Italië
(Sardinië en Sicilië)
Maar: primitieve maatschappij (vooral herders en boeren)
o Voorbeelden uit recht
o Familia (mensen die op de boerderij wonen grondgebied en materiaal erbij)
en pater familias (Ied en alles op de boerderij staat onder hem: belang vr
later
I. De instellingen
In de koningstijd
, Koning en 3 standen: (koning is opperpriester en alle macht, ook
opperbevelhebber. Wel beperkingen)
o Patriciërs (aristocratie, grootgrondbezitters)
o Plebs (eigen cultuur, soort apart volk)
o Clientes (personen die niets voorstellen, die zijn een vogel vr de kat. Als ze
zich onder een patriciër stellen (client te worden) dan kunnen ze
bescherming krijgen van hem) hoe meer mensen bij een patriciër lopen
om hem te begeleiden, hoe meer indruk dat maakt.
o (eigenlijk ook nog slaven, maar die tellen niet mee voor de Romeinen)
In de republiek tweestrijd tss Patriciërs en Plebs
Senaat: zwaartepunt vd politiek velen die er zetelen waren ervoor magistraat
Rome Bij ons
Ouder ( senatus: oude man) Ook jongeren (was vroeger 40j+)
Enkel mannen Max 2/3 mannen vrouwenemancipatie
Rijken Ook anderen (vroeger ook)
Vr het leven Vr 5j
Benoemd Aangewezen of gecoöpteerd
Ervaring Betere juristen
Heeft de macht Zinloos?
Volksvergaderingen: 3 comitia + concilium plebis zij maken de wetten
(uiteindelijk zijn het enkel de rijken die beslissen dus zeer sterk relativeren.
o Zijn minder belangrijk omdat Rome groter w
o Volk beslist nt zelf wanneer ze samenkomen, ze worden bijeengeroepen
door een magistraat. Als ze bijeengeroepen zijn mogen ze zelf nt
voorstellen wat er aan bod zal komen (geen initiatieven), enkel de
magistraten kunnen dit.
o Rijken hun stemmen wegen meer door (evenveel stemmen als de rest
samen)
Magistraten: zijn gn rechters (carrière pad, ze kochten mensen om zodat ze
verkozen werden)
o Priester: religieuze BH van koning overgenomen, ook beetje recht maar dat
is vlug gedaan
o Consul: diegene die de niet religieuze macht van de koning overnamen
(politieke en militaire leiders van Rome) Ze waren met 2.
o Praetor: juridische BH, verantwoordelijk vr het recht. Hij is geen rechter.
(Zoals M v Justitie)
o Censor: al consul geweest en moet toezicht houden op de moraal. Dit bent
u voor 5j hij kan maatregelen nemen als ge u niet fatsoenlijk gedraagt.
o Aediel: verantwoordelijk vr het recht op de markt
o Quaestor: financiële verantwoordelijke
o Volkstribuun: grote macht en onschendbaar plebejer die andere plebs
beschermt tegen de macht van het systeem. Hij heeft een veto tegen de
beslissingen van de comitia en de concilium plebis
o Verhouding praetor-consul: nt behandelen
I. Primitieve rechtsbronnen
- Gewoonte (wijst op niet-modernisering)
- Wet
o Wet der XII tafelen (op 12 bronzen platen
Ontstaan: gewoonte kwam pas tot leven bij proces, patriciërs waren
rechters plebs vs patriciër, patriciër krijgt meer gelijk er moeten
dingen die onduidelijk zijn opgeschreven worden
Inhoud
Invloed op vs
o Andere wetgeving (leges)
Leges gemaakt dr comitia
, Plebescitum gemaakt dr concilium plebis (geldt enkel vr plebs)
Lex hortensia: zegt dat plebescita gelijk komen met leges worden
ook leges en gelden vr patriciërs en plebs (287 bc)
rol senaat in theorie overwinning plebs, in praktijk besloot senaat
alles
o Andere bronnen v recht: minder belangrijk (rol priesters)
I. Primitieve procedure
- Pre-historische fase: eigenrichting (wraak nemen)
- Vroegste fase: primitieve procesvorm rechter vraagt aan goden wie heeft er gelijk
(godsoordeel)
- Legis actio meer gesofisticeerde procedure = ritueel
o Betekenis term: ritueel, handen en gebaren gebaseerd op de wet(en
gewoonte)
o Primitief karakter: je gaat nr de praetor en start uw proces op: u moet een
show opvoeren om te tonen aan iedereen dat je een proces wilt voeren
o Kenmerken
Geseculariseerd geen godsoordeel meer, rechter kijkt zelf
Zeer plechtig: als u iets niet goed doet of vergeet, dan bent u direct
weg.
Enkel vr Romeinen: een niet-Romein die client is kan aan een
patriciër vragen zijn proces in gang te zetten.
In 2 fasen: eerst naar de praetor, die stuurt u door naar de rechter
Het begrip actio
o In de legis actio: ritueel om procedure op te starten
o Later: rechtsmiddel
o Tenslotte: vordering
Studietip
- Ga uit van het centrale punt: primitieve karakter Rome en dat beïnvloedt alles.
- Gebruik de indeling als hulp
o Geschiedenis
o Instellingen
o Rechtsbronnen
o Procedure
Voorbeeldvraag : Leg de procedure van de legis actio uit
- betekenis term: vermeld dat het oud Romeinse-Periode in Rome is. Bij
antwoord is wanneer en waar belangrijk +
- primitief karakter (kenmerken hangen ervan af)
- Kenmerken:
o Geseculariseerd (wat minder primitief)
o zeer plechtig
o enkel voor Romeinen
o IN TWEE FASEN !
Voorbeeldvraag : wat is het essentiële verschil tss Romeinse magistraten en onze
magistraten?
Onze magistraten zijn rechters, die van hen zijn verkozen overheidspersonen. Je
mag niet meer geven, enkel essentie geven.
Klassieke vraag : geef de betekenissen van de term actio. het is ook met elk 3
procedures, dan moet je ze allemaal vermelden.
- In de legis actio betekent het ritueel om een procedure op te starten.
- 2e
- 3e
, Reeks III
VOOR-KLASSIEKE PERIODE
(250BC-0)
In oud-Romeinse tijd recht was
primitief
In voor klassieke periode:
Rome groeit en recht groeit
mee.
I. Rome wordt wereldrijk
Rome w wereldrijk, gevolg: macht in
handen van senaat en magistraten
(o.a. praetor)
II. Gevolg 1: aanpassing instellingen
Expansie met gevolg: nood aan aanpassing instellingen: eerst in rome zelf
In Rome
o In 242 bc: 2e praetor want bevolking veel groter meer geschillen
o Praetor urbanus (tss Romeinen) vs praetor peregrinus (tss verschillende
volkeren)
De perigrinus is progressiever: komt met ied in contact beseffen dat
er weinig verschil is met een galliër, dus:
o Gelijkschakeling italië en Rome (ied Romeins burgerschap)
Provincies: probleem van bestuur verval van enkele oudere instellingen
Men stuurt een provinciegouverneur naar elke provincie, dat zal een oud
magistraat, praetor of consul zijn.
o ++: allerlaatste kennis van Rome kan meenemen naar de provincie, vr de
Senaat: magistraat kan nt te veel macht krijgen
o --: senaat kan nt zien wat oud magistraat uitsteekt, in Rome wel controle
de verliezers zijn volksvergaderingen: te veel volk, te veel verplaatsen
Ook de censor kan nt toezicht houden op de goede zeden in het rijk. Moraliteit in Rome
gaat achteruit
I. Gevolg 2: aanpassingen rechtsbronnen dr praetor
Gewoonte: weinig belang oude gewoonten blijven bestaan, komen er nt veel
nieuwe bij
Wetgeving: idem: w gemaakt dr volksvergadering en die functioneren niet echt
meer
Magistratenrecht van de praetor (in de provincies doet de provinciegouverneur het
recht, op de markt de aediel)
Praetor maakt recht (iemand vraagt een actio aan de praetor, hier is het een
rechtsmiddel: de toegang tot de rechter. Leg mijn zaak voor aan de rechter) staat er in
wet of gewoonte, dan toestaan, anders wijzigen, exceptio als het er een uitz is op de wet
dr een andere wet
Reactie op vraag naar actio ogv wet of gewoonte
o Actio toestaan / weigeren
o Actio toestaan met exceptio
Soms: tegen wet en gewoonte (toestaan terwijl het niet in de wet staat, of niet
toestaan terwijl het eigenlijk wel mag) hij doet eigenlijk vooral zijn eigen zin
o Actio toestaan
o Actio weigeren
o Exceptio weigeren
o Exceptio toestaan (als er geweld gebeurd dan is er een nieuwe exceptio)
Meestal staat hij toe wat er nt in wet of gewoonte is, hij wilt carrière maken en
mensen hun stem binnenhalen.
Conclusie: praetor verandert recht: centrale figuur
Reeks I: pp
Reeks II
ROMEINSE PERIODE
- OUD-ROMEINSE PERIODE
I. ROME IS PRIMITIEF
II. DE INSTELLINGEN
III. PRIMITIEVE RECHTSBRONNEN
IV. PRIMITIEVE PROCEDURE
- VOOR-KLASSIEKE PERIODE
I. ROME WORDT WERELDRIJK
II. GEVOLG 1: AANPASSING INSTELLINGEN
III. GEVOLG 2: AANPASSING RECHTSBRONNEN DOOR PRAETOR
IV. GEVOLG 3: AANPASSING PROCEDURE
- KLASSIEKE PERIODE
I. ROME KRIJGT EEN KEIZER
II. GEVOLGEN VOOR DE INSTELLINGEN
III. GEVOLGEN VOOR DE RECHTSBRONNEN
IV. GEVOLGEN VOOR DE PROCEDURE
- NA-KLASSIEKE PERIODE
I. VERVAL ROME+GROTERE MACHT KEIZER
- JUSTINIANUS
3 keer ermee nr het forum, dan niemand betalen,
dan kiest SE: hij verkoopt buiten Rome of hij doodt
u. Wat als SA aan meerdere SE moet? Bij verkoop
geen probleem, verdeel het geld. Wat als ze u
doden? Dan kunnen ze u snijden, maar het is niet
erg als je een stuk te veel afsnijdt.
Oud-Romeinse periode (753 BC – 250
BC)
I. Rome is primitief
Ontstaan Rome
Van stadsstaat tot heerser over Italië (tegen
het einde van deze periode, maar nog niet
het noorden en de eilanden van Italië
(Sardinië en Sicilië)
Maar: primitieve maatschappij (vooral herders en boeren)
o Voorbeelden uit recht
o Familia (mensen die op de boerderij wonen grondgebied en materiaal erbij)
en pater familias (Ied en alles op de boerderij staat onder hem: belang vr
later
I. De instellingen
In de koningstijd
, Koning en 3 standen: (koning is opperpriester en alle macht, ook
opperbevelhebber. Wel beperkingen)
o Patriciërs (aristocratie, grootgrondbezitters)
o Plebs (eigen cultuur, soort apart volk)
o Clientes (personen die niets voorstellen, die zijn een vogel vr de kat. Als ze
zich onder een patriciër stellen (client te worden) dan kunnen ze
bescherming krijgen van hem) hoe meer mensen bij een patriciër lopen
om hem te begeleiden, hoe meer indruk dat maakt.
o (eigenlijk ook nog slaven, maar die tellen niet mee voor de Romeinen)
In de republiek tweestrijd tss Patriciërs en Plebs
Senaat: zwaartepunt vd politiek velen die er zetelen waren ervoor magistraat
Rome Bij ons
Ouder ( senatus: oude man) Ook jongeren (was vroeger 40j+)
Enkel mannen Max 2/3 mannen vrouwenemancipatie
Rijken Ook anderen (vroeger ook)
Vr het leven Vr 5j
Benoemd Aangewezen of gecoöpteerd
Ervaring Betere juristen
Heeft de macht Zinloos?
Volksvergaderingen: 3 comitia + concilium plebis zij maken de wetten
(uiteindelijk zijn het enkel de rijken die beslissen dus zeer sterk relativeren.
o Zijn minder belangrijk omdat Rome groter w
o Volk beslist nt zelf wanneer ze samenkomen, ze worden bijeengeroepen
door een magistraat. Als ze bijeengeroepen zijn mogen ze zelf nt
voorstellen wat er aan bod zal komen (geen initiatieven), enkel de
magistraten kunnen dit.
o Rijken hun stemmen wegen meer door (evenveel stemmen als de rest
samen)
Magistraten: zijn gn rechters (carrière pad, ze kochten mensen om zodat ze
verkozen werden)
o Priester: religieuze BH van koning overgenomen, ook beetje recht maar dat
is vlug gedaan
o Consul: diegene die de niet religieuze macht van de koning overnamen
(politieke en militaire leiders van Rome) Ze waren met 2.
o Praetor: juridische BH, verantwoordelijk vr het recht. Hij is geen rechter.
(Zoals M v Justitie)
o Censor: al consul geweest en moet toezicht houden op de moraal. Dit bent
u voor 5j hij kan maatregelen nemen als ge u niet fatsoenlijk gedraagt.
o Aediel: verantwoordelijk vr het recht op de markt
o Quaestor: financiële verantwoordelijke
o Volkstribuun: grote macht en onschendbaar plebejer die andere plebs
beschermt tegen de macht van het systeem. Hij heeft een veto tegen de
beslissingen van de comitia en de concilium plebis
o Verhouding praetor-consul: nt behandelen
I. Primitieve rechtsbronnen
- Gewoonte (wijst op niet-modernisering)
- Wet
o Wet der XII tafelen (op 12 bronzen platen
Ontstaan: gewoonte kwam pas tot leven bij proces, patriciërs waren
rechters plebs vs patriciër, patriciër krijgt meer gelijk er moeten
dingen die onduidelijk zijn opgeschreven worden
Inhoud
Invloed op vs
o Andere wetgeving (leges)
Leges gemaakt dr comitia
, Plebescitum gemaakt dr concilium plebis (geldt enkel vr plebs)
Lex hortensia: zegt dat plebescita gelijk komen met leges worden
ook leges en gelden vr patriciërs en plebs (287 bc)
rol senaat in theorie overwinning plebs, in praktijk besloot senaat
alles
o Andere bronnen v recht: minder belangrijk (rol priesters)
I. Primitieve procedure
- Pre-historische fase: eigenrichting (wraak nemen)
- Vroegste fase: primitieve procesvorm rechter vraagt aan goden wie heeft er gelijk
(godsoordeel)
- Legis actio meer gesofisticeerde procedure = ritueel
o Betekenis term: ritueel, handen en gebaren gebaseerd op de wet(en
gewoonte)
o Primitief karakter: je gaat nr de praetor en start uw proces op: u moet een
show opvoeren om te tonen aan iedereen dat je een proces wilt voeren
o Kenmerken
Geseculariseerd geen godsoordeel meer, rechter kijkt zelf
Zeer plechtig: als u iets niet goed doet of vergeet, dan bent u direct
weg.
Enkel vr Romeinen: een niet-Romein die client is kan aan een
patriciër vragen zijn proces in gang te zetten.
In 2 fasen: eerst naar de praetor, die stuurt u door naar de rechter
Het begrip actio
o In de legis actio: ritueel om procedure op te starten
o Later: rechtsmiddel
o Tenslotte: vordering
Studietip
- Ga uit van het centrale punt: primitieve karakter Rome en dat beïnvloedt alles.
- Gebruik de indeling als hulp
o Geschiedenis
o Instellingen
o Rechtsbronnen
o Procedure
Voorbeeldvraag : Leg de procedure van de legis actio uit
- betekenis term: vermeld dat het oud Romeinse-Periode in Rome is. Bij
antwoord is wanneer en waar belangrijk +
- primitief karakter (kenmerken hangen ervan af)
- Kenmerken:
o Geseculariseerd (wat minder primitief)
o zeer plechtig
o enkel voor Romeinen
o IN TWEE FASEN !
Voorbeeldvraag : wat is het essentiële verschil tss Romeinse magistraten en onze
magistraten?
Onze magistraten zijn rechters, die van hen zijn verkozen overheidspersonen. Je
mag niet meer geven, enkel essentie geven.
Klassieke vraag : geef de betekenissen van de term actio. het is ook met elk 3
procedures, dan moet je ze allemaal vermelden.
- In de legis actio betekent het ritueel om een procedure op te starten.
- 2e
- 3e
, Reeks III
VOOR-KLASSIEKE PERIODE
(250BC-0)
In oud-Romeinse tijd recht was
primitief
In voor klassieke periode:
Rome groeit en recht groeit
mee.
I. Rome wordt wereldrijk
Rome w wereldrijk, gevolg: macht in
handen van senaat en magistraten
(o.a. praetor)
II. Gevolg 1: aanpassing instellingen
Expansie met gevolg: nood aan aanpassing instellingen: eerst in rome zelf
In Rome
o In 242 bc: 2e praetor want bevolking veel groter meer geschillen
o Praetor urbanus (tss Romeinen) vs praetor peregrinus (tss verschillende
volkeren)
De perigrinus is progressiever: komt met ied in contact beseffen dat
er weinig verschil is met een galliër, dus:
o Gelijkschakeling italië en Rome (ied Romeins burgerschap)
Provincies: probleem van bestuur verval van enkele oudere instellingen
Men stuurt een provinciegouverneur naar elke provincie, dat zal een oud
magistraat, praetor of consul zijn.
o ++: allerlaatste kennis van Rome kan meenemen naar de provincie, vr de
Senaat: magistraat kan nt te veel macht krijgen
o --: senaat kan nt zien wat oud magistraat uitsteekt, in Rome wel controle
de verliezers zijn volksvergaderingen: te veel volk, te veel verplaatsen
Ook de censor kan nt toezicht houden op de goede zeden in het rijk. Moraliteit in Rome
gaat achteruit
I. Gevolg 2: aanpassingen rechtsbronnen dr praetor
Gewoonte: weinig belang oude gewoonten blijven bestaan, komen er nt veel
nieuwe bij
Wetgeving: idem: w gemaakt dr volksvergadering en die functioneren niet echt
meer
Magistratenrecht van de praetor (in de provincies doet de provinciegouverneur het
recht, op de markt de aediel)
Praetor maakt recht (iemand vraagt een actio aan de praetor, hier is het een
rechtsmiddel: de toegang tot de rechter. Leg mijn zaak voor aan de rechter) staat er in
wet of gewoonte, dan toestaan, anders wijzigen, exceptio als het er een uitz is op de wet
dr een andere wet
Reactie op vraag naar actio ogv wet of gewoonte
o Actio toestaan / weigeren
o Actio toestaan met exceptio
Soms: tegen wet en gewoonte (toestaan terwijl het niet in de wet staat, of niet
toestaan terwijl het eigenlijk wel mag) hij doet eigenlijk vooral zijn eigen zin
o Actio toestaan
o Actio weigeren
o Exceptio weigeren
o Exceptio toestaan (als er geweld gebeurd dan is er een nieuwe exceptio)
Meestal staat hij toe wat er nt in wet of gewoonte is, hij wilt carrière maken en
mensen hun stem binnenhalen.
Conclusie: praetor verandert recht: centrale figuur
